امروزه کسب‌وکارهای خانگی تحت عناوین و شکل‌های مختلف و در قالب حرفه‌های گوناگون در سراسر جهان به عنوان یکی از راهکارهای اثرگذار در حوزه ایجاد اشتغال و درآمد پایدار خانوار پذیرفته شده و مورد استفاده و توجه قرار گرفته است. مشاغل خانگی به سبب مزایای ویژه‌ای مانند حذف هزینه‌های رهن و اجاره کارگاه و یا رفت‌‌و‌‌آمد به محل کار به شکل خاص باید مورد توجه نیمی ‌از جامعه که بانوان هستند قرار گیرند. در این بین، توازن بین مسئولیت خانوادگی زنان و موضوع مهم اشتغال آنان از دلایل روی آوردن زنان به انجام مشاغل خانگی است.

با در نظر داشتن مزایای انگیزشی اشتغال خانگی و نقش اثربخش آن در تولید و اقتصاد و همچنین ویژگی در دسترس بودن آن در مقایسه با اشتغال بیرون از منزل و با توجه به این نکته که با اندکی هوش و ذکاوت و داشتن ذهنی خلاق در زمینه تولید می‌توان در منزل کارآفرین مشاغل خانگی بود، لزوم توجه و برنامه‌ریزی مسئولان و دولت‌ها در این خصوص بیش از همیشه احساس می‌شود.

 

یاری‌رسان دولت‌ها در ایجاد اشتغال

گاه با بررسی و استعداد‌سنجی و یا شرکت در دوره‌های آموزشی فنی، توانمندی‌های لازم برای اشتغال خانگی بروز پیدا کرده و با حمایت‌های مجوزی و تسهیلاتی دولت به راحتی می‌توان تولیداتی را در قالب مشاغل خانگی به بازار عرضه داشت و سهمی‌ در اقتصاد و تولید کشور ایفا کرد. نکته مهم دیگری که باید مورد تمرکز دولت‌ها قرار گیرد، توانایی پوشش بخشی از بار اشتغال کشور توسط ایجاد مشاغل خانگی است. تسهیل شرایطی نظیر آموزش، صدور مجوزهای قانونی لازم برای فعالیت و در اختیار قرار دادن تسهیلات با سود پایین و حمایت پس از تولید، نکاتی است که در زمینه ایجاد اشتغال پایدار خانگی تأثیرگذار است. همچنین باید انگیزه‌ای برای دولت‌ها و حتی بخش خصوصی برای ورود به مبحث اشتغال خانگی وجود داشته باشد. 

 

طرح حمایت از مشاغل خانگی

طرح حمایت از مشاغل خانگی در سال ۱۳۹۵ توسط وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی مطرح و در ستاد ساماندهی و حمایت از مشاغل خانگی تصویب و کلید خورد. هدف اصلی طرح مذکور، ایجاد و تثبیت اشتغال از طریق توسعه کسب‌وکارهای خانگی عنوان شده است.

طرح مورد نظر از نیمه دوم سال ۹۶ به صورت پایلوت در ۹ استان کشور عملیاتی شد و با توجه به نتایج مثبت آن با پیشنهاد معاونت امور زنان و خانواده ریاست‌جمهوری برای ۶ هزار و ۲۰۰ زن سرپرست خانوار در ۲۴ استان به اجرا درآمد. گفتنی است اجرای آن به دستور وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی در ۳۱ استان در جریان کار قرار گرفته است.

در نتیجه اجرای طرح حمایت از مشاغل خانگی برای ۲۰ هزار نفر از متقاضیان این طرح در ۹ استان حدود ۱۷ هزار و ۶۴۵ فرصت شغلی ایجاد شده است. گفتنی است اجرای این طرح در مراحل اولیه بوده اما اهداف آن هنوز به صورت کامل تحقق نیافته است. برآوردهای انجام شده در خصوص اشتغال ایجاد شده در برنامه توسعه مشاغل خانگی نشان می‌دهد که از سال ۹۶ تا پایان شهریور ۹۹ تعداد ۱۶۵ هزار فرصت شغلی جدید ایجاد شده که سهم زنان ۸۱ درصد و سهم مردان ۱۹ درصد عنوان شده است.

شایان ذکر است که در نتیجه اجرای قانون ساماندهی و حمایت از مشاغل خانگی در شش ماه اول امسال تعداد ۲۱ هزار و ۵۲۰ نفر اشتغال ایجاد شده که زنان با تعداد ۱۷ هزار و ۸۹۰ نفر اشتغال و به عبارتی سهم ۸۳.۱ درصدی چندین برابر مردان دراین مهم نقش‌آفرینی کرده‌اند.

بر اساس گزارش وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی در طرح ملی نوین توسعه مشاغل خانگی نیز در شش ماه سال ۱۳۹۹ تعداد ۲ هزار و 825 شغل ایجاد شده است.

 

سیر نزولی نرخ بیکاری با اشتغال خانگی

با توجه به نرخ بیکاری در کشور که در پاییز امسال عدد ۹.۴ را نشان می‌دهد، لزوم اشتغالزایی و حمایت از طرح‌های اشتغالزا در سطح کشور تحت عناوین مختلف اعم از طرح‌های اشتغالزای خانگی بسیار با اهمیت است و بیش از بخش خصوصی باید در تصمیم‌گیری‌ها مورد توجه دولت‌ها و مجلس و دیگر نهادهای مرتبط دیگر قرار گیرد. با استناد به آمارهای رسمی ‌کشور از جمله مرکز آمار ایران، بیکاری دو برابری زنان نسبت به مردان موضوعی غیر‌قابل انکار است. شاید متولیان امر اشتغال در بخش‌های دولتی و خصوصی با در نظر داشتن توانمندی‌ها و انگیزه بالای زنان در اشتغال و فعالیت باید نقطه اتکای اشتغال را به حوزه اشتغال خانگی و البته با تمرکز بر توانمندی‌های زنان بدانند.

 

کسب‌وکار خانگی 

یک اشتغال واقعی است

با نگاهی به شاخص‌ها، مزایا، انگیزه‌ها و ابعاد مختلف کسب‌وکار خانگی و البته فاکتورهای انجام کار خدماتی و تولیدی با هدف فروش به صورت شخصی و یا به واسطه و ارائه در بازار فروش و کسب درآمد و گذران معیشت از این طریق به عنوان شغل اول یا دوم به راحتی می‌توان دریافت که کسب‌وکار خانگی با داشتن مزایای فراوان در ایجاد اشتغال و درآمد پایدار به خوبی عمل کرده و می‌تواند کسب‌وکار عادی و همیشگی افراد تلقی یابد.

بخش دیگری از مزایای کسب‌وکار خانگی را می‌توان در مواردی همچون آزادی و استقلال عمل بیشتر، ساعات کاری انعطاف‌پذیر، ایجاد تعادل و موازنه بیشتر بین کار و زندگی، پایین بودن میزان ریسک، امکان کار پاره وقت، راحت‌تر بودن تربیت فرزندان و نیز داشتن فرصت و زمان بیشتر در انجام امور زندگی دانست.

 

معایب کسب‌وکار خانگی

البته هر کاری به طور طبیعی معایبی را نیز داراست و مشاغل خانگی نیز با مشکلاتی روبه‌رو است که عدم توجه کافی قانونگذاران و دولت‌ها، عدم درآمدزایی مکفی و یافتن بازار فروش مناسب از جمله این معایب است که با تصمیم‌سازی‌های مناسب دولتی در این خصوص می‌توان رفع مشکلات را شاهد بود. البته استفاده از ظرفیت‌های فضای مجازی در یافتن بازار فروش محصولات تولید شده و کسب سهمی ‌مناسب از فروش بازار در حوزه کسب‌وکار خانگی در سال‌های اخیر بسیار موفقیت‌آمیز بوده و حتی نمونه‌های بسیار خوبی را در کشور در این زمینه می‌توان نام برد.