بازنشستگی یکی از مراحل مهم زندگی هر شخص به شمار می‌رود. دوران بازنشستگی باید توام با آرامش و به دور از دغدغه‌های معمول در مورد معیشت باشد. کسانی که برای این دوران سرمایه‌گذاری می‌کنند قطعا دوران بازنشستگی را در آرامش سپری می‌کنند. صندوق‌های بازنشستگی به خاطر تامین چنین نیازی پا به عرصه وجود گذاشته‌اند. این صندوق‌ها با جمع‌آوری اندوخته‌های اندک نیروهای مولد جامعه به‌عنوان حق‌بیمه با نگهداری اندوخته‌های مذکور و سرمایه‌گذاری در فعالیت‌های درآمدزا مبالغ پرداختی را در دوره بازنشستگی به وی بازمی‌گردانند. درواقع باید گفت صندوق‌های بازنشستگی قائم‌مقام افراد به شمار می‌روند تا درآمدهای مازاد آن‌ها را حفظ و برای روز مبادا به طور بهینه ذخیره کنند. البته باید توجه داشت صندوق‌های بیمه و بازنشستگی تنها حمایت‌های بازنشستگی را ارائه نمی‌دهند، بلکه این سازمان‌ها طیف وسیع و متنوعی از حمایت‌های فردی و خانوادگی را در چارچوب بیمه و کفالت به مشمولان خود ارائه می‌دهند که هم نیازهای اساسی و اولیه و هم نیازهای ثانویه و رفاهی هر فرد را شامل می‌شوند. بر این اساس خدمات تامین‌اجتماعی در دو حوزه اصلی تقسیم ‌شده‌اند. خدمات بلندمدت که در زمان بسیار طولانی‌تر و به صورت دائم ارائه می‌شوند و تعهدات کوتاه‌مدت که به‌صورت کوتاه‌مدت و موقت عرضه می‌شوند. در مورد اول مستمری‌های بازنشستگی، ازکارافتادگی و فوت قرار دارند و در بخش دوم خدماتی مانند حمایت‌های درمانی، انواع غرامت دستمزد ایام بیماری، بارداری، کمک‌هزینه‌های ازدواج و فوت، بیمه بیکاری، پرداخت هزینه‌های پروتز و اروتز و... برای دسترسی عادلانه، مکفی و به‌موقع به خدمات فوق بیمه‌شدگان محترم باید به چند نکته اساسی توجه کنید که در ادامه به مهم‌ترین آن‌ها اشاره می‌شود. 1- از آنجا که تمامی خدمات تامین‌اجتماعی ارتباط مستقیمی با میزان حق‌بیمه‌ای دارد که فرد در دوره کار به سازمان پرداخت می‌کند، بیمه‌شده در زمان اشتغال باید نسبت به پرداخت واقعی حق‌بیمه خود متناسب با دستمزد دریافتی حساس باشد و هرچند یک‌بار موضوع بیمه خود را از سازمان تامین‌اجتماعی پیگیری کند. متاسفانه فراوان مشاهده می‌شود که برخی از کارفرمایان با وجود برداشت سهم حق‌بیمه کارگر از حقوق وی (7 درصد)، حق‌بیمه را به سازمان تامین‌اجتماعی پرداخت نمی‌کنند و بیمه‌شده نیز بی‌خبر از ماجرا زمانی مطلع می‌شود که خیلی دیر شده است. این مشکل متاسفانه در کارگاه‌های کوچک و شرکت‌ها و پیمانکاری‌ها و کارهای موقت شیوع بیشتری دارد. 2- بیمه‌شدگان باید توجه داشته باشند که صرف داشتن دفترچه بیمه درمان نشانه پرداخت به‌موقع و مستمر حق‌بیمه توسط کارفرما نیست. متاسفانه برخی از کارفرمایان فقط به خاطر تمدید و صدور دفترچه کارکنان برای چند روز حق‌بیمه را واریز می‌کنند و پس از تمدید دفترچه از ادامه پرداخت حق‌بیمه خودداری می‌کنند. بیمه‌شدگان باید در طول اشتغال موضوع واریز مستمر حق‌بیمه را پیگیری و رصد کنند. 3- توجه به کسر حق‌بیمه با لحاظ‌کردن حقوق واقعی فرد از نکات مهم دیگری است که لازم است به آن توجه شود. در حال حاضر 60 درصد مستمری‌های سازمان در سطح حداقل حقوق کارگری پرداخت می‌شود و این امر ناشی از پرداخت‌های غیرواقعی حق‌بیمه در دوره اشتغال بوده است. قابل‌قبول نیست که یک فرد با گذشت سال‌های متمادی فعالیت در یک شغل بدون هیچ‌گونه افزایشی در سال‌های مذکور، همچنان همان حداقل حقوق کارگری را دریافت کند. با عنایت به اینکه اتخاذ سازوکاری مطمئن برای برخورد با این بی‌قانونی‌ها برای دستگاه‌های اجرایی مشکل است، باید خود بیمه‌شده نسبت به حقوق و مزایای خود حساس و پیگیر باشد. 4- بیمه‌شده باید سوابق بیمه‌ای خود را که ممکن است در شعبه‌های مختلف پراکنده باشد، در آخرین شعبه پرداخت حق‌بیمه متمرکز کند تا هنگام نیاز به استفاده از خدمات سازمان در حداقل زمان ممکن و بدون مشکل بتواند از این خدمات استفاده کند. برای این کار بیمه‌شده باید به آخرین شعبه پرداخت حق‌بیمه مراجعه کند و درخواست تجمیع سوابق را بدهد و وجود سوابق در شعب دیگر را به کارشناسان مربوط در واحد نام‌نویسی شعبه گزارش کند تا شعبه مربوطه با استعلام و درخواست از شعبه‌های مذکور سوابق را دریافت و در پرونده وی تجمیع کند.5- بیمه‌شدگان باید از مدارک و اسناد مربوط به اشتغال و بیمه خود نگهداری کنند تا در زمان احتیاج بتوانند به مراجع درخواست‌کننده ارائه دهند. 6- بیمه‌شدگان باید در صورت مشاهده ایراد و اشکال در پرونده خود در شعب سازمان تامین‌اجتماعی، سریعا نسبت به اصلاح و نقص آن اقدام کنند. به‌طور مثال اگر در مورد عنوان شغلی، ایرادی در مدارک و پرونده موجود در شعبه وجود دارد به اصلاح به‌موقع آن اقدام کنند و آن را به بعد موکول نکنند. زیرا انجام برخی از اصلاحات در ظرف زمانی خود قابل‌اثبات و اصلاح است و با سپری شدن زمان و موقعیت مربوطه، ممکن است با از بین رفتن مستنداتی مثل تعطیلی کارگاه موضوع مورد بحث قابل‌پیگیری و اثبات نباشد. 7- به موضوع بیمه خود از بدو اشتغال توجه کافی مبذول کنید، زیرا سابقه بیمه به طور مستمر و با اشتغال حاصل می‌شود و این گونه نیست که بتوان با پرداخت مبلغی به صورت یکجا سابقه خریداری یا ایجاد کرد. بنابراین با توجه به اینکه سابقه به‌مرور زمان ایجاد می‌شود نسبت به جزئی‌ترین سابقه کارکرد و اشتغال خود حساس باشید و برای احیای آن به‌موقع اقدام کنید. 8- نکته مهم دیگری که لازم است به آن توجه شود این است که وجود سابقه بیمه و بازنشستگی برای هر شخص یک سرمایه و دارایی مهم محسوب می‌شود. بنابراین باید این نکته برای همگان جا بیفتد که سابقه تامین‌اجتماعی همچون ملک، ماشین و دیگر دارایی‌های هرفرد، یک اندوخته و دارایی ماندگار و قابل‌اتکاست، که در شرایط لزوم به کمک و یاری شما می‌آید. نباید فکر کرد که پرداخت حق‌بیمه هدر دادن پول است، بلکه باید به آن به‌مثابه یک سرمایه‌گذاری برای آتیه خود، خانواده و فرزندان نگاه شود.

 

  با کارفرمای خود توافق کرده‌ام که من را بیمه نکند و به جای آن سهم حق‌بیمه کارفرمایی را به من بدهد تا خود را بیمه اختیاری کنم. آیا این توافق صحیح است؟

هرگونه توافقی که نتیجه آن بیمه نکردن کارگر باشد باطل است. بیمه تامین‌اجتماعی و پرداخت حق‌بیمه به سازمان تامین‌اجتماعی اجباری است و توافقاتی از این دست به هر بهانه و دلیلی که باشد به‌موجب قانون بی‌اعتبار است و کارفرما مسئول آن است. چراکه طبق ماده 148 قانون کار و ماده 36 قانون تامین‌اجتماعی کارفرما موظف است حق‌بیمه کارگران خود را در موعد مقرر به سازمان تامین‌اجتماعی پرداخت کند و عدم ارسال لیست کارکنان و عدم پرداخت حق‌بیمه مربوطه مشمول جریمه خواهد بود. بر این نکته هم در قانون کار و هم در قانون تامین‌اجتماعی تاکید شده و عدم توجه به اجرای آن برای کارفرما مجازات و جریمه در پی خواهد داشت.