از چه تاریخی پیاده‌روی اربعین سنت شد؟ پیاده‌روی اربعین چه تاثیرات فرهنگی و اجتماعی بر دو کشور همسایه دارد؟ پیاده‌روی اربعین در مقایسه با دیگر پیاده‌روی‌های سنتی رایج در جهان چه تفاوت‌هایی دارد؟ 

کتاب «روایت پیاده‌روی اربعین» که 16مهر سال‌جاری در پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات و با حضور احمد مسجدجامعی، عضو شورای شهر تهران، دکتر محمد سلگی، رئیس پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات، سیدحسین سراج‌زاده، رئیس انجمن جامعه‌شناسی و برخی از استادان و پژوهشگران جامعه‌شناسی  رونمایی شد، مشتمل بر ۱۷روایت مردم‌شناختی و جامعه‌شناختی از پیاده‌روی اربعین سال۱۳۹۶ است و با هدف شناخت حیات دینی و اجتماعی کنونی ایرانیان و خاورمیانه و نیز سایر شیعیان زیر نظر دکتر محمدرضا جوادی یگانه، عضو هیئت‌علمی دانشگاه تهران تدوین شده است.

ناظران این پژوهش در مقدمه این اثر چنین بیان می‌کنند که رویداد پیاده‌روی اربعین نظر بسیاری از تحلیلگران را در داخل کشور، منطقه و جهان به‌سوی خود برگردانده است، اما این رویداد در داخل و خارج از کشور دستمایه  تفسیرهای متنوع و متفاوتی قرار گرفته که با ملاحظه سویه‌های متنوع و متعدد این آیین و نیز مناقشات سیاسی و فکری جاری چندان جای تعجب ندارد. آن‌ها تأکید می‌کنند سیاست‌مداران و گروه‌های سیاسی و جریان‌های فکری در چارچوب علایق و منافع خویش، این رویداد را تفسیر می‌کنند و می‌کوشند معناهای مدنظر خود را به این آیین تحمیل کنند و حتی‌الامکان به آن رنگ‌وبوی علایق خودشان را بدهند. 

ناظران این اثر با بیان اینکه درخصوص این آیین داده (data) و گزارش‌های مستند زیادی وجود ندارد، به فقدان پژوهش‌های میدانی در این‌باره اشاره می‌کنند و چنین توضیح می‌دهند که طرح پژوهشی «تدوین گزارش‌های توصیفی از پیاده‌روی اربعین» اساساً با این هدف طراحی شد که شناختی عمیق‌تر و از درون، از این آیین به‌دست دهد؛ شناختی دور از سوگیری و فارغ از پروپاگاندا. آن‌ها هدف از تعریف چنین پژوهشی را دستیابی به گزارش‌های دقیق توصیفی و درواقع مجموعه‌ای از داده‌ها و یافته‌ها بیان کرده‌اند.

به استناد مقدمه این کتاب، نمونه یا پیشینه‌ای از تدوین گزارش‌های توصیفیِ محققانه و مبتنی بر جزئیات از چنین واقعه‌ای در ایران نمی‌توان یافت. آنچه در این کتاب منتشر شده است، گزارش محققانی است که با حضور در راهپیمایی اربعین، تلاش کرده‌اند توصیف دقیق و روایت محققانه از آنچه مشاهده کرده‌اند، ارائه دهند. محققان این طرح در 

تدوین گزارش نهایی، عمدتاً فرم گزارش روایی و گزارش توصیفی متعارف و در مواردی فرم یا ژانر سفرنامه را انتخاب کرده‌اند.

گردآورندگان این اثر با اشاره به اینکه گزارش‌های درج‌شده در این کتاب، ساختار مشابه و کیفیت یکسانی ندارند و عاری از داوری‌های شخصی و کلی‌گویی‌های معمول هم نیستند، اما تأکید می‌کنند «در لابه‌لای متون این کتاب با توصیف‌ها و روایت‌هایی از میدان تحقیق مواجه می‌شویم که تازه و شایان توجه‌اند. نویسندگانِ گزارش‌ها، روایت‌هایی از زائران ایرانی، عراقی و پاکستانی و... ارائه می‌کنند که برخلاف برداشت رسانه‌ای مسلط، از تنوع و تکثر علایق و انگیزه‌ها در این جمعیت خبر می‌دهند؛ تنوعی که البته در پس‌زمینه باوری واحد -اعتقاد به اهمیت و عظمت حادثه کربلا- جریان می‌یابد که همواره از مهم‌ترین مبانی هویتی شیعیان بوده است.»

۱۷گزارش‌ منتشرشده در این کتاب در چهار فصل تدوین شده است: «روایت تطبیقی»، «تحلیل اجتماعی»، «روایت فرهنگی» و «روایت توصیفی».  ویژگی بارز مجموعه حاضر که در ۹۷۱ صفحه تدوین شده این است که محققانی با گرایش‌های مختلف تلاش کرده‌اند تا آنجا که در توان‌شان بوده مشاهد‌ه‌ها و تجربیاتشان را به‌نحوی مبسوط و با زبانی شفاف روایت کنند. در بیشتر متنها ردپای واضحی از«دغدغه‌های» خود محققان برجای مانده است. 

این دغدغه‌ها گاه کاملاً منطبق بر نگاه‌های رسمی است و گاه از سنخ بحث‌های روزمره و گاه نیز رنگ‌وبویی تحلیلی و منتقدانه به خود گرفته است. همۀ هدف و امید  گردآورندگان مجموعه این بود که  به‌واسطه مطالعه راهپیمایی اربعین، گامی در شناخت حیات دینی و اجتماعی کنونی ایرانیان و خاورمیانه و نیز سایر شیعیان برداشته شود.