اقدامات اتحادیه اروپا برای ترغیب شرکت‌های بزرگ به ادامه مراوده با ایران کافی نیست و در این میان زمینه برای نقش‌آفرینی روسیه، بیش از پیش فراهم می‌شود.

 فایننشال تایمز در گزارشی در این زمینه می نویسد، اقدامات اروپا برای محافظت از شرکت های سرمایه گذار در ایران برابر تحریم های آمریکا مجریان را در دو راهی اطاعت از اتحادیه اروپا یا قوانین آمریکایی رها کرده است.

سلاح اصلی اتحادیه اروپا، نسخه به‌روزشده «قانون انسداد» است که در دهه1990 برای مبارزه با تحریم‌ها علیه ایران، لیبی و کوبا شکل گرفت. این قانون، شرکت‌های اروپایی را از پیروی معیارهای آمریکا منع می‌کند و به آن‌ها اجازه می‌دهد خسارات را از مسبب آن تامین کنند.

«ژان دو رویت» مشاور ارشد یک شرکت حقوقی و نماینده سابق بلژیک در اتحادیه اروپا گفت: «این یک سیاست اروپایی است که کلا با سیاست آمریکا در تضاد است، اگرچه معمولا شرایط به گونه‌ای رقم می‌خورد که این تضاد پیش نمی‌آید.»

این در حالی است که فدریکا موگرینی، رئیس سیاست خارجی اتحادیه اروپا، هفته گذشته تاکید کرد: «به‌دلیل اهمیت نقش آمریکا در اقتصاد جهانی و نظام مالی، اروپا با یک شرایط دشوار در واکنش به تحریم‌ها علیه ایران مواجه است.» برت هیلیس، کارشناس تحریم در شرکت حقوقی «رید اسمیت» در این‌باره، اظهارداشت: «هیچ چیزی در برنامه‌های اتحادیه اروپا وجود ندارد که شرکت‌های اروپایی فعال در ایران را از مواجهه با شرایط دشوار متوقف کند.»

راجر متیو، حقوقدان ارشد در موسسه «دچرت» هم گفت: «اتحادیه اروپا باید به قانون انسداد، قدرت کافی می‌داد تا تاثیر دلخواه آن‌ها را داشته باشد، این فقط یک دردسر با هزینه‌های قانونی اضافی است.» او افزود: «در مورد دستورالعمل‌های کمیسیون اروپا باید به‌زودی شفافیت بیشتری ارائه شود.»

طرح‌های پیشنهادی دیگر اتحادیه اروپا برای حفظ شرکت‌ها با ارائه خطوط مالی غیردلاری معین به شرکت‌ها از طریق موسسه‌هایی مانند بانک سرمایه‌گذاری اروپا دچار مشکل می‌شود. ورنر هویر، رئیس بانک سرمایه‌گذاری اروپا، هفته گذشته بیان کرد: «این راه اگر نقش فعالی در ایران ایفا کند، مدل تجارت بانکی را به خطر می‌اندازد.»

 

روابط 50 میلیارد دلاری تهران- مسکو

تهران در هفته‌های اخیر تلاش کرده از تاثیرات مخرب تحریم‌های آمریکا بر صنعت نفت خود بکاهد و یکی از این اقدامات، سفر اخیر علی‌اکبر ولایتی، مشاور سیاست خارجی رهبری عالی جمهوری اسلامی به روسیه است. پس از این سفر، اخباری منتشر شده مبنی بر اینکه روسیه موافقت کرده تا 50 میلیارد دلار در بخش نفت ایران سرمایه‌گذاری کند.

به گزارش المانیتور، مشخص‌ترین چارچوبی که رقم 50میلیارد دلار اعلام شده، می‌تواند در آن جای بگیرد، طرح نفت در برابر کالاست که در سال 2014، یعنی قبل از برجام و لغو تحریم‌ها به امضا رسیده بود. پس از اجرایی‌شدن برجام در ژانویه 2016، الکساندر نواک، وزیر انرژی روسیه اعلام کرد که اجرای این طرح دیگر لزومی ندارد. اما در مارس2017، به دلیل بی‌میلی بانک‌های بین‌المللی برای تسهیل معاملات با ایران، نسخه جدیدی از این توافق به دست آمد.

در ماه آوریل، طرفین توافق کردند موافقت‌نامه نفت در برابر کالا را برای پنج سال دیگر تمدید کنند و آن را به صادرات روزانه 500هزار بشکه نفت ایران در ازای دریافت کالاهای روسی تسری بخشند. این بدان معنا بود که کل میزان صادرات روسیه به ایران  طی پنج سال می‌توانست به 20 میلیارد دلار برسد. این احتمالا می‌تواند توضیح‌دهنده بخشی از توافق 50میلیارد دلاری مورد اشاره باشد. الکساندر نواک، وزیر انرژی روسیه گفت: «مسکو به پیشبرد برنامه نفت در برابر کالا تمایل دارد که طبق آن، شرکت‌های ایرانی در ازای قراردادهای نفت که به شرکت‌های ثالث فروخته خواهد شد، محصولات روسی بخرند.»

اما روسیه می‌تواند دقیقا چه چیزی به ایران صادر کند؟ با توجه به تولید ماشین‌آلات، تجهیزات و تاسیسات مورد نیاز ایران در بخش‌های استراتژیک نفت، معدن، ساخت‌وساز و حمل‌ونقل در روسیه، محصولات کافی برای صادرات به ایران وجود دارد. اما اگر چنین اقلامی، بخشی از توافق مذکور باشد، این بدان معناست که سهام‌داران ایرانی انتظارات خود را پایین آورده‌اند و به جای تجهیزات غربی، به محصولات روسی رضایت داده‌اند.

 

تهاتر نفتی با تولیدکننده نفت

یکی از موضوعات مورد بحث ایران و روسیه پس از خروج آمریکا از برجام، توسعه بیشتر چارچوب نفت در برابر کالا و رساندن آن به حجم یک‌میلیون بشکه نفت در روز بوده است. در گذشته و در دوران جنگ هشت‌ساله ایران و عراق و تحریم‌های سال‌های 2007 تا 2013، تهران از معاملات تهاتری برای فروش نفت خود به مصرف‌کنندگان نهایی و از جمله هند استفاده می‌کرد. اما استفاده از این الگو برای روسیه می‌تواند چالش‌برانگیز باشد، زیرا روسیه خود یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان و صادرکنندگان نفت جهان است و در این میان تنها می‌تواند نقش یک واسطه را برای ایران ایفا کند. یک راه‌حل جایگزین، می‌تواند صادرات نفت ایران از پایانه‌های نفتی ایران با نفت‌کش‌های روسی باشد که در این صورت نیز فعالیت شرکت ملی نفت‌کش ایران تضعیف و فعالیت شرکت‌های کشتی‌رانی روسی تقویت خواهد شد. از سوی دیگر، گزینه بازاریابی نفت ایران توسط روسیه نیز مطرح است که به نظر می‌رسد تنها یک راه‌حل کوتاه‌مدت باشد و در درازمدت به ضرر ایران خواهد بود.

به هر ترتیب در حالی که آمریکا به‌ دنبال کاهش درآمدهای نفتی ایران به صفر است، مسکو و تهران برای تقویت هرچه بیشتر روابطشان تلاش می‌کنند و روسیه سعی دارد از صنعت گسترده نفت و گاز خود برای ایجاد ارتباطی قدرتمندتر با ایران استفاده کند. این تقویت روابط با تهران، بخشی از استراتژی مسکو برای افزایش نقش‌اش در خاورمیانه است.

با این حال، دو کشور سابقه همکاری چشمگیری در زمینه انرژی و اقتصادی ندارند. پس از آنکه ایران با قدرت‌های بزرگ جهانی توافق‌نامه هسته‌ای را امضا کرد، حسن روحانی، رئیس‌جمهوری ایران ترجیح داد با شرکت‌های بزرگ اروپایی همکاری کند و توافقی 8/4میلیارد دلاری با توتال فرانسه امضا کرد. اما تصمیم ترامپ به خروج از برجام و تهدیدها در رابطه با تحریم شرکت‌هایی که خریدار نفت ایران هستند، تهران را به سمت همکاری با مسکو سوق داد.

امسال «زاروبژنفت» روسیه و شرکت نیمه‌خصوصی «دانا انرژی» در ایران، توافقی 740میلیون دلاری در رابطه با میدان‌های نفتی آبان و پایدار غربی امضا کردند که بزرگ‌ترین قرارداد برای توسعه یک میدان نفتی بین دو کشور محسوب می‌شود.