گزارش جدیدی که به ابتکار دانشگاه استنفورد و با گرد هم آوردن شماری از کارشناسان برای تهیه تحلیل‌های مستقل آماری منتشر شده است، وضعیت اقتصادی کنونی ایران و چشم‌انداز آن را به تصویر کشیده است. برنامه مطالعات ایرانی دانشگاه استنفورد با نام پروژه «ایران 2040» در 8 ماه گذشته سرگرم تحقیق و بررسی موضوعات اقتصادی و فنی مرتبط با توسعه درازمدت و پایدار و برآورد تعابیر احتمالی آن در چارچوب جهانی بوده است. این پروژه «ایران 2040» نام‌گذاری شده زیرا ماهیت آن آینده‌محور است و بر تحلیل‌های طولانی‌مدت تمرکز دارد.

یکی از بخش‌های این گزارش به صنعت نفت ایران مربوط می‌شود که دست‌کم 30 درصد از درآمد دولت را تشکیل می‌دهد. تحلیلگران این گزارش بر این باورند که با توجه به کاهش ذخایر میادین نفتی ایران، چشم‌انداز کاهش قابل‌ملاحظه تولید نفت و حتی متوقف شدن آن در آینده طولانی‌مدت دور از ذهن نیست. این گزارش به چالش‌های متعدد پیش روی اقتصاد وابسته به نفت ایران در شرایط افت یا توقف تولید اشاره می‌کند. همچنین ایران مانند دیگر کشورهای جهان تحت تاثیر تغییرات اقلیمی، تحولات عمیقی را در صنعت انرژی خود تجربه خواهد کرد. دیگر بحث‌های مربوط به برآورد دقیق منابع نفتی ایران اهمیت چندانی ندارند زیرا سیاست‌های جدید در زمینه گرمایش زمین استفاده از سوخت‌های فسیلی را به حداقل می‌رساند و شاید ایران هیچ‌گاه از تمامی ذخایر نفتی خود استفاده نکند. همچنین محققان با بررسی تولید 98 میدان نفتی بزرگ در ایران و ذخایر نفتی این کشور از سال 1913 تاکنون دریافته‌اند که اگرچه در مجموع تولید نفت ایران در سال‌های اخیر افزایش یافته اما در چند دهه گذشته تولید میدان‌های نفتی ایران با نرخ 6 درصد در سال در حال کاهش است. با اینکه ایران این نرخ کاهش تولید را با وارد کردن ذخایر نفتی توسعه‌نیافته جبران کرده است، تا سال 2025، حفظ سطح تولید و صادرات سودآورد بدون استفاده و سرمایه‌گذاری در تکنولوژی‌های جدید و استخراج نفتی بسیار دشوار خواهد بود. این در شرایطی است که به‌کارگیری فناوری‌های جدید در ایران بسیار زمان‌بر خواهد بود. به بیان دیگر، در صورتی که ایران بخواهد سطح تولید کنونی نفت را حفظ کند و به افزایش تولید در آینده بیندیشد باید از هم‌اکنون سرمایه‌گذاری در تکنولوژی‌های نفتی را آغاز کند تا 10 سال دیگر بتواند به هدف خود دست یابد. بخش دیگری از گزارش استنفورد به کشاورزی در ایران مربوط می‌شود. کمبود آب، تحلیل رفتن خاک و پیامدهای تغییرات اقلیمی، تولیدات کشاورزی ایران را محدود کرده است. بازار کشاورزی ایران 90 درصد نیاز داخلی و 10 درصد از تولید ناخالص داخلی را تامین می‌کند. اما جمعیت ایران رو به افزایش است و روشن نیست تا چه زمانی منابع آبی و خاکی پاسخگوی بخش کشاورزی خواهد بود. به طور متوسط در ۲۵ سال گذشته هرساله ۹۰۰ هزار نفر به جمعیت کشور اضافه شده و این جمعیت به غذا، آب و انرژی نیاز دارد. این در حالی است که شکاف عرضه و تقاضا بیشتر شده و  واردات از نظر دلاری افزایش یافته است. به طوری که  ۱۴ درصد از درآمد نفتی به واردات مواد غذایی اختصاص دارد. در همین حال بخش عمده‌ای از کشاورزی‌ها در ایران در زمین‌هایی انجام می‌شود که مناسب نیستند و کشت در چنین زمین‌های نامناسبی به برداشت محدود و بی‌کیفیت منجر می‌شود. 

تحقیقات نشان می‌دهد در حال حاضر 10 میلیون هکتار از زمین‌های باکیفیت متوسط در ایران بلااستفاده هستند. برآوردهای تیم کارشناسان استنفورد حاکی از آن است که چنانچه ایران در یک‌چهارم این زمینه‌ها کشت با آبیاری بارانی انجام دهد، تولید غلات به میزان 8/0 میلیون تن افزایش می‌یابد که 5 درصد سطح تولید کنونی است. 

* مطالب انتخاب شده از منابع خارجی الزاما بیان‌کننده دیدگاه‌های «آتیه‌نو» نیست