فرمان فاز دوم اصلاحات اقتصادی
منصور اولی
پایان انتخابات مجلس و خبرگان رهبری با فراخوان چهرههای مختلف سیاسی و اقتصادی و فرهنگی برای تحولی بزرگتر در عرصه اقتصادی و مدیریتی کشور همراه شده است. 4 روز پس از برگزاری انتخابات یعنی سهشنبه هفته گذشته بود که حسن روحانی، رئیسجمهور در همایش بینالمللی صنعت خودرو با رویکرد اقتصاد مقاومتی، به نقد صریح حمایت غیرمنطقی دولتهای گذشته از صنایعی چون خودروسازی پرداخت و گفت: «اینکه یکی دو بنگاه خودروسازی تأسیس و به یک ملت تحمیل کنیم، دروازهها را ببندیم و به یک ملت بگوییم این تنها خودرو است، میخواهید بخواهید، نمیخواهید نخواهید؛ این دولت ابداً چنین منطقی را نمیپذیرد.» او سپس تاکید کرد: «دولت در این مهرومومها، با ممنوعیت واردات خودرو و اعمال تعرفههای سنگین بر واردات خودرو از این صنعت حمایت کرده، اما حمایت دولت نمیتواند دائمی باشد. حمایت دولت از یک صنعت در برابر صنایع بیرونی، دورهای دارد و این دوره نمیتواند نامحدود باشد.» روحانی نتیجه گرفت: «صنعت خودروسازی در ایران باید بهطور کامل خصوصیسازی و رقابتی شود.»
درد مزمن علاج میشود؟
سخنان هفته گذشته روحانی اگرچه در همایش صنعت خودرویی با حضور خودروسازان داخلی و خارجی عنوان شد و رئیسجمهور هم روی اصلی سخن خود را متوجه صنعت خودروسازی کرد اما با اینحال طی سالیان گذشته دولتهای مستقر سیاستهایی را پیش گرفتهاند که برخی آثار منفی آنها در صنایعی چون خودروسازی بهوضوح دیده میشود. از تیرماه سال 1390 که تحریمهای گسترده علیه ایران از راه رسید و دامنه این تحریمها حتی صنعت خودروسازی را هم در بر گرفت، بحران خفته در این صنعت نمایان شد. ریشه اصلی بحران نه در تحریمهای خارجی که در داخل نهفته بود. تعرفه بالای دولتی مقابل خودروسازان خارجی و حمایت نیمقرنی و مطلق از صنعت خودروسازی باعث شده تا این بخش از صنعت پیشران، با اولین فشار جدی خارجی زمینگیر شود. بهطوریکه طبق آمار وزارت صنعت، معدن و تجارت؛ تولید خودرو در ایران طی دو سال از تیراژ بالای یک میلیون به کمتر از 500 هزار رسید. ضمن اینکه پایین بودن کیفیت خودروهای تولیدی باعث شد تا محمدرضا نعمتزاده، وزیر این وزارتخانه بگوید «از اینکه شاهد صف کشیدن خودروهای صفرکیلومتر مقابل نمایندگیهای تعمیرات هستم، خجالت میکشم.» نعمتزاده اگرچه صریحاً از این وضعیت ابراز تأسف شدید کرد اما به گفته محسن جلالپور، رئیس اتاق بازرگانی (در گفتوگویی کوتاه با خبرنگار آتیهنو)، باید علاوه بر ابراز تأسف به فکر چارهجویی هم بود چراکه حمایت مطلق دولت از صنایعی چون خودروسازی نهتنها پیشرفت این صنعت را موجب نشده که باعث تنبلی آن هم شده است. جلالپور میگوید: «دولت باید از صنایع و بخش خصوصی حمایت کند اما حمایت هم، راه و روش خود را دارد. مثلاً دولت باید فضای لازم را برای تحرک بخش خصوصی باز کند و بخش خصوصی هم خود میداند چگونه زمینه رشدش را مهیا سازد.» تحلیل کوتاهی که جلالپور ارائه داده است بهنوعی دیگر در سخنان احمد حاتمییزد، مدیرعامل اسبق بانک صادرات دیده میشود. حاتمییزد در گفتوگو با آتیهنو میگوید: «نیازی به حمایت دولتی مشابه آنچه در صنعت خودرو دیده میشود، نیست چراکه صنایع مختلف در شرایطی که فضا برای آنان فراهم شود، میتوانند به راه خود ادامه بدهند.» حاتمییزد به برخی از این مشکلات ازجمله بدهی سنگین دولت به بخشهای مختلف اشاره کرده و میگوید: «دولت به شرکتهای مختلف بدهکار است و شرکتهای مختلف به بانکها و بانکها هم به خاطر عدم وصول مطالبات معوق توان پرداخت مجدد تسهیلات را ندارند.» این کارشناس مسائل اقتصادی میگوید: «سخنان رئیسجمهور درباره اینکه حمایت دولت از صنایعی مانند خودروسازی نمیتواند ابدی باشد کاملاً صحیح است اما دولت میتواند با چارهجویی برای مشکلات ریشهای اقتصادی مانند اجرای قانون بهبود فضای کسبوکار یا پرداخت بدهی به شرکتها و بخشهای مختلف راه را برای تحرک بخش خصوصی و صنایع تولیدی باز کند.»
دولت چه میکند؟
آنگونه که از سخنان رئیسجمهور برمیآید دوران حمایتهایی که منجر به تنبل شدن صنایع میشود، پایان یافته و باید به رقابتی کردن صنایع ازجمله خودروسازی فکر کنیم. کما اینکه روحانی در بخشی دیگر از سخنانش در همایش هفته گذشته خودروسازی تصریح کرد: «آنچه برای ما اهمیت دارد این است که صنعت ما باید از کیفیت لازم و قدرت رقابت برخوردار باشد. حمایت به معنای خروج از رقابت جهانی و پایین آمدن کیفیت در صنعت خودرو خواهد بود.» محمدرضا نعمتزاده، وزیر صنعت، معدن و تجارت هم طی سخنانی در این همایش با اشاره به برنامه ۱۰ ساله صنعت خودرو اعلام کرد، در این مدت ایران باید در منطقه؛ رتبه اول، در آسیا؛ رتبه پنجم و در جهان؛ رتبه یازدهم را در بخش خودرو به دست آورد. همچنین آزادسازی و تعیین قیمت خودرو در بازار آزاد از دیگر بخشهای این برنامه است و باید طی ده سال قیمت خودرو آزاد شود. درمجموع سخنان رئیسجمهور و نیز برنامه 10 سالهای که از سوی وزیر صنعت برای آزادسازی قیمت خودرو اعلام شده نشان از آن دارد که زنگ حمایت دولتی از صنعت خودرو به پایان رسیده و بعد از این خودروسازان باید آماده رقابت با برندهای جهانی شوند. 10 سال هم فرصتی است که دولت به خودروسازان داده است تا خود را برای ورود به رقابت آماده کنند.
دولت باید جدی باشد
مهرداد بائوج لاهوتی، عضو کمیسیون عمران مجلس در گفتوگویی با آتیه نو میگوید: «باید از اعلام برنامه دولت برای پایان حمایت غیرمنطقی از صنایعی چون خودروسازی استقبال کرد اما باید تجارب دهههای گذشته را هم مدنظر داشته باشیم چراکه دولتهایی بودهاند که حمایت مطلق از صنایعی چون خودروسازی را قابلانتقاد دانستهاند اما در عمل به حمایت خود ادامه دادهاند. بنابراین عملیاتی شدن کاهش حمایت دولتی از صنعت خودروسازی مانند آنچه در کرهجنوبی رخ داده است، میتواند الگوی خوبی باشد.» به گفته این نماینده مجلس دولت کرهجنوبی هم، همزمان با ایران به حمایت از صنایع خودروسازی خود پرداخت اما حمایت دولت ایران از صنعت خودروسازی همچنان ادامه داشته است لیکن دولت کرهجنوبی کمکم حمایتها را کاهش داد و اینک بهجایی رسیده که شرکتی مانند هیوندایی فروش سالانه 8 میلیون خودرو در جهان را هم، در کارنامه خود دارد. لاهوتی میگوید: «ما هم میتوانیم چنین باشیم اگر اراده جدی داشته باشیم.»
جدی هستیم
ظاهراً بحث فاصله بین برنامههای اعلامی با آنچه در عمل اجرا شده است، از دید دولتمردان پنهان نمانده است. کما اینکه نعمتزاده خود به چنین اشکالی از گذشته آگاهی داشته و میگوید: «عدم دخالت دولت در نظام قیمتگذاری و تعیین قیمت خودرو در بازار آزاد ازجمله برنامههای وزارت صنعت در برنامه راهبردی دهساله است که بهصورت جدی اجرا خواهد شد. همچنین اصلاح ساختار قطعهسازان، توسعه و بهبود نظام تأمین مالی، حمایت جدی و مؤثر از مصرفکنندگان و ارتقای سطح خدمات فروش و پس از فروش در این برنامه پیشبینی شده است و اجرایی خواهد شد.» حسن روحانی، رئیسجمهور هم در جمعبندی سخنان خود به این انتظار و سایر انتظارات اینگونه پاسخ داد: «چارهای نداریم و باید به بازارهای جهانی راه پیدا کنیم.»
ارسال دیدگاه
ضمیمه
تیتر خبرها
