اگر برآوردهایی از مشاغل خانگی‌ای که در حوزه‌های مختلف در جریان هستند، داشته باشیم و مثلا بدانیم که خالص درآمد آنها چقدر است، می‌توانیم براساس حد آستانه درآمدی، آنها را از پرداخت مالیات براساس ضرایب مالیاتی معین، معاف کنیم. به عبارت دیگر، اگر آن بنگاه خانگی اقتصادی، نتواند درآمد خود را به آستانه پرداخت مالیاتی برساند، از الزام قانونی پرداخت مالیات، معاف خواهد بود. 

در اینجا باید به نکته مهمی اشاره کنم که معمولا از آن غفلت می‌شود. پیش از هر چیزی، باید تعریف شغل را دانست. در قوانین مالیاتی، به چه چیزی «شغل» گفته می‌شود؟ ما در حوزه مالیاتی، به شغل‌هایی که به‌صورت خویش‌فرمایی ایجاد می‌شود، «شغل» می‌گوییم. هر فرد، ممکن است به یکی از روش‌هایی که توضیح می‌دهم، کسب درآمد کند؛ یا مزد و حقوق‌بگیر دولت و بخش خصوصی باشد که بر این اساس، این نوع کسب درآمد، «شغل» محسوب نمی‌شود؛ یا اینکه فرد، در قالب شرکت کار کند؛ یا افرادی که به‌صورت خویش‌فرما، کسب درآمد می‌کنند؛ مانند پزشکان، رانندگان تاکسی و ... . در قوانین مالیاتی، فقط دسته آخر، جزء ردیف «مشاغل» قرار می‌گیرند. جالب است بدانید که کل این دسته‌های کسب‌وکار، تنها پنج یا شش‌درصد مالیات اقتصاد ایران را پرداخت می‌کنند. این در حالی است که این کسب‌وکارها که غالبا در بخش خدمات اقتصاد ایران دسته‌بندی می‌شوند، 40 تا 50درصد تولید ناخالص داخلی (GDP) کشور ما را تشکیل می‌دهند. این به خاطر فرار مالیاتی گسترده‌ای است که در بخش «مشاغل» وجود دارد. یکی از دغدغه‌های جدی سازمان امور مالیاتی کشور، سامان‌دادن به بخش مشاغل است. 

من از دید سازمان امور مالیاتی، به موضوع نگاه می کنم. ممکن است آنها دغدغه داشته باشند که بسیاری از کسب‌وکارها برای فرار مالیاتی، ماهیتا شغل خانگی نداشته نباشند اما خود را تحت‌عنوان شغل خانگی معرفی کنند. اگر ما مشاغل خانگی را معاف از مالیات کنیم، راه فرار مالیاتی برای برخی مشمولان مالیات باز شده و خود را به دروغ، شغل خانگی جا خواهند زد. وقتی وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی، چنین مشاغلی را دائم رصد می‌کند، شناسایی آن‌ها، دشوار نیست؛ چراکه ریز اطلاعات این مشاغل، در سامانه این وزارتخانه موجود است؛ اما برای سازمان امور مالیاتی، دشوار است که بداند کدام شغل‌ها، واقعا ماهیت شغل خانگی دارند. 

بهترین راه برای تقویت مشاغل خانگی، این است که آنها، داوطلبانه اظهارنامه مالیاتی پر کنند تا اگر درآمدشان کمتر از سقف معافیت مالیاتی مرسوم در قانون بود، از پرداخت مالیات، معاف شوند. سقف معافیت مالیاتی برای کارمندان، دومیلیون‌تومان در ماه است و همین سقف را نیز می‌توان برای مشاغل خانگی درنظر گرفت. 

این مشاغل، یک کارفرما دارند که به نیروهای زیرمجموعه خود، دستمزد پرداخت می‌کند. این دستمزد، می‌تواند در ردیف هزینه‌های او قرار گیرد و به این ترتیب، «درآمد اظهاری» او را کمتر نشان دهد. بر این اساس، کارفرما، در اظهارنامه مالیاتی خود خواهد گفت که تعدادی نیرو، تحت‌پوشش او مشغول به کار بوده و دستمزد دریافت می‌کنند. علاوه بر این، حق بیمه‌های تامین‌اجتماعی آنان را نیز پرداخت می‌کند. به این ترتیب، آن چیزی که در اظهارنامه مالیاتی او گنجانده خواهد شد، نشان می‌دهد که خالص درآمد او، کمتر از دومیلیون‌تومان است. شاید درآمد او بیش از این باشد، اما او با این اقدام شفافیت‌زا، نشان می‌دهد که درآمد خالص مالیاتی‌اش، کمتر از سقف معافیت مالیاتی است. لذا از پرداخت مالیات، معاف می‌شود. این، نفعی سه‌جانبه دارد. اولا فرد از پرداخت مالیات، معاف می‌شود. علاوه بر این، نیروی تحت‌پوشش او صاحب بیمه و مقرری بازنشستگی خواهد شد و از این لحاظ، نیروی کار آن شغل خانگی، اطمینان بیشتری به آینده زندگی خود خواهد داشت.

ثانیا سازمان تامین‌اجتماعی، مقرری بیمه این افراد را دریافت خواهد کرد و برایش ردیف درآمد جدیدی ایجاد می‌شود. لذا این مسئله برای سازمان تامین‌اجتماعی، درآمدزاست. ثالثا سازمان امور مالیاتی، از شیوه فعالیت آن کارفرما و نیروهای تحت امرش در شغل خانگی مزبور، مطلع می‌شود.