هیئت‌های تشخیص مطالبات سازمان، برابر اختیارات مصرحه در مواد 42 الی 45 و اصلاح مواد 43 و 44 قانون تامین‌اجتماعی و آیین‌نامه هیئت‌های تشخیص مطالبات مصوب جلسه مورخ 24/5/73 شورای‌عالی تامین‌اجتماعی به‌عنوان تنها مرجع ذی‌صلاح در رسیدگی به اختلافات کارفرمایان در سازمان بر سر میزان حق‌بیمه تعیین شده و تنها محکمه شبه‌قضایی در سازمان تامین‌اجتماعی هستند. به عبارتی می‌توان گفت هیئت‌ها نماد دادخواهی و اجرای عدالت در سازمان تامین‌اجتماعی‌اند و توجه ویژه به وجه اجتماعی مفهوم عدالت بر پایه برابری دارند و این از مهم‌ترین رسالت‌های هیئت‌های تشخیص مطالبات به‌عنوان نماینده وجدان عمومی و عدم رجحان حقوق هیچ‌یک از شرکای اجتماعی است. علاوه بر این، تمامی اعضای هیئت‌های تشخیص مطالبات خود را در مقابل رسیدگی‌های انجام شده و رأی صادره، مسئول و پاسخ‌گو می‌دانند و همواره در رسیدگی‌های خود، اصل برتری قانون را مدنظر قرار داده و خود را ملزم می‌دانند که قانون را به نحو برابر، منصفانه و بدون اعمال سلیقه اجرا کنند. هیئت‌های تشخیص تنها مرجع داوری در قانون تامین‌اجتماعی هستند و از این نظر جایگاه عالی و ممتاز دارند. جایگاهی که متضمن رعایت حقوق کارفرمایان و بیمه‌شدگان برای نیل به عدالت است و اعتبار قانونی آن به اندازه‌ای است که به‌عنوان نماینده وجدان عمومی در سازمان تامین‌اجتماعی مطرح بوده و می‌کوشد بارعایت اصل بی‌طرفی و دوری از تعصب، پیش‌داوری یا جانب‌داری، اعتمادسازی کنند. مشارکت در تصمیم‌گیری از خصیصه‌های بارز هیئت‌های تشخیص است. اعضای رسیدگی‌کننده به پرونده‌ها در هیئت‌ها متشکل از اشخاص صاحب‌نظر  در حوزه‌های مختلف بیمه‌ای، کارگری، کارفرمایی و قضایی است و تصمیم‌گیری با حضور شرکای اجتماعی و نماینده قوه‌قضائیه(قاضی) صورت می‌گیرد. از نقش موثر هیئت‌ها در مقبولیت سازمانی نیز نمی‌توان گذشت. اجرای صحیح قوانین و مقررات به حفظ حقوق آحاد کارفرمایان و بیمه‌شدگان و سازمان در هیئت‌ها از یک سو و رعایت نظم و مقررات اجتماعی از سوی دیگر می‌انجامد. تقویت نگاه قانون‌مدارانه، به نوعی اعتبار سازمان و دفاع از مشروعیت قضاوت و تحکیم ماده 50 قانون تامین‌اجتماعی را به همراه داشته و منجر به ارتقای کیفی رسیدگی و تثبیت گذار از مرحله رضایت به مرحله اعتماد حداکثری می‌شود و این هم در ارتقای مقبولیت سازمان نزد جامعه نقش موثری ایفا می‌کند.

همچنین اقدامات موثری با هدف تقویت نقش و جایگاه هیئت‌های تشخیص صورت گرفته است. از جمله این اقدامات می‌توان به موارد ذیل اشاره کرد:

 توجه و اهتمام ویژه در خصوص اعتلای اقتدار هیئت‌های تشخیص مطالبات و تحکیم جایگاه آن در بستر قانون با سرلوحه قراردادن شعار  «هیئت‌های تشخیص مطالبات به‌مثابه نماینده وجدان عمومی در سازمان تامین‌اجتماعی»؛

 اجرای دقیق قوانین و مقررات به‌عنوان اساسی‌ترین عامل تحقق شعار پیش‌گفت در تقویت کادر حرفه‌‍‌ای و کارشناسی هیئت‌ها در جهت رویکرد سالم و مناسب‌سازی فضای موجود در التزام سازمان به دفاع از کیان هیئت‌های تشخیص مطالبات و حفظ و صیانت از حقوق ذی‌نفعان؛

 شفاف‌سازی و برقراری نظم اداری در امور اجرایی دبیرخانه و جلوگیری از پراکندگی امور، با هدف حل یکی از معضلات دیرین هیئت‌ها؛

 برگزاری کلاس‌های هم‌اندیشی و توجیهی با هدف افزایش و به‌روزرسانی دانش فنی و تخصصی برای اعضا در 35جلسه در 33اداره کل با حضور قضات دیوان عدالت اداری؛ 

 تخصیص صددرصدی پرونده‌ها به هیئت‌ها به‌صورت سیستمی به منظور جلوگیری از دخالت و اعمال‌نظر و سلایق شخصی و پررنگ‌کردن اصل بی‌طرفی در رسیدگی‌ها؛ و...