به گفته کارشناسان، تحقق کامل دولت الکترونیک به زیرساخت‌هایی مانند امضای الکترونیک و کدینگ استاندارد ملی نیاز دارد تا اتصال پایگاه‌های داده‌ها با یکدیگر ممکن شود. یکی از کدهای استاندارد به کاربرده شده در ایران «کد ملی» است و اکنون تقریباً تمامی ‌نهادها و دستگاه‌ها برای شناسایی افراد و اشخاص از کد ملی استفاده می‌کنند و این امر هماهنگی بسیار خوبی را بین نهادهای مختلف ایجاد کرده است؛ اما برای بسیاری از امور دیگر در کشور، کدهای معتبری مانند کد ملی که برای همه دستگاه‌ها شناخته شده باشد وجود ندارد. مثلاً در سازمان تأمین‌اجتماعی برای مشاغل مختلف و همچنین کارگاه‌های تحت پوشش، کدهای یکسان و معتبری که در سایر ارگان‌ها قابل فهم و پذیرش باشد وجود ندارد. این در حالی است که از نظر علمی ‌باید برای مشاغل و کارگاه‌ها کدهای یونیک و منحصربه‌فردی در سازمان استفاده شود که نه‌تنها برای دستگاه داخلی که حتی برای ارتباط با پایگاه‌های اطلاعات‌های جهانی قابل اعتماد باشد. اســتفاده از کدهای استاندارد از آن جهت حائز اهمیت است که وقتی فهرست مشاغل و شاغلان موجود در کشور به شکل علمی ‌‌و استاندارد در دسترس مدیران کشوری باشد آنان به راحتی می‌دانند در کشور چند نفر در چه رده‌های شغلی و با چه سابقه و چه دستمزدی و چه شرایطی مشغول به کار هستند. بدیهی است چنین اطلاعات دقیقی می‌تواند مبنای بسیار خوبی برای تصمیم‌گیری و تصمیم‌سازی شود.در این خصوص بسیاری از کشورهای دنیا از الگوی بین‌المللی یکسانی استفاده می‌کنند. سازمان ملل کدهای آیسیک (ISIC) و ایسکو (ISCO) را برای «شاغلان و مشاغل» ایجاد کرده که در آن مثلاً خبرنگار، کارگر خدماتی، راننده و غیره هرکدام کد مخصوص به خود دارند. این کدینگ‌ها در حوزه درمان، صنعت، اشتغال، بیماری‌ها و... دارای استانداردهای مورد استفاده بین‌المللی است، اما متأسفانه هنوز در تأمین‌اجتماعی ما از سیستم کدینگ آیسیک و ایسکو استفاده نمی‌شود.

 

کدهای مشاغل خودساخته

آنچه که در حال حاضر در سازمان تأمین‌اجتماعی برای رده‌بندی مشاغل استفاده می‌شود، در حقیقت یک سیستم کدینگ داخلی است که منبع آن مشاغلی است که توسط خودکارفرمایان اعلام و ارائه می‌شود. به این شکل که در بیمه‌های اجباری، وقتی کارفرمایان می‌خواهند لیست و حق بیمه کارکنان‌شان را پرداخت کنند بر اساس فرم‌های مشخص، اقلام اطلاعاتی مشخصی را به سازمان تأمین‌اجتماعی اعلام می‌کنند. یکی از آنها هم عنوان شغلی است. تأمین‌اجتماعی وفق قانون وظیفه دارد عناوین شغلی اعلام شده را عیناً ثبت و ضبط کند و مشکل نیز از همین‌جا آغاز می‌شود؛ زیرا از سوی مراجع بالاتر مثل وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی ضابطه مشخصی به کارفرمایان اعلام و ابلاغ نشده، در نتیجه آنان هر کاری که کارگران و کارکنان‌شان انجام می‌دهند به عنوان رده شغلی ذکر می‌کنند. سازمان تأمین‌اجتماعی نیز این عناوین شغلی اعلام شده از سوی کارفرمایان را (که اصلاً رده‌بندی خاصی ندارد) گردآوری و پالایش کرده و در سامانه خدمات غیرحضوری بارگذاری کرده است.

 

جای خالی رده‌بندی‌های استاندارد بین‌المللی 

بدیهی است این رده‌بندی خودساخته که در حال حاضر نزدیک به 4 هزار شغل را در‌بر می‌گیرد برای مراجع و مصادر مرتبط با کسب‌و‌کار در کشور قابل استفاده نیست. به عنوان مثال سازمان امور مالیاتی، مرکز آمار ایران، وزارت صمت و بسیاری مراکز دیگر کشور از کدهای بین‌المللی استفاده می‌کنند و در نتیجه سازمان تأمین‌اجتماعی نمی‌تواند به آن مراکز متصل شود و از اطلاعات آنها استفاده کند. گذشته از مراجع دیگر که حتی برای «مدیریت آمار، اطلاعات و محاسبات» خود سازمان تأمین‌اجتماعی نیز کدهای حوزه نامنویسی سازمان قابل استفاده نیست؛ زیرا مدیریت مذکور از استانداردهای بین‌المللی برای امور آماری استفاده می‌کند. البته «مدیریت آمار، اطلاعات و محاسبات» برنامه‌ای برای تبدیل کدهای حوزه نامنویسی سازمان به کدهای آیسیک بین‌المللی ایجاد کرده، اما به علت عدم مطابقت کامل، گاه مشکلاتی نیز پیش می‌آید. مثلاً فرد بیمه‌شده اختیاری یا پیمانی برخلاف بیمه‌شده‌های اجباری، معلوم نیست پزشک است یا راننده یا زن خانه‌دار یا کارگر سوپرمارکت! یعنی کدهای بیمه‌های اختیاری به شکل کلی است و به خاطر همین نمی‌توان آنها را به کدهای معتبر بین‌المللی تبدیل کرد. در شکلی کلی‌تر، سازمان تأمین‌اجتماعی در نقش بین‌المللی خود، در مقایسه با کشورهای دیگر ضعیف است؛ زیرا این سازمان از سیستم‌های بین‌المللی کدینگ استفاده نمی‌کند.

 

نقش وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی

تأمین‌اجتماعی بر اساس قانون نمی‌تواند خود برای کارفرمایان تعیین تکلیف و عنوان شغلی را به آنها دیکته کند، بلکه موظف است آنچه را که آنها می‌گویند، ثبت و ضبط کند. بر همین اساس، اکنون آنچه سازمان تأمین‌اجتماعی از احصاء مشاغل معرفی شده از سوی کارفرمایان به دست آورده به شکل فهرستی پالایش شده در سایت خدمات غیرحضوری این سازمان وجود دارد و هر سه ماه هم به‌روزرسانی می‌شود. کارفرمایان نیز تشویق می‌شوند تا برای انتخاب عنوان شغلی کارگران و کارکنان‌شان از این فهرست استفاده کنند؛ اما تعیین عناوین شغلی باید از طریق متولیان حوزه کار در کشور که وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی است، انجام شود. رده‌بندی‌های بین‌المللی شاغلان و مشاغل، طبقه‌بندی علمی، منطقی، استاندارد و در عین حال ساده‌ای دارند که موجب می‌شود تا هم کارفرمایان در ارائه اطلاعات بیمه‌شدگان‌اش راحت باشد و هم سازمان تأمین‌اجتماعی داده‌های منظم و منطقی به دست آورد. آخرین به‌روزرسانی استانداردهای بین‌المللی کدهای آیسیک (ISIC) و ایسکو (ISCO) نیز به راحتی در دسترس و قابل استفاده است. خوشبختانه در همین راستا؛ به تازگی به دستور وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی، جلسه‌ای با حضور مدیران و متولیان این وزارتخانه برگزار شد تا این موضوع ساماندهی شود. از این رو، می‌توان امید داشت استفاده از رده‌بندی‌های استاندارد بین‌المللی به زودی در سازمان تأمین‌اجتماعی اجرایی شود.