براساس آمار و اطلاعات ثبت‌شده در سامانه جست‌وجوی شغل وزارت کار، ۴۹درصد کارجویان امروز بازار کار دارای مدرک تحصیلی دانشگاهی و ۵۱درصد متقاضیان کار نیز فاقد تحصیلات دانشگاهی هستند. همچنین در این میان، ۶۲درصد کارجویانی که اقدام به ثبت درخواست‌های شغلی کرده‌اند، بدون مهارت و حدود یک‌سوم این افراد دارای مهارت‌های لازم به‌شمار می‌روند.

نرخ رشد بالای مدارک دانشگاهی
با نگاهی دقیق‌تر به این داده‌ها متوجه می‌شویم که در کشور تعداد متقاضیان شغل بدون مهارت بیشتر از تعداد کارجویان بدون مدرک تحصیلی دانشگاهی است. به‌عبارت درست‌تر، نرخ رشد مدرک دانشگاهی در کشور بیشتر از نرخ تمایل به مهارت‌آموزی برآورد می‌شود. همچنین ۶۲درصد کارجویان ثبت‌نامی در سامانه جست‌وجوی شغل، هیچ مهارتی ندارند! این در حالی است که در بازار کار، مهارت حرف اول و آخر یافتن و ماندگاری در انواع مشاغل را می‌زند. به‌واسطه میزان تأثیرپذیری گسترده وضعیت بازار کسب‌و‌کار و تولیدی از مؤلفه‌های مهارتی و رونق اشتغال برای ماهران در سال‌ها و دهه‌های اخیر، مهارت به مهم‌ترین عامل برای یافتن شغل بدل شده است.
مهارت مهم‌تر از تحصیلات 
امروزه جایگاه مهارت در نظام شغلی و بازار روابط کار بالاتر از تحصیلات یا حتی سابقه کاری است. آرمین خوشوقتی، کارشناس حقوق و روابط کار، در گفت‌وگو با «آتیه‌نو» بیان کرد: «امروز در مشاغل مدرن، آنچه بیش از همه اهمیت دارد، مهارت کارگر است. کارفرمایان به‌ویژه در بخش خصوصی تمایل به جذب و استخدام نیروی کار ماهر دارند و در نقطه مقابل، اقبال برای به‌کارگیری نیروی کار تحصیلکرده دانشگاهی بدون مهارت کمتر است. با این شرایط در موارد بسیاری مهارت بر تحصیلات دانشگاهی ارجح است و هنگام جست‌وجوی شغل بیشتر از مدرک دانشگاهی به‌کار فرد کارجو می‌آید.»
خوشوقتی همچنین گفت: «در نظام ارزشیابی مدرن مهارت جایگاه ویژه‌ای دارد. اگر تا پیش از این تحصیلات و سابقه معیارهای اصلی ارزشیابی شغلی بود، حال مهارت مهم‌تر از هر چیز دیگر است. در این وضعیت، میزان حقوق و دریافتی کارگر تا حد بالایی به شاخص‌ها و توانایی‌های مهارتی نیروی کار وابستگی دارد. امروزه به دلیل ورود فناوری‌های مدرن و تخصصی شدن مشاغل، فرد بدون مهارت، شانس چندانی برای پیدا کردن شغل ندارد. ضمن اینکه ارتقای جایگاه شغلی و باقی ماندن در شغل و پیشرفت در آن نیز قبل از هر چیز به مهارت فرد بستگی دارد.»

دلیل وجود کارجویان غیرماهر
چرا بیشتر کارجویان، بدون مهارت هستند. اصغر آهنی‌ها، فعال صنفی و نماینده کارفرمایان در شورای‌عالی کار، مهارت‌‌آموزی را وظیفه نظام آموزشی دانست و به «آتیه‌نو» گفت: «رابطه میان نظام آموزشی و صنعت آنچنان که باید برقرار نشده است. بسیاری از کارگران تازه وارد به بازار کار، با وجود دارا بدون مدرک دانشگاهی مرتبط، از مهارت و توانایی مورد نیاز برای حضور در بازار کار بی‌بهره‌اند و در این شرایط به‌خوبی از پس وظایف محوله برنمی‌آیند. کارفرمایان قبل از هر چیز به کارگر ماهر نیاز دارند و مدرک دانشگاهی بدون تخصص واقعی و مهارت به کار کارگاه‌ها و کارخانجات کشور نمی‌آید.»

نقش آموزش حین کار در تخصص فنی 
آهنی‌ها همچنین نقش آموزش‌های حین کار را مکمل و فرعی توصیف کرد و ادامه داد: «نظام آموزشی کشور باید به‌گونه‌ای اصلاح شود که فرد در دوران تحصیلات متوسطه و بعد از آن در دانشگاه، مهارت‌های ابتدایی لازم برای مشاغل مختلف را به دست آورد. به‌عبارتی آموزش‌های حین کار باید در جایگاه تکمیلی و برای آشنایی با فناوری‌ها یا ابزارهای به‌روز به کار گرفته شود. مهارت‌آموزی از طریق آموزش‌های آکادمیک، یک ضرورت اساسی است که می‌تواند کارجویان را به سمت فرصت‌های شغلی شایسته هدایت کند. آمار توزیعی کارجویان در سامانه جست‌وجوی شغل نشان می‌دهد که نظام آموزشی در زمینه مهارت‌آموزی و ارائه تخصص‌های فنی به نیروی جوان، چندان موفق عمل نکرده است.»

تطبیق آموزش تخصصی با بازار کار
امید ملک، مدیرکل دفتر توسعه نهادهای کارآفرینی و هدایت نیروی کار در این رابطه می‌گوید: «ایجاد تطبیق بین آموزش‌های آکادمیک و مهارتی با نیاز بازار کار، نیازمند طراحی سازوکار برای تقویت ارتباط بین نظام اطلاعات بازار کار، نظام اطلاعات آموزش و تربیت فنی‌وحرفه‌ای و مهارتی، نظام اطلاعات صلاحیت حرفه‌ای و نظام طبقه‌بندی مشاغل است. تحقق این موضوع مستلزم همکاری و هماهنگی دستگاه‌های متولی امر آموزش و مهارت در سطوح مختلف است.»
او ادامه می‌دهد: «براساس گزارش وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، ۷۰ دانشگاه در سطح کشور، اقدام به راه‌اندازی مرکز کاریابی و هدایت شغلی کرده‌اند. اتصال این مراکز به سامانه مذکور و توسعه هم‌افزایی آنان در تحقق مأموریت‌های محوله درباره ارائه خدمات اشتغال، به دانشجویان و دانش‌آموختگان کمک شایانی می‌کند.»

تعیین‌کنندگی مهارت کاربردی
با توجه به تغییر شاخص‌های تأثیرگذار در بازار کار و اشتغال، «مهارت» و «تخصص کاربردی» مسئله‌ای تعیین‌کننده برای کارجویان و کارفرمایان به‌شمار می‌رود. در این وضعیت، نیروی کار بدون مهارت، نمی‌تواند در گرفتن و حفظ یک فرصت شغلی موفق عمل کند. ضمن اینکه برای بالا رفتن از نردبان سلسله‌مراتب شغلی و به‌دست آوردن جایگاه بالاتر و دستمزد بیشتر، برگ برنده در دست افراد ماهر است. در یک نظام طبقه‌بندی مشاغل مدرن، مهارت جای تحصیلات و یک برگ کاغذ به نام مدرک دانشگاهی را گرفته و خود را به صدر جدول نیازمندی‌های شغلی رسانده است.