نگاهی به آسیبهای جسمی و روانی بازیگران تئاتر و سینما
قالبت را رها کن...
ویترین قشنگی است! همه آدمهای یک محله، یک شهر، یک کشور و در نهایت، جهان تو را میشناسند. این شگفتانگیز است. همه برای «جای تو بودن» تلاش میکنند، حسرت میخورند، دوست دارند با تو عکس یادگاری و یا نسبت فامیلیای هرچند دور، با تو داشته باشند! بعضی از بازیگران یک شبه با بازی در یک فیلم یا سریال به این جایگاه میرسند. چه کسی از این حد توجه و علاقه، خوشش نمیآید؟ اما این موضوع برای بازیگران تئاتر و سینما بسیار متفاوت است. آنها در معرض آسیبهای جسمی و روانی مختلفی قرار دارند. این آسیبها چیست و از کجا میآید؟
پژمان سلطانی روزنامهنگار
شاید نخستین دفعات آن شیرین باشد. اینکه پا به هر کجا که میگذارید، دیگران شما را بشناسند، احترام شما را نگه دارند، بهترینها را به شما تعارف کنند و در یک کلام، قدر بینید و بر صدر بنشینید. اما فشار روانی ناشی از همین زیر ذرهبین بودنها، یکی از مهمترین آسیبهای روانی را برای بازیگران به همراه میآورد. این آسیب را از دو منظر میتوان دید:
1- کنترل: تا زمانی که بازیگر در عرصه بازیگری فعال باشد، در معرض انواع بررسیها، قضاوتها، پرسشها و... قرار دارد. همین مسأله بار روانی زیادی را به او تحمیل میکند. به همین دلیل بسیاری از بازیگران با محدودیتهایی روبهرو هستند که همین مسأله میتواند آنها را به سمت بعضی اختلالهای روانی پیش ببرد.
2- تمام شدن: اغلب بازیگران، دوره فراز و فرود را تجربه میکنند، بنابراین پس از طی شدن دوره فراز، فرد از کانون دید جامعه خارج میشود. توجهها از روی او برداشته شده و به فردی عادی تبدیل میشود. این تغییر جایگاه، یکی دیگر از عوامل ایجاد آسیب روانی در هنرمندان است. در واقع ما در این قشر از جامعه با دو پدیده «دیده شدن» و «دیده نشدن» و حتی در مواردی «طرد شدن» روبهرو هستیم.
نقشی که پررنگ میماند
بسیاری از بازیگران برای آنکه بتوانند اصطلاحاً نقشی را دربیاورند، مدتها درباره آن تحقیق کرده و حتی در مواردی خاص برای مدتی با آدمهای واقعی آن نقش، زندگی میکنند. اگرچه به لحاظ علمی، بازیگر باید پس هم از مدتی از نقش جدا شده و به زندگی عادی خود بازگردد؛ اما در همان دوره بازی در نقش خاص، ممکن است دچار آسیبهای جسمی یا روانی زیادی شود. از سوی دیگر، گاهی لازم است برای بازی در نقشی، تغییراتی در فیزیک یا چهره بازیگر ایجاد شود. این نکته نیز میتواند سلامت جسمی و روانی او را تهدید کند. اگرچه معمولاً این تغییرات زیر نظر متخصص تغذیه یا پزشک انجام میشود، اما به هر حال این موضوع میتواند تأثیر خود را برجای بگذارد. در اینجا با چند مورد خاص آشنا شوید:
1- با آنها میماند: فرو رفتن در قالب بعضی نقشها دشوار است؛ همان نقشهایی که جنبههای روانشناختی پررنگی دارند. بازیگرها برای رسیدن به این نقشها به تلاشی مضاعف نیاز دارند. تمرکز روی این نقشها میتواند انرژی روانی و جسمی فراوانی را از بازیگر بگیرد؛ به این دلیل که بازیگر باید علاوه بر نزدیک شدن به شخصیت درونی نقش از نظر ظاهری نیز تغییراتی در خود ایجاد کند. برای مثال اگر نقش، شخصیتی افسرده دارد، باید این موضوع در فیزیک و چهره بازیگر و حتی در شرایط جسمی او نیز دیده شود. بنابراین دشواری بازی این نقشها بسیار است. به چند نمونه توجه کنید:
خواکین فینیکس: بازیگر نقش «آرتور فلک» در فیلم «جوکر»؛ علاوه بر اینکه 23 کیلوگرم از وزن خود را کاهش داد، بازی در نقش شخصیتی هرجومرجطلب و آسیبدیده، تأثیر عمیقی بر روان او برجای گذاشت. او میگوید: «کاهش وزن در مدت کوتاه، به طور طبیعی روی روان تأثیر منفی دارد و شروع شخصیت و شکلگیری آن در جسم و روان من از همینجا آغاز شد.»
کیت وینسلت: این بازیگر در توضیح مشکلات بازی در فیلم «کتابخوان» نیز میگوید: «بازی در این فیلم مانند آن بود که از تصادفی سنگین، جان سالم به در بردهام. حالا باید با خودم فکر کنم تا ببینم چه اتفاقی افتاده است.»
آدرین برودی: بازیگر فیلم «پیانیست» نیز درباره سختی کارش میگوید: «تا یک سال بعد از بازی در فیلم پیانیست، افسرده بودم. آگاهی از فجایع دوران فیلمی که در آن بازی کرده بودم، تکاندهنده بود.»
2- تغییر وزن: تجربه کاهش و افزایش وزن یکی از رایجترین تغییراتی است که به نظر میرسد بدون عارضه و یا عوارض کمی را به دنبال داشته باشد. اما در حقیقت تغییر وزن علاوه بر اینکه روی سوختوساز، ترشح هورمونها، کیفیت پوست و عضلهها تأثیر منفی میگذارد، میتواند فرد را با عارضههای دیرهنگام مانند عوارض قلبی- عروقی نیز درگیر کند. در تجربه تغییر وزن میتوان به تغییر وزن «رضا کیانیان»، «اشکان خطیبی»، «باران کوثری» و از میان بازیگران خارجی به «خواکین فینیکس- فیلم جوکر» و «آن هاتوی- بینوایان» اشاره کرد.
3- تغییر چهره: گریمهای سنگین، یکی دیگر از آسیبهای فیزیکی برای هنرمندان است. در واقع پوست و موی بازیگر در معرض مواد شیمیایی فراوان در دورهای مشخص قرار میگیرد و همین موضوع میتواند به سلامت پوست آسیب رساند. از این نمونهها میتوان به گریم سنگین «گوهر خیراندیش- سفر سبز» و تمام بازیگران فیلم ایرانی «گربه زیر شیروانی داغ» اشاره کرد. این گریمها میتوانند از چروک صورت تا حساسیت پوستی و بسیاری از آسیبهای جدیتر را به همراه داشته باشند. نیاز به تغییر رنگ مو- در مردان- از عوامل آسیبرسان به موهای بازیگران مرد است.
4- به تو نیازی نیست: دعوت به کار بازیگران به عوامل متعددی بستگی دارد. اگرچه مهارت و هنر بازیگر همواره باید نخستین دلیل انتخاب باشد؛ اما همیشه اینطور نیست. سن، چهره، ساختار فیزیکی و... از دیگر عوامل انتخاب بازیگر است و هرچه به سینمای تجاری نزدیکتر شویم؛ گزینه «چهره»، مقدم بر هر عامل دیگری قرار میگیرد؛ بنابراین بسیاری از بازیگران پس از گذر از یک دوره سنی یا تغییر در چهره و فیزیک آنها- که امری طبیعی است - کمتر یا اصلاً دعوت به کار نمیشوند. همین مسأله از دیگر دغدغههای بزرگ بازیگران و گرایش آنها به بسیاری از عملهای جراحی زیبایی است.
صحنههایی که امن نیست
در حال حاضر برای بازی در صحنههای خطرناک، از بدلکاران استفاده میشود. اما بسیاری از بازیگران برای بازی در صحنههای معمولی نیز دچار حادثه میشوند. این مسأله نیز دلایل متعددی دارد که از شاخصترین آن میتوان به سالم و امن نبودن تجهیزات اشاره کرد. شاید بهتر باشد بدلکاران سینما را نیز به این گروه اضافه کنیم؛ افرادی که با حداقل امکانات مجبور به حضور و بازی در خاصترین و خطرناکترین صحنهها هستند.
امنیت شغلیای که نیست
در حال حاضر شرایط اقتصادی بسیاری از مشاغل خوب نیست؛ اما درباره بعضی از مشاغل این مسأله شاخصتر است. اصولاً مشاغلی که در حوزه هنر تعریف میشوند با مسأله عدم امنیت شغلی روبهرو هستند. اگرچه تلاشهایی برای تأمین معاش بازیگران، بیمه و شرایط بهتر مالی انجام شده؛ اما تا رسیدن به شرایط مناسب راه بسیاری در پیش است. بنابراین عدم امنیت شغلی و عدم اطمینان از آینده، یکی از مسائلی است که همواره با قشر هنرمند جامعه همراه است.
1- کنترل: تا زمانی که بازیگر در عرصه بازیگری فعال باشد، در معرض انواع بررسیها، قضاوتها، پرسشها و... قرار دارد. همین مسأله بار روانی زیادی را به او تحمیل میکند. به همین دلیل بسیاری از بازیگران با محدودیتهایی روبهرو هستند که همین مسأله میتواند آنها را به سمت بعضی اختلالهای روانی پیش ببرد.
2- تمام شدن: اغلب بازیگران، دوره فراز و فرود را تجربه میکنند، بنابراین پس از طی شدن دوره فراز، فرد از کانون دید جامعه خارج میشود. توجهها از روی او برداشته شده و به فردی عادی تبدیل میشود. این تغییر جایگاه، یکی دیگر از عوامل ایجاد آسیب روانی در هنرمندان است. در واقع ما در این قشر از جامعه با دو پدیده «دیده شدن» و «دیده نشدن» و حتی در مواردی «طرد شدن» روبهرو هستیم.
نقشی که پررنگ میماند
بسیاری از بازیگران برای آنکه بتوانند اصطلاحاً نقشی را دربیاورند، مدتها درباره آن تحقیق کرده و حتی در مواردی خاص برای مدتی با آدمهای واقعی آن نقش، زندگی میکنند. اگرچه به لحاظ علمی، بازیگر باید پس هم از مدتی از نقش جدا شده و به زندگی عادی خود بازگردد؛ اما در همان دوره بازی در نقش خاص، ممکن است دچار آسیبهای جسمی یا روانی زیادی شود. از سوی دیگر، گاهی لازم است برای بازی در نقشی، تغییراتی در فیزیک یا چهره بازیگر ایجاد شود. این نکته نیز میتواند سلامت جسمی و روانی او را تهدید کند. اگرچه معمولاً این تغییرات زیر نظر متخصص تغذیه یا پزشک انجام میشود، اما به هر حال این موضوع میتواند تأثیر خود را برجای بگذارد. در اینجا با چند مورد خاص آشنا شوید:
1- با آنها میماند: فرو رفتن در قالب بعضی نقشها دشوار است؛ همان نقشهایی که جنبههای روانشناختی پررنگی دارند. بازیگرها برای رسیدن به این نقشها به تلاشی مضاعف نیاز دارند. تمرکز روی این نقشها میتواند انرژی روانی و جسمی فراوانی را از بازیگر بگیرد؛ به این دلیل که بازیگر باید علاوه بر نزدیک شدن به شخصیت درونی نقش از نظر ظاهری نیز تغییراتی در خود ایجاد کند. برای مثال اگر نقش، شخصیتی افسرده دارد، باید این موضوع در فیزیک و چهره بازیگر و حتی در شرایط جسمی او نیز دیده شود. بنابراین دشواری بازی این نقشها بسیار است. به چند نمونه توجه کنید:
خواکین فینیکس: بازیگر نقش «آرتور فلک» در فیلم «جوکر»؛ علاوه بر اینکه 23 کیلوگرم از وزن خود را کاهش داد، بازی در نقش شخصیتی هرجومرجطلب و آسیبدیده، تأثیر عمیقی بر روان او برجای گذاشت. او میگوید: «کاهش وزن در مدت کوتاه، به طور طبیعی روی روان تأثیر منفی دارد و شروع شخصیت و شکلگیری آن در جسم و روان من از همینجا آغاز شد.»
کیت وینسلت: این بازیگر در توضیح مشکلات بازی در فیلم «کتابخوان» نیز میگوید: «بازی در این فیلم مانند آن بود که از تصادفی سنگین، جان سالم به در بردهام. حالا باید با خودم فکر کنم تا ببینم چه اتفاقی افتاده است.»
آدرین برودی: بازیگر فیلم «پیانیست» نیز درباره سختی کارش میگوید: «تا یک سال بعد از بازی در فیلم پیانیست، افسرده بودم. آگاهی از فجایع دوران فیلمی که در آن بازی کرده بودم، تکاندهنده بود.»
2- تغییر وزن: تجربه کاهش و افزایش وزن یکی از رایجترین تغییراتی است که به نظر میرسد بدون عارضه و یا عوارض کمی را به دنبال داشته باشد. اما در حقیقت تغییر وزن علاوه بر اینکه روی سوختوساز، ترشح هورمونها، کیفیت پوست و عضلهها تأثیر منفی میگذارد، میتواند فرد را با عارضههای دیرهنگام مانند عوارض قلبی- عروقی نیز درگیر کند. در تجربه تغییر وزن میتوان به تغییر وزن «رضا کیانیان»، «اشکان خطیبی»، «باران کوثری» و از میان بازیگران خارجی به «خواکین فینیکس- فیلم جوکر» و «آن هاتوی- بینوایان» اشاره کرد.
3- تغییر چهره: گریمهای سنگین، یکی دیگر از آسیبهای فیزیکی برای هنرمندان است. در واقع پوست و موی بازیگر در معرض مواد شیمیایی فراوان در دورهای مشخص قرار میگیرد و همین موضوع میتواند به سلامت پوست آسیب رساند. از این نمونهها میتوان به گریم سنگین «گوهر خیراندیش- سفر سبز» و تمام بازیگران فیلم ایرانی «گربه زیر شیروانی داغ» اشاره کرد. این گریمها میتوانند از چروک صورت تا حساسیت پوستی و بسیاری از آسیبهای جدیتر را به همراه داشته باشند. نیاز به تغییر رنگ مو- در مردان- از عوامل آسیبرسان به موهای بازیگران مرد است.
4- به تو نیازی نیست: دعوت به کار بازیگران به عوامل متعددی بستگی دارد. اگرچه مهارت و هنر بازیگر همواره باید نخستین دلیل انتخاب باشد؛ اما همیشه اینطور نیست. سن، چهره، ساختار فیزیکی و... از دیگر عوامل انتخاب بازیگر است و هرچه به سینمای تجاری نزدیکتر شویم؛ گزینه «چهره»، مقدم بر هر عامل دیگری قرار میگیرد؛ بنابراین بسیاری از بازیگران پس از گذر از یک دوره سنی یا تغییر در چهره و فیزیک آنها- که امری طبیعی است - کمتر یا اصلاً دعوت به کار نمیشوند. همین مسأله از دیگر دغدغههای بزرگ بازیگران و گرایش آنها به بسیاری از عملهای جراحی زیبایی است.
صحنههایی که امن نیست
در حال حاضر برای بازی در صحنههای خطرناک، از بدلکاران استفاده میشود. اما بسیاری از بازیگران برای بازی در صحنههای معمولی نیز دچار حادثه میشوند. این مسأله نیز دلایل متعددی دارد که از شاخصترین آن میتوان به سالم و امن نبودن تجهیزات اشاره کرد. شاید بهتر باشد بدلکاران سینما را نیز به این گروه اضافه کنیم؛ افرادی که با حداقل امکانات مجبور به حضور و بازی در خاصترین و خطرناکترین صحنهها هستند.
امنیت شغلیای که نیست
در حال حاضر شرایط اقتصادی بسیاری از مشاغل خوب نیست؛ اما درباره بعضی از مشاغل این مسأله شاخصتر است. اصولاً مشاغلی که در حوزه هنر تعریف میشوند با مسأله عدم امنیت شغلی روبهرو هستند. اگرچه تلاشهایی برای تأمین معاش بازیگران، بیمه و شرایط بهتر مالی انجام شده؛ اما تا رسیدن به شرایط مناسب راه بسیاری در پیش است. بنابراین عدم امنیت شغلی و عدم اطمینان از آینده، یکی از مسائلی است که همواره با قشر هنرمند جامعه همراه است.
ارسال دیدگاه
ضمیمه
تیتر خبرها
