کوهنوردی از جمله تفریحات پرطرفدار بین مردم است. اینکه افراد با قدم‌گذاشتن به دل طبیعت و کوه‌پیمایی ساده و سبک بار مالی متحمل نمی‌شوند امتیاز برجسته‌ای است اگرچه دنبال‌کردن حرفه‌ای این ورزش تجهیزات متناسب نیاز دارد. در هر صورت، آثار مثبت و مفید ورزش کوهنوردی انکارناپذیر است. همچنان که افراد مبتدی و کوهنوردان حرفه‌ای همواره بر این موضوع تأکید دارند. آتیه‌ نو به مناسبت روز ملی کوهنوردی (29 مهرماه) با تعدادی از کوهنوردان، درباره حال و هوای این ورزش مفرح به گفت‌وگو نشسته که در ادامه می‌خوانید.
***
«پیامد روانی این ورزش قابل‌قیاس با دیگر ورزش‌ها نیست و به‌شخصه در زندگی خود آثار مثبت آن را بارها دیده‌ام. خواه‌ناخواه زمانی که در محیط طبیعت قرار بگیریم انرژی آن را دریافت می‌کنیم و قطعاً انرژی دریافتی آن در تمام وجود، فکر و قدرت تصمیم‌گیری ما اثر مثبت می‌گذارد.» این بخشی از صحبت‌های طیبه رنجبریان، کوهنورد حرفه‌ای است.
رنجبریان در بیان تأثیر کوهنوردی بر رفتار و شخصیت خودش می‌افزاید: «اعتماد‌به‌نفس من با انجام ورزش کوهنوردی تقویت شده و این ورزش باعث‌شده بتوانم با مسائل و اتفاقات زندگی‌ مواجهه منطقی‌تر و عاقلانه‌تری داشته باشم و در برابر مشکلات بسیار قدرتمندتر ظاهر ‌شوم.»
 
سکوت کوهستان، گوش‌نوازترین موسیقی
او در خصوص حس و حال دریافتی خود از سکوت و آرامش کوهستان می‌گوید: «سکوت کوهستان از بهترین موسیقی‌های گوش‌نواز و بسیار لذت‌بخش است. با وجود خشن بودن سرما و بوران و برف زمستانی اما در بیشتر مواقع موسیقی آب، باد و نسیم کوهستان بسیار شیرین و روح‌نواز است.»
این کوهنورد توضیح می‌دهد: «نماز خواندن در فضایی‌ که سقف بالای سر کوهنورد آسمان و سجاده او خاک، سنگ، گیاه، بوته خشک یا سبز است برقراری ارتباط معنوی با بزرگ‌ترینِ عالم را دلنشین و جذاب‌تر می‌کند.» او با اشاره به اینکه به قلل مختلف صعود داشته، ادامه می‌دهد: «علاوه بر صعود چندین‌باره به قلل بلند دماوند، سبلان و علم‌کوه از جبهه‌‌های مختلف در فصل زمستان، تقریباً بلندترین قله‌های‌30 شهر ایران را نیز صعود کرده‌ام. زمستان سال گذشته نیز قله البروس آرارات ترکیه که بلندترین قله قاره اروپا و روسیه است را صعود کردم. زمستان این قله بسیار سرد و کوهنوردی در آن نیازمند تجهیزات حرفه‌ای است.»
او در بیان مزیت‌های جسمی ورزش کوهنوردی بیان می‌کند: «در حین صعود و فرود، تقریباً تمام اعضای بدن از جمله ریه، قلب، ذهن، دست، پاها، زانوها و ماهیچه‌های کوهنورد درگیر می‌شود. حتی عملکرد کلیه‌ها بهتر است. بعضاً اگر کوهنوردی سنگ کلیه داشته باشد احتمال خرد شدن سنگ حین فرودآمدن بسیار زیاد است. حتی نوشیدن آب زیاد می‌تواند به دفع رسوبات کلیه‌ها کمک کند، در مجموع ورزش کوهنوردی کیفیت عملکرد تمام اعضای بدن ورزشکاران را ارتقا می‌دهد.»
رنجبریان تأکید دارد: «ایستادن در برابر کوهستان، کوه‌های عظیم و دیواره‌های بلند رشته‌کوه‌های بسیار طولانی از یک‌سو عظمت و قدرت طبیعت و از سوی دیگر بزرگی خالق عالم و کوچکی انسان را به کوهنورد یادآوری می‌کند.» او در بیان تجارب شخصی خود از تأثیرات جسمی و روانی این ورزش می‌گوید: «آثار کوهنوردی را به‌شخصه بارها لمس و احساس کرده‌ام. همواره روزهای بعد از صعود در محل کار بسیار پرانرژی و باروحیه حاضر می‌شوم. حتی طرز سلام‌دادن و احوالپرسی من متفاوت است. اغلب اوقات اطرافیان پی می‌برند که روز گذشته صعود داشتم و این موضوع را نیز به زبان می‌آورند.»
این کوهنورد در پاسخ به پرسشی در خصوص لازمه حفظ حس خوب کوهنوردی معتقد است: «به‌نظرم نگهداشت حس و حال خوب به تداوم کوهنوردی بستگی دارد. اینکه یک‌بار نروید و شش ماه مسکوت بماند. حداقل به‌صورت هفتگی یا دو هفته یک‌بار باید تکرار شود که بازیابی انرژی اتفاق بیفتد.»
رنجبریان با اشاره به ایده جذاب طرح سیمرغ فدراسیون کوهنوردی می‌افزاید: «سال‌های متمادی کوهنوردان تنها صعود از دماوند، سبلان و علم‌کوه را ترجیح می‌دادند و به نظر می‌رسید که تکرار این رویه، به مرور کسالت‌بار شده است. فدراسیون کوهنوردی در راستای ترغیب کوهنوردان به صعود از دیگر قله‌های کشور طرح 31 قله را با عنوان «سیمرغ کوه‌های ایران» به اجرا درآورد. بر اساس این طرح، هر کوهنوردی به تمامِ قلل مرتفع کشور صعود کند و مستندات مربوطه به همراه عکس 31 قله را به فدراسیون کوهنوردی ارسال کند پس از بررسی کارشناسان در دبیرخانه این طرح و تأیید آن، در نهایت در همایش ملی سالیانه، نشان صعود به 31 قله ایران، به او اعطا می‌شود.»
رنجبریان در بیان پیامدهای اجرای این طرح بیان می‌کند: «سیمرغ رویدادی رقابت‌انگیز و ترغیبی است. با اجرای این طرح، کوهنوردان مشتاق‌تر شدند که با انگیزه بیشتری به قلل مختلف ایران صعود کنند. بعضاً یک نفر در مدت سه ماه و دیگری در مدت یک‌سال تمام قله‌ها را صعود می‌کند.»
او معرفی صنایع‌دستی هر شهر و روستا را از دستاوردهای سیمرغ می‌داند و اضافه می‌کند: «زمانی یک کوهنورد وارد منطقه‌ای می‌شود و با خرید صنایع‌دستی، غذا، نان و شیرینی‌های محلی و یا اقامت در بومگردی‌های هر استان در رونق گردشگری آن مناطق نقش برجسته‌ای ایفا می‌کند.»
رنجبریان در مورد ارزیابی‌ کلی خود از اجرای طرح سیمرغ چنین می‌گوید: «در مجموع اینکه این طرح چقدر موفق بوده فدراسیون می‌داند و در این زمینه می‌تواند اظهارنظر کند. این طرح ملی زمینه آشنایی کوهنوردان داخلی و خارجی را با قلل مرتفع کشور فراهم ساخته است. از سوی دیگر می‌تواند بر توسعه‌ صنعت گردشگری کوهستان تأثیر به‌سزایی داشته باشد.»
این کوهنورد حرفه‌ای به کوهنوردان توصیه می‌کند: «یک کوهنورد در صعود زمستانی باید بسیار حساب‌شده عمل کند و همواره تغییرات هوا را کنترل کند. همچنین، در برنامه‌ریزی‌ها نیز باید تعداد اعضا و سرعت تیم مدنظر قرار گیرد تا تیم کوهنوردی حداکثر ساعت 14 و در روشنایی روز به قله برسد. صعود به قله در ساعات 15 یا 16، خصوصاً در فصل زمستان برگشت را برای کوهنوردان دشوار و خطرآفرین می‌سازد. کوهنوردان حتی در صعود و فرود قله‌‌های کوتاه مانند توچال باید دقت کافی داشته‌ باشند تا اشتباهی به دره‌ای وارد نشوند. انحراف محدود از یک مسیر، به جای اینکه کوهنوردان را به تهران و یا دامنه کوه برساند تیم کوهنوردی را به سمت آهار لواسان و یا جاده چالوس منحرف می‌کند. کوهنوردان قطعاً با همراه داشتن لوازم، تجهیزات و رعایت نکات ایمنی می‌توانند خاطرات شیرین و ماندگاری برای خود خلق کنند.»
 
کوهنوردی و حس ناب رهایی
علی توتونی، کوهنورد در گفت‌وگو با «آتیه‌ نو» در بیان تأثیر ورزش‌ کوهنوردی بر شخصیت و رفتار افراد گفت: «دیدن اجزای طبیعت و دریافت حس متفاوت از آن‌، فرد را نسبت به ماهیت درونی خودش آگاه می‌سازد. دیدن طبیعت، دیدن واقعیت‌هاست نه اجزای کاذبی که ماندگار نیستند و در روزمرگی‌ها مردم با آن‌ها سروکار دارند. دیدن تولد و روند رشد یک درخت در طول سالیان طولانی بسیار تأمل برانگیز است و کوهنورد با دیدن تک‌تک اجزای طبیعت، به گذارابودن دنیا پی می‌برد. همچنین باور او در زمینه ماندگاری ذات و ماهیت اصلی هر چیزی قوی‌تر می‌شود.»
توتونی در بیان تأثیر ورزش‌ کوهنوردی بر شخصیت و رفتار کوهنوردان افزود: «این ورزش نه‌تنها به کوهنورد واقع‌بینی، صبوری و خونسردی می‌آموزد بلکه به مرور حس برقراری ارتباط با دیگران و دستگیری را در او افزایش می‌دهد.»
این کوهنورد و طبیعت‌گرد با اشاره به تأثیر سکوت کوهستان در کاهش نشخوار ذهنی، در بیان حس و حال دریافتی خود از آرامش کوهستان توضیح داد: «در واقعیت هرگز امکان برقراری سکوت ذهنی وجود ندارد اما کوهنورد هنگام رسیدن به قله، زمانی که نیم‌نگاهی به مسیر پرپیچ‌و‌خم پشت‌سر می‌اندازد ناخودآگاه با مرور ذهنی دشواری‌های طی شده، از نشخوارهای ذهنی رها می‌شود و آرام و ساکت دل به سکوت دلنشین کوهستان می‌سپارد.»
توتونی در ادامه در تشریح حسی که از اوج می‌گیرد، بیان کرد: «مواقعی بوده که در قله برای دقایقی چشم بر هم گذاشتم و بلافاصله از حال خوب به خوابی عمیق فرو رفتم و پس از آن، با حس ناب غیرقابل وصف و بدون هیچ تجسمی از مکان و زمان از خواب بیدار شدم.»
این کوهنورد ادامه داد: «با وجود20 صعود موفق به توچال، هربار به قله می‌‎رسم منقلب می‌شوم و این حس مشترک بسیاری از کوهنوردان است؛ زمانی که به قله می‌رسند لبریز از حس رهایی و خالی از هر اندوه و دل‌نگرانی، بی‌اختیار اشک‌شان سرازیر می‌شود. ایستادن بر فراز قله‌ها همان حسی را در کوهنورد بیدار می‌سازد که فردی با شنیدن یک موزیک دچار غلیان احساسات می‌شود و آرام‌آرام اشک می‌ریزد.»
او با اشاره به اینکه فضای دلچسب کوهستان، اعتیادآور است، گفت: «به قله رسیدن و کمپ در کوهستان، زمینه مرور و تداعی تجارب و خاطرات مشابه را در ذهن و مغز فراهم می‌کند. به همین سبب کوهنوردان به محض برگشت از کوه، ناخودآگاه صعود بعدی را برنامه‌ریزی می‌کنند؛ به عبارت دیگر برگشت از صعود، حس خواستن دوباره را در فرد می‌آفریند.»
توتونی آموزش مرتبط و تغذیه مناسب را لازمه حفظ حس خوب صعود دانست و بیان کرد: «انگیزه نهایی هر ورزشکاری حفظ سلامتی و بقاست. بنابراین هر کوهنوردی که ضمن کسب آموزش‌های مرتبط حرفه‌ای و تغذیه مناسب به‌صورت مستمر این ورزش را دنبال کند علاوه بر اینکه سلامت خود را تضمین می‌کند، با استمرار آن می‌تواند بر اطرافیان خود نیز تأثیر بگذارد.»
او ادامه داد: «درست است که جنس سختی‌ها با هم متفاوت است اما صبوری و پذیرشی که در مواجهه فرد با مشکلات ایجاد می‌شود در نهایت مشترک است. کوهنورد با تجربه سختی مسیر صبورانه رفتار می‌کند و در سطح کلان‌تر، این موضوع، پذیرش آسان سختی‌های دیگر را برای او فراهم می‌سازد. به مرور می‌آموزد که در عرصه‌های دیگر زندگی در مقابل سختی‌ها منطقی‌تر و با دید بازتری رفتار کند و همین شیوه رفتاری، خودبه‌خود در محیط زندگی و اطراف او نیز اثربخشی دارد.»
توتونی با بیان اینکه کوهنورد همواره با چالش‌هایی روبه‌رو است، یادآور شد: «طوفان و ریزش را نمی‌توان پیش‌بینی کرد اما برای شخص من، هر زمان که شرایط سخت‌تر شده، لذت صعود نیز افزون‌تر شده است. سال گذشته در صعود به آرارات با وجود اینکه قرار بود در هر کمپ یک شب پناه بگیریم به علت بدی آب و هوا، به چهار شب اتراق مجبور شدیم. در آن شرایط حتی روز آخر نمی‌توانستم از قله دل بکنم.»
او تأکید کرد: «همیشه همین بوده و هست. اینکه لحظه رسیدن به اوج قله، کوهنورد نمی‌تواند به موضوع و یا مسئله دیگری فکر کند یا اینکه آن حس ناب رهایی را نمی‌تواند با هیچ چیز دیگری عوض کند.»
این کوهنورد باسابقه در پایان در سخنی با مردم گفت: «انسان امروزی در دنیای لبریز روزمرگی و مشکلات و دغدغه‌های متعدد و مختلف، از طریق انس تن و جسم خود با ورزش، می‌تواند ضعف و عجز را از خود دور سازد. ورزش کوهنوردی از چنان ظرفیتی برخوردار است که فرد امکان پیدا می‌کند با دوری جستن از خودِ ضعیف، به فردی قدرتمند به لحاظ ذهنی و درونی تبدیل شود. پس از همین لحظه باید دل به ورزش بسپاریم تا آغازگر چشاندن لذت دمادم همراه با سلامتی به خود باشیم.»
کوهنوردی؛ سبک زندگی خالی از زیاده‌خواهی
مژگان عالی‌پور، کوهنوردی که از سال 1395 این ورزش را به‌صورت حرفه‌ای با صعود از قله سبلان آغاز کرده، در خصوص مزیت‌های ورزش کوهنوردی گفت: «این ورزش افزایش صبر، مثبت‌نگری، ذهن‌آگاهی و آرامش عمیق روحی را ارتقا می‌بخشد.»
عالی‌پور مهم‌ترین مزیت کوهنوردی را هماهنگی سلامت جسم با سلامت روان دانست و افزود: «این ورزش تنش‌های برآمده از سبک شلوغ زندگی را کاهش می‌دهد. علاوه بر این، افراد در برابر مسائل و مشکلات زندگی نیز واقع‌بین‌تر و صبورتر می‌شوند و ترس‌ها و اضطراب‌ها به حداقل می‌رسد.»
او با اشاره به اینکه ورزش کوهنوردی زندگی را با معنویت عجین می‌سازد، توضیح داد: «کوهنوردی با تقلیل فاصله بین ورزشکار با خدا، بسیاری از مسائل پیش‌پاافتاده در زندگی پر رزق و برق روزمره شهری را از یاد می‌برد. با دیدن عظمت کوه‌های بلند، خالق عالم با تمام وجود درک و لمس می‌شود. همچنین اعتقاد فرد به قدرت مطلق ‌بودن خداوند پررنگ‌تر می‌شود.»
عالی‌پور ادامه داد: «کوهنورد در صعودهای سخت پر از حس و حال معنوی می‌شود و حتی قوی‌ترین کوهنوردان لحظه رسیدن به قله تنها با گریه خدا را شکر می‌گویند.»
این کوهنورد با تأکید بر اینکه کوهنوردی زمینه‌ساز تغییر نگاه فرد نسبت به دنیا و مسائل زندگی است، افزود: «آرامش کوهستان، سکوت ذهن را به ارمغان می‌آورد. من به این باور رسیدم که قشنگ‌ترین و بهترین هدیه‌ای که می‌توانم به خودم ارزانی کنم ذهن ساکت و آرام است تا با نگاه عمیق به مسائل زندگی، از لحظه حال لذت ببرم.»
او در خصوص لازمه تداوم حس خوب کوهنوردی یادآور شد: «گام اول این است که سبک زندگی کوهنوردی در تمام لحظات زندگی جاری شود. سبکی که زیاده‌خواهی نیست و به اندازه رفع نیاز طلب می‌کند. به جای رقابت، رفاقت، همیاری و همدلی موج می‌زند. جای خودمحوری، کمک و صعود گروهی حرف اول را می‌زند. این سبک زندگی حال خوب را برای همه می‌خواهد.»