هنگامی که انسان کاری را انجام می‌دهد که از ظرفیت و توان او خارج است براساس نوع و نحوه کاری که انجام می‌دهد در طولانی‌مدت به عوارضی مبتلا می‌شود. برای اینکه فردی که به واسطه شغلش مجبور است کارهای سنگین انجام دهد، دچار آسیب‌های شغلی ناشی از کار نشود باید هم توانمندی لازم را برای انجام کار داشته باشد و هم آن کار را با رعایت اصول و قواعد انجام دهد تا از آسیب‌های شغلی احتمالی تا جای ممکن پیشگیری کند. به طور مثال فردی که می‌خواهد بار سنگینی را جابه‌جا کند اگر تحمل وزن آن از توانش خارج باشد یا اینکه آن را با روش ناصحیحی جابه‌جا کند طبیعتا با تکرار این کار و در طولانی‌مدت دچار آسیب می‌شود. بسته به اینکه ضربه یا فشار به کدام عضو از بدن وارد می‌شود آسیب احتمالی ایجاد و پیشرفت می‌کند. درواقع اگر فردی هنگام انجام کار سنگین به دست، کمر یا زانو فشار وارد کند طبیعتا عوارض ناشی از آن در همان عضو بروز پیدا می‌کند.

تقریبا همه افرادی که کارهای سنگین انجام می‌دهند تمام مفاصل بدنشان را در ناحیه کمر، گردن، و دست‌وپاها درگیر کار سنگین می‌کنند و دیر یا زود به عوارض آن مبتلا می‌شوند.

اگر کسی به کمرش فشار زیادی وارد کند هم امکان ابتلا به عوارض سبک مثل اسپاسم عضلانی دردناک وجود دارد و هم عوارض شدیدتر مثل فتق دیسک بین‌مهره‌ای. فتق دیسک بین‌مهره‌ای براساس اینکه فشار به کدام مهره وارد شده باشد ایجاد می‌شود. به این صورت که دیسک و غضروفی که بین دو مهره قرار دارد از جای خود خارج می‌شود و روی کانال نخاعی فشار وارد می‌کند. در موارد شدید این آسیب حتی می‌تواند منجر به فلج اندام تحتانی شود.

اگر هنگام انجام کار سنگین زانو درگیر شود، مثل کارهایی که شخص مجبور است مدام در رفت‌وآمد باشد یا اینکه از پله زیاد بالا و پایین برود و به زانو فشار بیاورد، به‌تدریج عوارض ساییدگی و آرتروز زودرس ایجاد می‌شود که منجر به تخریب سطح مفصلی می‌شود.

معمولا فشارهای واردشده به گردن در حین انجام کارهای سنگین نیست، بلکه زمانی است که ساعت‌های طولانی و متمادی گردن در یک حالت قرار می‌گیرد. عوارض ناشی از آن مشابه عوارضی است که برای کمر پیش می‌آید و به صورت تدریجی و کند ایجاد می‌شود اما جمع این عوارض می‌تواند مشکلاتی را برای فرد ایجاد کند. معمولا چون فرد در زمان طولانی گردن را به یک سمت خم می‌کند، دیسک را به‌مدت طولانی در یک حالت قرار می‌دهد و چون دیسک حالت ارتجاعی دارد و یک حالت به آن تحمیل می‌شود فتق دیسک گردن ایجاد می‌شود. تفاوت آن با فتق دیسک کمر این است که شیوع و شدت کمتری دارد و از طرفی چون درد شدیدتری دارد اقدامات پیشگیرانه و درمانی آن زودتر انجام می‌شود. به‌طور کلی فتق دیسک گردن نسبت به فتق دیسک کمر و مشکلات مفصلی زانو کمتر شایع است اما در آسیب‌های شغلی به‌خصوص در شغل‌های کارمندی فتق دیسک گردنی به‌خصوص در مهره‌های پایینی مثل مهره‌های پنج و شش یکی از شایع‌ترین بیماری‌هاست.

برای درمان مشکلات کمر اگر علائم خفیف و در حد گرفتگی عضلانی باشد با دارودرمانی و فیزیوتراپی برطرف می‌شوند و اگر عوارض ایجادشده در حد فتق و پارگی دیسک کمری باشد جراحی لازم است. اما معمولا عوارض ناشی از آسیب‌های شغلی خیلی شدید نیست و با تصحیح الگوی فعالیت کار، تصحیح انحرافاتی که در ستون فقرات ایجادشده با انجام حرکات ورزشی، فیزیوتراپی، دارودرمانی و درمان‌های مکمل مثل طب سوزنی و طب سنتی قابل‌درمان است.

برای درمان مشکلات ایجادشده در زانو در درجه اول توصیه می‌شود با انجام حرکات ورزشی و فیزیوتراپی عضلات چهارسر ران تقویت شوند. استفاده از زانوبند تحت نظر متخصص و تزریقات داخل مفصلی هم می‌تواند موثر باشد.

برای درمان فتق دیسک گردنی هم اگر دردهای گردنی به شانه‌ها انتشار پیدا نمی‌کند جای نگرانی نیست و درمان با دارو، ماساژ و فیزیوتراپی امکان‌پذیر است. اما اگر دردهای شدیدی وجود دارد و به سایر اندام‌ها منتشر می‌شود باید بررسی‌های لازم جهت درمان جدی و در صورت لزوم جراحی صورت بگیرد.

متخصص طب فیزیکی و توان‌بخشی و استاد تمام دانشگاه علوم پزشکی بقیه‌الله