بر اساس قانون کار، موضوعی در ماده  83 قانون تأمین‌اجتماعی سهم هریک از بازماندگان از مستمری استحقاقی متوفی تعیین شده است؛ به این ترتیب که همسر 50 درصد، فرزندان 25 درصد و پدر و مادر 20 درصد از مستمری مربوطه برخوردار می‌شوند. این درحالی است که جمع درصدهای مذکور 95 درصد است و 5 درصد آن تعیین تکلیف نشده است. آیا این قضیه به این معناست که سازمان 5 درصد از مستمری را برای خود نگاه می‌دارد؟   

قبل از پاسخ به این سئوال باید توضیح داده شود که به موجب بند 3 ماده 83 قانون تأمین‌اجتماعی، تمامی مستمری استحقاقی افراد (که طبق فرمول محاسبه مستمری محاسبه و تعیین شده) باید به بازماندگان پرداخت شود، به طوری که حتی اگر احدی از بازماندگان شرایط استحقاق را از دست بدهد سهم سایر اعضا به نسبت افزایش خواهد یافت. در مورد سهم بازماندگان نیز باید توجه شود که درصدهای یادشده، سهم هریک از بازماندگان از کل مستمری است و در واقع تمام و صددرصد مستمری در هر صورت و بر طبق فرمول به بازماندگان تعلق می‌گیرد.

 برای روشن شدن بیشتر مطلب به این مثال توجه کنید:

بیمه‌شده‌ای از دنیا رفته و یک همسر دارد که 50 درصد مستمری را سهم می‌برد. دو فرزند دارد که هر یک 25 درصد از مستمری را سهم می‌برند و سهام آنها روی هم رفته 50 درصد می‌شود. در نهایت پدر و مادر نیز هر کدام 20 درصد از سهام را به خود اختصاص می‌دهند که جمع آنها نیز 40 درصد می‌شود، حالا اگر کل سهام را تجمیع کنیم 140 درصد می‌شود. در این صورت چنانچه سهام هر بازمانده را در فرمول قرار دهیم و بخش در 140 درصد کنیم سهم هر یک دقیقاً مشخص می‌شود و در واقع کل مستمری به بازماندگان اختصاص می‌یابد. در فرض فوق اگر کل مستمری 3 میلیون تومان باشد؛ سهم همسر عبارت می‌شود: از 3 میلیون تومان ضرب‌در 50 درصد سهم همسر تقسیم بر 140 درصد کل سهام. در نتیجه مستمری همسر برابر با یک میلیون و 71 هزار و 428 تومان می‌شود. برای هر یک از فرزندان نیز کل مستمری ضرب‌در 25 و تقسیم بر 140 می‌شود (سهم هر فرزند 535 هزار و 714 تومان) و سهم پدر و مادر نیز عبارت می‌شود از: کل مبلغ مستمری ضرب‌در

20 و تقسیم بر 140. بنابراین سهم هریک از آنها 428 هزار و 571  تومان خواهد شد.

شرایط پرداخت مستمری بازماندگان به فرزندان دختر چگونه است؟

بازماندگان دختر چنانچه دو شرط زیر را دشته باشند می‌توانند از مستمری بازماندگان بهره‌مند شوند:

الف: نداشتن شوهر: توجه داشته باشید که ازدواج دائم دختر را از صف مستمری بگیران خارج می‌کند.

ب: اشتغال نداشتن: هرگونه اشتغالی که در چارچوب قانون کار صورت گرفته و از بابت آن حق بیمه منظور شود فرزند دختر را از دریافت مستمری محروم می‌کند .

اگر یک مرد بازنشسته فوت کند و یک همسر دائمی ‌داشته و از همسر موقت دیگر دارای دو دختر باشد که مطلقه و بالای ۲۵ سال باشند، اما تحت تکفل پدر نباشند؛ آیا مستمری به آنها تعلق می‌گیرد؟ آیا راهی وجود دارد که به دو دختر مبلغی تعلق نگیرد؟ مستمری به چه صورتی بین آنها تقسیم ‌می‌شود؟ آیا شخص بازنشسته می‌تواند قبل از فوت مشخص کند که مستمری به چه کسانی پرداخت شود؟

دختران در صورت وجود شرایط (عدم ازدواج و اشتغال) و درخواست از مستمری، سهم می‌برند و نیازی به تحت کفالت بودن ندارند. سهام هریک از بازماندگان در قانون تأمین‌اجتماعی مشخص شده و وصیت متوفی در این زمینه تأثیری ندارد. در این مورد نیز سهم هریک از دختران 25 درصد و سهم همسر 50 درصد خواهد بود.

آیا همسر دائمی‌ متوفای بیمه‌شده ‌می‌تواند درخواست مهریه کند و مستمری‌بگیر موظف به پرداخت آن تا آخرین ‌قسط شود؟

خیر. مستمری ماترک محسوب نمی‌شود، بنابراین امکان پرداخت مهریه از طریق آن وجود ندارد.