نخستین نشریه کارگران ایران

برگی از تاریخ

نخستین نشریه کارگران ایران

چاپگران، گروهی کوچک از کارگران ایران را تشکیل می‏دادند که تحصیل‌کرده‏تر از سایر کارگران بودند و با کتاب و روزنامه‏ سروکار داشتند. ویژگی شغلی‏شان چنان بود که به راحتی در جریان اخبار سیاسی روز قرار می‏گرفتند، با افکار و عقاید نوین، تحولات سیاسی ایران و جهان و مباحثِ گوناگون سیاسی آشنا می‏شدند.
با وقوع انقلاب مشروطه، در بازار چاپ و نشر ایران تحول اساسی پدید آمد. شمار مشتریانِ چاپ‏خانه‏ها فزونی گرفت و «سفارشات» افزایش یافت. کارفرمایان بر ساعات کار چاپ‏خانه‏ها افزودند، کارگران چاپ‏خانه‏ها بی‏وقفه مشغول انجام کارهای چاپی بودند، ولی نه از «دستمزد» و «اضافه‏کاری» خبری بود و نه از «امنیت شغلی». نامه‏های مکرر به امضای کارگران چاپ‏خانه‏ها که با عنوان «اعضای مطبوعات»، «کارگران مطابع» شناخته می‏شدند برای رئیس‏الوزرا، وزیر علوم و دیگر مقامات مملکتی ارسال می‏شد، اما نتیجه‏ای دربر نداشت. از این‏رو کارگران چاپ‏خانه‏ها پس از مشورت با یکدیگر تصمیم گرفتند در یکی از چاپ‏خانه‏های واقع در خیابان ناصرخسروِ تهران، گردهم بیایند و اتحادیه‏ای برای بازپس‏گیری و دفاع از حقوق حقه‏ خویش تشکیل دهند.
با سقوط محمدعلی شاه، آنان که تا زمان سقوط شاه، فعالیت‏های اعتراضی پراکنده‏ای داشتند، تصمیم گرفتند منسجم‏تر از قبل، مبارزات‏شان را پیش برند. از این‏رو تصمیم گرفتند تا مواضع و افکارشان را در نشریه‏ای با عنوان «اتفاق کارگران» انتشار دهند. اولین شماره‏ این نشریه‏ کارگری در روز یکشنبه‏ای مصادف با 18جمادی‏الثانی 1328 ه.ق/1289 ش انتشار یافت.
در این اولین شماره، آنان با فروتنی به خوانندگان خود چنین اعلام داشتند:
«ما کارگران معذرت می‏خواهیم از اینکه زبان و فهم روزنامه‏نگاری نداریم و عالِم نیستیم که بتوانیم به‏خوبی مقاصد خود را به قاریین محترم (خوانندگان گرامی) برسانیم.»
در صفحه دوم نشریه، در مطلبی تحت‌عنوان «غفلت از حال رنجبران ایرانی» می‏خوانی: «... با این حال در مملکت ایران به هیچ‌وجه حقوق رنجبران معلوم نیست. هنوز در این مدت هیچ روزنامه(ای) یک سطر از حقوق عملجات ننوشته است، هیچ ناطقی از حقوق عملجات کلمه(ای) به زبان نیاورده است، در هیچ حوزه و انجمنی از حقوقِ عملجات مذاکره نشده است، در هیچ کابینه(ای) اسم عملجات برده نشده است، هنوز کسی نگفته چرا عملجات ایرانی باید چهارده ساعت کار کنند، هنوز کسی نگفته چرا عملجات ایران باید برای یک حقوق جزئی سه ماه در عدلیه بروند، هنوز کسی نگفته چرا عملجات ایرانی باید عوض حقوق، کتک بخورند، هنوز کسی نگفته چرا کارگران ایرانی باید به علت مطالبه حقوق، جلب به نظمیه بشوند، هنوز کسی نگفته چرا در ازای پول، عملجات ایرانی فحش می‏شنوند.» در دومین شماره «اتفاق کارگران» تحت‌عنوان «قابل توجه همکاران محترم» می‏خوانیم:‌«همکارانِ محترم، ما کارگران مطعبه‏ها چندین دفعه از تنگی معیشت و گذران خود شکایت کرده و خواهش و تمنا کرده‏ایم که به داد ما رسیده و ما را از فشار تعدیات و تعرضات صاحب‏کاران برهانند، لکن همیشه ماها را با مواعید بی‏اصل، ساکت کرده و تا به حال به درد ما نرسیده‏اند، یعنی ما کارگران از صاف دلی خود به معاونت آن‏ها امیدوار و به آن‏ها رجوع کرده بودیم، غافل از اینکه در هیچ جای دنیا دیده نشده است که دیگران با کارگران معاونت و آن‌‌ها را یاری بکنند و کارگران دولت‏های متمدن در معیشت خود این حقیقت تلخ را چشیده و قطع امید کرده‏اند. آزادی کارگران با خودِ کارگران است.»
منبع: شوق یک خیز بلند (نخستین اتحادیه‏های کارگری ایران: 1285-1320)، جلیل محمودی و ناصر سعیدی، نشر قطره (چ1: 1381)، صفحات 120 و 124.
ارسال دیدگاه
ضمیمه
ضمیمه