دهه شصتی‌ها احتمالا سریالی به نام «سایه همسایه» را به یاد دارند، اما خیلی‌هایشان شاید ندانند که کارگردان این سریال یکی از نمایشنامه‌نویسان صاحب‌سبک ادبیات نمایشی ایران است. اسماعیل خلج (1324) گرچه سال‌هاست ننوشته و کار تازه‌ای بر صحنه نبرده و بیشتر در نقش‌های حاشیه‌ای در سینما و تلویزیون ظاهر شده، اما در سال‌های دور در کارگاه نمایش، نمایشنامه‌هایی نوشته و روی صحنه برده است که بعضی از آن‌ها هنوز هم در تاریخ نمایش ایران ماندگارند. خلج نویسنده مردم پایین‌شهر در دهه‌های چهل و پنجاه است و در آثارش زبان و اخلاق و رفتار پایین‌شهری‌ها را خیلی خوب به نمایش گذاشته است. مخصوصا زبان و رفتار لات‌ها و ولگردها و خلافکارهایی را که پاتوقشان یا قهوه‌خانه‌های پایین‌شهر بوده و یا خرابه‌ها و دیگر مکان‌هایی که مستعد حضور این جور آدم‌ها بوده است. جالب اینکه لات‌های نمایشنامه‌های خلج برخلاف تصویر کلیشه‌ای این‌جور آدم‌ها در فیلم‌فارسی‌ها چندان جوانمرد و عیار نیستند. آن‌ها در قهوه‌خانه‌ها و دیگر پاتوق‌ها دور هم جمع می‌شوند و زندگی را به ملال و پوچی و وقت‌کشی می‌گذرانند و هروقت پا بدهد به همدیگر حقه می‌زنند و گوش هم را می‌برند. شخصیت‌های نمایشنامه‌های او اغلب مردمی محروم و تباه شده‌اند که روشنایی‌های شهر به آن‌ها نمی‌رسد. به بیانی می‌توان گفت خلج نویسنده جاهای تاریک و ناپیدای شهر است. نویسنده طردشدگان اجتماع. او زبان این طبقات را خوب می‌شناسد و با کاربرد خلاقانه این زبان به آن رنگی شاعرانه می‌دهد. خلج فقط از واقعیت زندگی این آدم‌ها عکس‌برداری نمی‌کند. او با خلاقیت خود چیزی به این واقعیت سیاه اضافه می‌کند. نشر قطره اولین بار در سال 1384 مجموعه آثار نمایشی اسماعیل خلج را در دو جلد منتشر کرد و حالا این مجموعه را تجدید چاپ کرده است. این مجموعه شامل 23 نمایشنامه از اسماعیل خلج است. از بهترین‌های این نمایشنامه‌ها «پاتوغ»، «حالت چطوره مش رحیم؟»، «گلدونه خانم»، «توی خودت باش!» و «قمر در عقرب» هستند. خواندن این نمایشنامه‌ها برای آن‌ها که نمایشنامه ایرانی می‌خوانند تجربه‌ای جذاب خواهد بود.