کوچ شایعات از وایبر به تلگرام

بحث داغ شبکه‌های اجتماعی

کوچ شایعات از وایبر به تلگرام

صدرا محقق

 
 
 
 
از وقتی شبکه‌های اجتماعی گوشی‌های هوشمند، مانند وایبر، واتس‌آپ و تلگرام و... فراگیر شده‌اند همپای آن‌ها انواع شایعات و خبر‌ها و اطلاعات غیرواقعی و اشتباه نیز در تیراژی بسیار زیاد در حال تولید و تکثیرند. اغلب کاربران عادی این شبکه‌های اجتماعی توسط دوستان، آشنایان، اعضای خانواده، همکاران و... در گروه‌های مختلف عضو هستند و از همین طریق خواسته یا ناخواسته با صد‌ها نفر در ارتباط‌اند و به کمک همین شبکه‌های اجتماعی روزانه با پیام‌های نوشتاری و عکس و فیلم از حال و روز اعضای خانواده خود خبر می‌گیرند. در موردی دیگر به تعبیر یک دوست، همین گروه در شرکت‌ها و ادارات و گروه‌های کاری تبدیل به نوعی سیستم اتوماسیون اداری و موجب سرعت گرفتن روند انجام کار‌ها شده است، به این شکل که اعضا در یک گروه عضو می‌شوند و اطلاعات و نکات لازم را با سرعت و سهولت با هم ردوبدل می‌کنند و در جریان روند اجرا شدن یا نشدن آن قرار می‌گیرند. در این میان اما بخش زیادی از پیام‌های ردوبدل شده در این گروه‌ها نیز به انواع شایعات و اطلاعات و خبرهای اشتباه اختصاص دارد. اینکه مشخصا این شایعات را چه کسانی تولید می‌کنند معلوم نیست، اما آنچه مشخص است این است که کاربران عادی اصلی‌ترین نقش را در انتشار و فراگیری آن‌ها ایفا می‌کنند. کاربرانی که به دلیل نداشتن آگاهی لازم هرآنچه را در این شبکه‌های اجتماعی می‌بینند به‌سرعت و به‌آسانی برای مخاطبان خود می‌فرستند و به همین شکل آن را به دست مخاطبانی دیگر می‌رسانند و این چرخه گاهی ممکن است برای یک شایعه یا خبر خاص هزاران هزار بار تکرار شود. 
برخی از این شایعات آنقدر حیرت‌انگیز و عجیب‌وغریب‌اند که تاکنون در شبکه‌های اجتماعی دیگری مانند فیس‌بوک و توییتر و اینستاگرام کاربران زیادی نسبت به آن‌ها واکنش نشان داده‌اند و درباره آن‌ها نوشته‌اند. بخش زیادی از مطالب منتشرشده در این رابطه که به‌اختصار از آن‌ها با عنوان «شایعات وایبری» یاد می‌شود مربوط به روشنگری درباره نادرست بودن آنهاست و برخی دیگر هم این شایعات را دست انداخته‌اند. این روز‌ها که وایبر محبوبیتش را از دست داده و بیشتر مردم از واتس‌آپ و تلگرام استفاده می‌کنند شواهد حکایت از آن دارد که این شایعات به این دو نرم‌افزار کوچ کرده‌اند.
یکی از معروف‌ترین و پرخواننده‌ترین مطالب را در این زمینه آیدین سیارسریع، طنزنویس روزنامه‌ها، نوشته است. این مطلب او با استقبال بسیار زیاد مخاطبان مواجه شده و بار‌ها به اشتراک گذاشته شده است. سیارسریع در مطلب خود این‌گونه نوشته است: «نشسته بودم در خانه و داشتم در عوالم خودم موز می‌خوردم (!) که دیدم یکی از دوستان دارد توی وایبر بال‌بال می‌زند و می‌گوید: «هم‌وطن! هم‌وطن!» پیامش را باز کردم ببینم مشکلش چیست. نوشته بود: «عربستان سعودی به موزهای وارداتی موادی اضافه می‌کند که با خوردن آن‌ها مرد‌ها عقیم می‌شوند. آن‌ها می‌خواهند نسل ایرانی را از بین ببرند. موز نخور هم‌وطن!» پیام دادم: «مگه موز از عربستان میاد؟» گفت: «نه، ولی آن‌ها در مرزهای کشور ماموران خود را مستقر کرده‌اند تا موزهای وارداتی را مسموم کنند.» به موز توی دستم نگاه کردم. موز هم به من نگاه کرد. موز گفت: «منو بخور قوی شی.» گفتم: «نه، احتیاط شرط عقل است.» میوه بیچاره را انداختم توی سطل آشغال و تلویزیون را روشن کردم ببینم مسئولین چه برنامه‌های جذابی برای ما تدارک دیده‌اند. دوباره صدای وایبر درآمد. دیدم در یکی از این گروه‌ها نوشته‌اند: «تلویزیون نبینید! می‌میرید! تشعشعات تلویزیون در گنبد کاووس یک جوان را به کام مرگ کشاند. در هفته گذشته بیست نفر جلوی تلویزیون مرده‌اند. این پیام را به بقیه هم بده وگرنه تو هم می‌میری!» سریع تلویزیون را خاموش کردم و پیام را برای بقیه کپی کردم. عجیب بود. به محض خاموش کردن تلویزیون من توانسته بودم زنده بمانم. هیچ وقت فکر نمی‌کردم این شایعات صحت داشته باشد. در واتس‌آپ یکی نوشت: «امروز واتس‌آپ می‌خواد پرتکرار‌ترین واژه رو انتخاب کنه. پنج هزار بار بنویس ایران تا کشورمون در واتس‌آپ سربلند باشه.» حدود پنج شش ساعت مشغول سربلندی کشور در واتس‌آپ بودم تا جایی که حالم بد شد و دیگر نتوانستم ادامه دهم. سربلند کردن کشور واقعا کار سختی است. حالا می‌فهمم والیبالیست‌ها و محمدجواد ظریف چقدر زحمت می‌کشند.» کاربری دیگر هم در همین رابطه در فیس‌بوک خود نوشت: «از نفس افتادیم تا هم‌ سن و سال‌های خودمون و بزرگ‌تر‌ها رو قانع کنیم که این لینک‌های ایمیلی و فیس‌بوکی - مثل رای دادن به خلیج‌فارس و... - اشتباه و الکی و جعلیه، تا اومدیم یه نفس راحت بکشیم خواهرزاده‌ها و برادرزاده‌های کوچولو موچولو بزرگ شدن، گوشی هوشمند گرفتن دستشون و اینترنت‌باز شدن و شروع کردن به بازپخش همون لینک‌ها توی تلگرام و واتس‌آپ و... روز از نو روزی از نو.»
کاربری به نام مصطفی هم در صفحه خود درباره رواج همین شایعات نوشت: «چندی است شایعات وایبری و مجازی درباره‌ آفات و بیماری‌های محصولات کشاورزی داخلی و وارداتی مانند خرمای داعشی، کرم کشنده نارنگی پاکستانی، واکس سرطان‌زای سیب، سم کشنده گوجه‌فرنگی و غیره به حدی زیاد شده که حتی مجال توضیح دادن به آن هم برای مسئولان وجود ندارد.» حامد مهدوی هم در توییترش چنین نظری داده است: «نصف این شایعات وایبری رو این مامان بابا‌ها پخش می‌کنن! هرچی دستشون میاد کپی می‌کنن می‌ره.» چندی پیش در همین نرم‌افزار‌ها حتی شایعه زلزله در تهران هم منتشر و به‌سرعت فراگیر شد، موضوعی که حتی واکنش مراجع رسمی را در پی داشت. یکی از خبرنگاران که این موضوع را پیگیری کرده بود در همین رابطه در فیس‌بوکش نوشت: «همه چیز از وایبر شروع شد و پیام‌های هشدارآمیزی که زلزله در تهران نزدیک است. کم‌کم بحث به دیگر شبکه‌های اجتماعی هم کشیده شد و با استناد به یک سایت انگلیسی‌زبان، شایعه زلزله تهران جدی‌ گرفته شد. اما مرکز لرزه‌نگاری موسسه ژئوفیزیک دانشگاه تهران اطلاعیه‌ای صادر کرده و در آن «زلزله‌های قریب‌الوقوع که موجب تشویش اذهان عمومی» شده را «شایعات بی‌اساس» خوانده است.»
ارسال دیدگاه
ضمیمه
ضمیمه