زمانی گفته می‌شد هر فردی برای بیمه شدن حداقل یک‌بار باید به شکل حضوری به تأمین‌اجتماعی مراجعه کند، اما گویا با گسترش خدمات غیرحضوری سازمان، دیگر به آن یک‌بار مراجعه هم نیازی نیست...

بله، در حال حاضر کارها به نحوی تنظیم شده که حتی برای نخستین‌بار هم که فردی نامنویسی و بیمه می‌شود نیاز به مراجعه حضوری ندارد؛ چون به خاطر شرایط کرونایی در کشور، سازمان تأمین‌اجتماعی، گسترش خدمات غیرحضوری را افزایش داد و سطح انتظارات را پایین آورد. در حال حاضر افرادی که می‌خواهند برای نخستین‌بار بیمه شوند می‌توانند به شکل غیرحضوری در طرح 3070 ثبت‌نام کنند و همه کنترل‌ها و مطابقت‌ها و اصطلاحاً روند «چکینک» به شکل الکترونیکی انجام می‌شود. به این منظور پس از اینکه متقاضیان اسناد خود را در سامانه بارگذاری کردند، ما هویت آنها را از سامانه ثبت احوال، شماره تلفن همراه را از اپراتورهای تلفن همراه، اطلاعات ازدواج و طلاق را از ثبت اسناد و... دریافت و کنترل می‌کنیم و مطابقت می‌دهیم. در حقیقت روابطی که سازمان با دستگاه‌ها و نهادهای مختلف برقرار و «واکشی اطلاعات» را ممکن کرده، موجب شده تا از حضور افراد در شعب کاسته شود.

 

پس به این ترتیب جمع‌آوری سوابق بیمه‌ای نیز راحت‌تر شده است؟

در گذشته وقتی کسی می‌خواست بازنشسته شود باید به شعب مختلف مراجعه و اصطلاحاً سوابق بیمه‌ای خودش را جمع‌آوری می‌کرد. در سال 78 «سامانه هوشمند سوابق متمرکز» راه‌اندازی شد و از آن زمان تا امروز همه اطلاعات سوابق بیمه‌شدگان در سیستم ثبت شده است. در این مسیر البته مشکلات زیادی وجود داشت، به‌ویژه تشابه اسامی بیمه‌شدگان که گاهی موجب سردرگمی ‌می‌شد و معلوم نبود سوابق مربوط به کدامیک از افرادی است که نام‌های یکسان دارند، اما به مرور این اطلاعات جمع‌آوری و اصلاح شد و در حال حاضر اگر کدملی فردی در سیستم ثبت و سوابق‌اش وارد شده باشد، دیگر به چیزی به اسم جمع‌آوری سوابق نیاز نیست و چنین فردی از هر شعبه‌ای که وارد سیستم شود، سوابق بیمه‌ای او در همه شعب سازمان، به صورت یکجا قابل رؤیت و استفاده است. به این شکل برای کسی که در چند شهر و استان کشور سابقه بیمه‌ای دارد، نه تنها نیازی به مراجعه به شعب در شهرهای دیگر نیست بلکه ما تأکید داریم که در یک شهر واحد هم نیازی به مراجعه به شعب مختلف نیست و همه سوابق در آخرین شعبه‌ای که حق بیمه در آن پرداخت شده قابل دیدن است. بر این اساس درصد زیادی از بیمه‌شدگان اصلاً نیازی به جمع‌آوری سابقه ندارند.

 

برای رفع اعتراض فردی که ادعا می‌کند برخی سوابق بیمه‌ای او در سامانه سوابق وجود ندارد؛ چه برنامه‌ای دارید؟

برای رفع مشکل این افراد ما اعتراضات را بررسی و به اسناد کاغذی مراجعه می‌کنیم تا ببینیم آیا چیزی از قلم افتاده است یا خیر. اگر فردی در جایی کار کرده و حق بیمه‌اش در گذشته پرداخت نشده و لیستی وجود ندارد، در حقیقت در جایی ادعای اشتغال می‌کند که سوابق بیمه‌ای از آن موجود نیست. این موارد را هم آخرین شعبه‌ای که فرد در آنجا بیمه بوده بررسی می‌کند. برای این منظور مدارک را از متقاضی دریافت و به شعبه‌ای که محل مطالبات بیمه‌ای است ارسال می‌کند. در این شرایط دیگر تنها بحث سوابق بیمه‌ای مطرح نیست بلکه «پرونده مطالبات کارگاهی» به وجود می‌آید. با وجود سامانه هوشمند متمرکز سوابق بیمه‌ای، واقعاً نیاز نیست کسی به شعبات مختلف مراجعه کند. بیمه‌شده هر کاری هم داشته باشد نهایتاً به همان آخرین شعبه مراجعه و آن شعبه خود کارها را پیگیری می‌کند. شاید حدود 10 درصد بیمه‌شدگان به چنین بررسی نیاز داشته باشند. برای بقیه، موردی به نام جمع‌آوری سابقه دیگر وجود ندارد. در حال حاضر افراد می‌توانند سوابق خود را در سیستم مشاهده کنند؛ بنابراین فقط شکایات افرادی که نسبت به سوابق بیمه‌ای خود اعتراض دارند و یا کارگاه‌هایی که پرونده مطالباتی دارند، مورد بررسی قرار خواهند گرفت. 

 

چرا شما برای سامانه متمرکز سوابق از صفت «هوشمند» استفاده می‌کنید؟

ما به این علت می‌گوییم این سامانه هوشمند است که همزمان حدود 22 مطابقت سابقه (چکینگ) را انجام می‌دهد؛ مانند سن، شهر محل اشتغال، رده شغلی و... همه اینها را کنترل می‌کند تا مبادا سوابق فردی با شخص دیگری اشتباه شود. چون یکی از مشکلات ما این است که در کشور ما تشابه اسمی ‌بسیار زیاد است؛ لیست‌های قدیمی ‌نیز چندان دقیق و کامل نیست و وقتی با سابقه بیمه‌ای فردی با نام مثلاً «علی احمدی» روبه‌رو می‌شویم معلوم نیست چند هزار نفر در کشور ما نام‌شان علی احمدی است. برای تفکیک این سوابق، شهر و کارگاه محل اشتغال، رده شغلی و غیره را کنترل می‌کنیم و به همین خاطر ممکن است برخی معدود سوابق گذشته، دقیق نباشد؛ اما سیستم هوشمند ما این چک و کنترل را انجام می‌دهد تا اشتباهات به حداقل برسد. البته این سیستم برای استفاده کارشناسان سازمان است اما زیرساختی ایجاد کرده که عملاً همه مردم بر اساس طرح 3070 از آن استفاده می‌کنند. در حال حاضر همه خدماتی که سازمان به بیمه‌شده‌ها ارائه می‌کند بر اساس سوابق آنهاست و اگر این سیستم اجرا نمی‌شد، بخش عمده‌ای از طرح 3070 قابل اجرا نبود. 

 

به واکشی اطلاعات از پایگاه داده‌های سایر نهادها اشاره کردید. متقابلاً برخی دستگاه‌ها برای انجام امور اداری افراد از آنها سابقه بیمه می‌خواهند. آیا سوابق بیمه‌شدگان برای سایر نهادها قابل رؤیت و استناد است؟

بله، گاهی بیمه‌شدگان نیاز دارند تا سوابق خود را به سایر دستگاه‌ها اعلام کنند. این کار در حال حاضر به شکل آنلاین و اینترنتی انجام می‌شود. برای این کار بیمه‌شده متقاضی به ما درخواست می‌دهد و ما سوابق را در قالب یک کد رمز به او می‌دهیم. او رمز سابقه‌اش را به هر فرد یا نهادی که ارائه کند امکان رؤیت سوابق آن فرد در سایت سازمان وجود دارد. اطلاعات این سوابق هم کامل و شامل رده شغلی و میزان دستمزد و مدت سابقه کاری و... است.

 

تا جایی که ما می‌دانیم لیست حق بیمه شامل عناوین مشاغل هم می‌شود و اداره‌کل نامنویسی به هر شغل، یک کد منحصربه‌فرد و اختصاصی می‌دهد. فرایند اختصاص این کدهای مشاغل چگونه است؟

در بیمه‌های اجباری، وقتی کارفرمایان می‌خواهند لیست و حق بیمه کارکنان‌شان را پرداخت کنند بر اساس فرم‌های مشخص، اقلام اطلاعاتی مشخصی را به ما اعلام می‌کنند. یکی از آنها هم عنوان شغلی است. ما وظیفه داریم عناوین شغلی اعلام شده را عیناً ثبت و ضبط کنیم و قانونا امانتدار این اطلاعات هستیم. مشکل هم از همین‌جا آغاز می‌شود که کارفرمایان چون ضابطه مشخصی به آنها اعلام و ابلاغ نشده، هر کاری که کارگر یا کارکنان‌شان انجام می‌دهند به عنوان رده شغلی ذکر می‌کنند و اصلاً رده‌بندی خاصی ندارند. مثل شغل بیمه‌شده را «نگهبان درب شرقی (A) کارخانه» و «نگهبان درب غربی (A) کارخانه» و چنین عناوینی قید می‌کنند. ما این عناوین شغلی اعلام شده از سوی کارفرمایان را گردآوری و پالایش کرده و از کارفرمایان نیز خواسته‌ایم تا از این فهرست پالایش شده پیشنهادی استفاده کنند. این فهرست در حال حاضر در سایت خدمات غیرحضوری سازمان وجود دارد و هر سه ماه هم به‌روز‌رسانی می‌شود. البته ما آخرین به‌روز‌رسانی استانداردهای بین‌المللی شغلی (ESCO) را هم داریم که به راحتی قابل استفاده است، اما بر اساس قانون نمی‌توانیم برای کارفرمایان تعیین تکلیف و عنوان شغلی را به آنها دیکته کنیم بلکه ما موظف هستیم آنچه را که آنها می‌گویند ثبت و ضبط کنیم. بر همین اساس هم در حال حاضر جدول مشاغل دریافت شده از سوی کارفرمایان در سایت وجود دارد. تعیین عناوین شغلی باید از طریق متولیان حوزه کار در کشور که وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی است، انجام شود. در همین راستا؛ به تازگی به دستور وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی، جلسه‌ای با حضور مدیران و متولیان این وزارتخانه برگزار شد تا این موضوع ساماندهی شود. ما هم که استانداردهای لازم را برای این کار در اختیار داریم در آن جلسه این خواسته را مطرح کردیم تا به کارفرمایان رده‌بندی استاندارد مشاغل ابلاغ شود.

 

چرا اینقدر بر استفاده از کدهای استاندارد مشاغل تأکید دارید. اهمیت آن در چیست؟

وقتی فهرست مشاغل موجود در کشور را به شکل علمی ‌و استاندارد داشته باشیم، مدیران می‌دانند در کشور ما چند نفر در چه رده‌های شغلی، با چه سابقه و چه دستمزدی و چه شرایطی مشغول به کار هستند. چنین اطلاعات دقیقی می‌تواند مبنای خوبی برای تصمیم‌گیری و تصمیم‌سازی شود. رده‌های شغلی، طبقه‌بندی علمی ‌و منطقی استاندارد و در عین حال ساده‌ای دارند که موجب می‌شود تا هم کارفرما در ارائه اطلاعات بیمه‌شدگان‌اش راحت باشد و هم ما در سازمان داده‌های منظم و منطقی خواهیم داشت. در وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی هم کارهای کیفی بسیار خوبی در این خصوص انجام شده است. با توجه به مصوبات موجود و مطالعات و مستندات، امیدواریم به زودی رده‌بندی استاندارد مشاغل مورد استفاده قرار گیرد. البته باید اعتراف کنیم که استانداردسازی رده‌بندی مشاغل با توجه به سابقه 60 ساله سازمان تأمین‌اجتماعی مقداری دیر است، اما این تأخیر ربطی به سازمان ندارد؛ چون متولی این کار ما نیستیم.

 

از آنجا که شما سوابق بیمه‌ای همه افراد را در اختیار دارید، رفع همپوشانی بیمه‌ای نیز به اداره‌کل شما واگذار شد. چه منطقی پشت این حرکت بود و چه هدفی داشت؟

هدف اصلی رفع همپوشانی این بود که از صرف هزینه غیرضرور در بخش درمان جلوگیری شود؛ چون افرادی بودند که همزمان در دو یا چند صندوق بیمه عضو بودند و در نتیجه چندین دفترچه درمانی داشتند و از مزایا و خدمات درمانی چندین سازمان استفاده می‌کردند. چنین چیزی نه با عدالت درمانی سازگار است، نه با منطق امور اداری کشور. این بود که بحث رفع همپوشانی در کشور مطرح شد و در برنامه ششم توسعه مصوب سال 97 مقرر شد تا هر شخص تنها از خدمات درمانی یک صندوق بیمه‌گر استفاده کند. مثلاً زن و شوهری که هرکدام در یک صندوق بیمه‌شده اصلی و در صندوق دیگر بیمه‌شده تبعی هستند، باید تنها یک دفترچه درمانی داشته باشند و باید از خدمات درمانی همان صندوقی که بیمه‌شده اصلی و مجاز آن هستند، خدمات درمانی دریافت کنند؛ لذا در راستای برنامه ششم توسعه و قانون بودجه سال 97 کل کشور، شیوه‌نامه‌ای در چارچوب یک الگو یا «ماتریس» برای رفع همپوشانی تهیه و به همه صندوق‌های بازنشستگی و بیمه‌گر کشور ابلاغ شد. پایگاهی نیز میان سازمان تأمین‌اجتماعی و سایر صندوق‌های بیمه‌گر ایجاد شده که در آن تمام کارها خودکار و سیستمی ‌است. البته به نوعی می‌توان گفت از سال 94 این برنامه در وزارت کشور آغاز شد. در آن زمان مقرر شد تا تمامی صندوق‌ها همه اطلاعات‌شان را در یک جا ذخیره کنند و از آنجا نسبت به کنترل وضعیت بیمه‌ای و تبادل اطلاعات اقدام شود. در آن مقطع هسته اصلی کار ایجاد شد و به تدریج شکل گرفت و نهایتاً در برنامه ششم توسعه و در سال 97 در قانون بودجه کل کشور لحاظ شد و همه صندوق‌های پایه بیمه‌گر مکلف به مشارکت در این طرح شدند. 

 

«ماتریس رفع همپوشانی» شامل چه مواردی است؟

در این الگو یا ماتریس، افراد یا بیمه‌شده اصلی هستند یا تبعی و یا همزمان در دو یا چند صندوق، بیمه‌شده اصلی یا تبعی هستند. در این الگو، همه حالت‌های ممکن در نظر گرفته شده و در هر جایی که همپوشانی وجود داشته باشد، ارائه خدمات از سوی همه صندوق‌ها، غیر از صندوق اصلی فرد قطع می‌شود. در این ماتریس همه سازمان‌های پایه بیمه‌گر، صندوق‌های نیروهای مسلح، بنیاد شهید، کمیته امداد، مددجویان بهزیستی، سازمان خدمات کشوری، بیمه سلامت و... حضور دارند. ما همچنین از صندوق‌هایی مانند صندوق بازنشستگی صدا‌‌‌و‌‌‌سیما که عضو این ماتریس نیستند نیز به تدریج در حال جمع‌آوری اطلاعات هستیم. به این منظور تا به حال از طریق وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی که داده‌های «پایگاه رفاه ایرانیان» را در اختیار دارد چندین جلسه برگزار شده و کنترل‌های دیگر هم انجام می‌شود تا هیچ کس از صندوق‌های دیگر به شکل «من‌‌‌‌غیرحق» استفاده نکند.

آماری از میزان رفع همپوشانی‌های انجام شده دارید؟

از بدو آغاز عملی کار از سال 95 تاکنون حدود 3 میلیون و 300 هزار نفر همپوشانی بیمه‌ای احصاء و رفع شده است. با تبادل اطلاعات با سایر صندوق‌ها، در حال حاضر حدود 8 هزار نفر که کمتر از 5 درصد می‌شود، همپوشانی داریم. اطلاعات این همپوشانی‌ها هم شناسایی و مشخص شده و به زودی همپوشانی به سمت صفر حرکت خواهد کرد. علت وجود این 8 هزار نفر همپوشانی هم این است که این افراد حق انتخاب دارند تا از صندوق تأمین‌اجتماعی یا صندوق خود را استفاده کنند. در این خصوص جلساتی هم با بیمه سلامت و بنیاد شهید برگزار کرده‌ایم و به زودی کار نهایی خواهد شد.

 

آیا تعیین اینکه چه کسی استحقاق درمان دارد نیز با شماست؟

بله! با توجه به در اختیار داشتن اطلاعات سوابق بیمه‌ای همه بیمه‌شدگان، پیش از این صدور، تمدید، تجدید و تأمین اعتبار دفترچه‌های درمانی نیز از وظایف این اداره‌کل بود که البته اکنون جای خود را به تعیین استحقاق درمان داده است. در حقیقت این اداره‌کل یکی از وظایف‌اش تعیین داشتن یا نداشتن استحقاق درمان افراد است و معاونت درمان هم به همین موضوع استناد می‌کند. استحقاق درمان یعنی «عدم استفاده از دفترچه درمانی به شکل من‌غیرحق» و ریشه حذف دفترچه درمانی هم، همین استحقاق درمان است. از خرداد‌ماه سال گذشته بر اساس بخشنامه صادره از سوی مدیرعامل سازمان، گام نخست را در راستای حذف دفترچه درمانی و عدم تأمین اعتبار برداشتیم. پیش از آن، ما 38 میلیون‌‌بار مراجعه و ازدحام شدید برای تأمین اعتبار در واحدهای اجرایی داشتیم. در حال حاضر با توجه به کارهای انجام شده، افراد از شش درگاه مختلف مانند کد (USSD)، وب‌سرویس، اپلیکیشن موبایل و غیره می‌توانند قبل از مراجعه به مراکز درمانی از استحقاق درمان خود اطلاع حاصل کنند. در شرایطی که افراد استحقاق درمان نداشته باشند با 42 نوع پیام متفاوت بر مبنای علل مختلف، به آنها علت عدم استحقاق اعلام می‌شود. از آنجایی که مدام عده‌ای از استحقاق درمان خارج و عده‌ای مشمول آن می‌شوند، سامانه استحقاق درمان در لحظه به روز می‌شود. این سامانه پاسخگوی مردم و سایر سازمان‌هاست و در طول یک روز 3 و‌‌‌نیم میلیون تراکنش اطلاعاتی در آن صورت می‌گیرد.