دولت ترامپ تلاش می‌کند استراتژی دولت اوباما به‌منظور قطع صادرات نفت ایران را دوباره اجرا کند. در این‌باره اما دلایلی وجود دارد که نشان می‌دهد دونالد ترامپ نمی‌تواند در این زمینه موفق باشد. به گزارش وبگاه تحلیلی «اویل پرایس»، با وجود خودداری متحدان بین‌المللی آمریکا از همکاری با دولت ترامپ در به انزواکشیدن ایران، به‌نظر نمی‌رسد تحریم‌های ترامپ کارایی لازم را داشته باشد. از طرفی، با وجود اینکه اتحادیه اروپا -به‌عنوان اصلی‌ترین متحد آمریکا- امید دارد از ایران در مقابل تحریم‌های وزارت خزانه‌داری آمریکا محافظت کند، اما شرکت‌های بین‌المللی در حال خروج از ایران هستند و پالایشگاه‌ها در سراسر جهان کاهش واردات نفت خود از ایران را آغاز کرده‌اند.

مشکل اصلی که می‌تواند ناامیدی دولت ترامپ را به همراه داشته باشد، بازار نفت است. به عقیده کارشناسان حوزه نفتی، در حال حاضر بازار نفت جهانی در موقعیت بسیار متفاوتی نسبت به سال‌های ۲۰۱۲ تا ۲۰۱۵ قرار دارد. بازار نفت جهان در حال حاضر رقابتی‌تر و محدودتر از سال‌های اخیر خود بوده، امری که می‌تواند ایالات متحده آمریکا را به‌رغم میل باطنی، مجاب به اتخاذ مواضع ملایم‌تر نسبت به ایران کند. یک نگاه گذرا به قیمت نفت در دوران پس از تحریم‌های نفتی ایران توسط دولت اوباما، نشان از افزایش چشمگیر قیمت طلای سیاه دارد، امری که دولت آمریکا را در آن زمان با چالش‌هایی مواجه کرد. در آن زمان کاهش یک میلیون بشکه‌ای صادرات روزانه نفت ایران موجب شد قیمت طلای سیاه به فراتر از ۱۰۰ دلار برای هر بشکه برسد. با توجه به اینکه در شرایط کنونی، بهای نفت برنت بسیار پایین‌تر از آن دوران است، به‌نظر می‌رسد دولت ترامپ مشکلی برای تحریم و کاهش عرضه نفت ایران ندارد، اما در واقع این‌طور نیست.

 

توسعه شیل

دولت اوباما شانس آن را داشت تا صنعت شیل آمریکا را توسعه دهد. احتمالا در آن زمان دولت اوباما اطلاعی از اتفاقاتی که در داکوتای شمالی و تگزاس در جریان بود، نداشت، زمانی که (سال ۲۰۱۲) تحریم‌های ایران شروع به اثرگذاری کرد. بین سال‌های ۲۰۱۲ تا ۲۰۱۴، تولیدات نفت آمریکا تا سه‌میلیون بشکه در روز افزایش یافت، مقداری که برای جبران کاهش یک‌میلیون بشکه‌ای عرضه نفت ایران بسیار بیشتر بود. در حال حاضر دولت دونالد ترامپ چشم به افزایش تولیدات شیل دوخته است. به گزارش «اویل پرایس»، از زمان به قدرت رسیدن ترامپ، 6/1میلیون بشکه در روز به تولیدات نفت آمریکا افزوده شده است. از سال ۲۰۱۸ تاکنون نیز این تولیدات افزایشی ۴۰۰ هزار بشکه‌ای (در روز) را تجربه کرده است. این در حالی است که به نظر می‌رسد مشکلات به‌وجود آمده در میدان نفتی «پرمین»، دولت ترامپ را در رسیدن به هدف‌گذاری‌های تولید نفت در سال‌جاری با مشکل مواجه خواهد کرد. این به معنی آن است که در صورت تحریم و کاهش عرضه نفت ایران، شیل آمریکا قادر به جبران این کاهش نخواهد بود.

البته موضوع تنها مربوط به اخلال در عرضه نفت ایران و تولیدات شیل آمریکا نمی‌شود. بازار نفت جهانی به‌رغم تفاوت‌هایی که در قیمت‌ها وجود دارد، در مسیر رقابتی‌ترشدن گام برداشته است. اخلال در عرضه نفت در کشورهای ونزوئلا، لیبی و آنگولا بیشتر از آنچه انتظار می‌رفت بازار نفت جهانی را رقابتی‌تر (محدودتر) کرده است. مهم‌تر از همه، این کاهش عرضه، حداقل در مورد ونزوئلا، بسیار شدید است، بنابراین باید شاهد کاهش ذخایر نفت در انبارها باشیم. اوپک بیش از یک‌ سال و نیم است تلاش می‌کند سطح ذخایر انبارهای نفت را به میانگین پنج‌ساله برساند، هدفی که در اوایل سال‌جاری محقق شد. اما اکنون با توجه به نابرابری عرضه و تقاضا، این ذخایر در حال کاهش است. «مریل لینچ»، یکی از تحلیلگران «بانک آمریکا» در این رابطه می‌نویسد: «از نظر ما کارایی تحریم‌های پیشین ایران به این دلیل بود که تولید شیل آمریکا به سرعت رشد کرد و لیبی نیز برای جایگزینی کاهش عرضه نفت ایران، وارد بازار شد. به‌علاوه در آن زمان سایر اعضای اوپک نیز با تمام ظرفیت خود تولید کردند و تقاضای نفت جهان به نسبت پایین بود. اما در مقایسه، پیش‌بینی‌های ما حاکی از آن است که برای شش فصل آینده، یک کسری ساختاری در عرضه و تقاضای نفت جهان وجود خواهد داشت.»

 

حمایت از اوباما

یکی دیگر از عواملی که دولت اوباما را مجاب به اعمال تحریم‌های نفتی علیه ایران کرد -آن هم زمانی که قیمت‌های نفت بالا بود- حمایت‌هایی بود که از او در این زمینه می‌شد، حمایت‌هایی که دونالد ترامپ از آن بی‌بهره است. به‌گزارش «اویل پرایس»، بازار نفت جهان در حال حاضر رقابتی و محدود است و هر تلاشی برای کاهش صادرات نفت ایران، این وضعیت را وخیم‌تر خواهد کرد. دولت اوباما برای خودداری از افزایش قیمت طلای سیاه، در اعمال تحریم‌های ایران بسیار محتاط بود و حساب‌شده عمل می‌کرد. سیاست‌مداران آمریکایی همواره نگران آسیب‌های اجتماعی و سیاسی افزایش قیمت بنزین بوده‌اند، عاملی که باعث شد دولت اوباما برخی خریداران نفت ایران را از تحریم‌ها معاف کند. قانونی که در آن زمان وجود داشت این بود که اگر کشوری واردات نفت خود را از ایران تا ۲۰ درصد کاهش دهد، آن کشور برای بقیه واردات خود با ملایمت واشنگتن مواجه می‌شد. در مقابل، اما دونالد ترامپ از سیاست «حد صفر» سخن می‌گوید و امید دارد تا حد امکان عرضه نفت ایران را محدود کند. در این‌باره وزارت خارجه آمریکا مدعی شده، هیچ معافیتی در این زمینه برای خریداران نفت ایران در نظر گرفته نمی‌شود، ادعاهایی که موجب افزایش چشمگیر قیمت نفت در ماه ژوئن شد. بر اساس این گزارش، اگر روند افزایشی قیمت نفت ادامه داشته باشد، ممکن است دولت ترامپ مجبور به عقب‌نشینی از مواضع خود شود. «مریل لینچ» در این رابطه می‌گوید: «مدیریت قطع کامل صادرات نفت ایران بسیار سخت است و می‌تواند قیمت نفت را فراتر از بشکه‌ای ۱۲۰دلار برساند.» «جان کمپ»،‌ تحلیلگر رویترز نیز اوایل ماه میلادی جاری در این رابطه گفته بود: «کاخ‌سفید می‌تواند صادرات ایران را به صفر برساند یا می‌تواند قیمت بنزین را در آمریکا متعادل کند، اما نمی‌تواند هر دو را هم‌زمان داشته باشد.»

 

شانس اندک ترامپ

با وجود تلاش آمریکا برای متوقف‌کردن خرید نفت از ایران، بعید به نظر می‌رسد، دولت ترامپ در تحقق این هدف موفق باشد و در نهایت تهدیدهای بیشتر ممکن است منجر به کاهش یک‌میلیون بشکه نفت در روز از بازارها شود.

بلومبرگ در گزارشی در این زمینه نوشت: «انتقال نفت ایران به متحدان آمریکا حتی پیش از چهارم نوامبر که پایان ضرب‌الاجل ترامپ به خریداران نفت این کشور است هم تحت تحریم قرار گرفته است. در صورتی که ژاپن موفق به دریافت معافیت‌ها از سوی آمریکا نشود، کشتی‌های نفت‌کش در ماه سپتامبر، آخرین محموله خود را جابه‌جا خواهند کرد.»

این در حالی است که کره‌جنوبی گفته برای نقل و انتقال ماه جولای به دلیل معضل بیمه نفت‌کش‌ها دچار مشکل است.  «کیم جی کیونگ»، محقق موسسه اقتصاد انرژی کره معتقد است، کشورش در وضعیت بدی قرار دارد، چراکه باید حرف آمریکا را گوش دهد، اما هم‌زمان ایران یکی از توزیع‌کنندگان مهم نفت خام است. همین مسئله آن‌ها را مجبور کرده قبل از پایان ضرب‌الاجل، روابط تجاری‌شان را با ایران قطع کنند.

این خبرگزاری آمریکایی در ادامه با اشاره به واردات یک و نیم میلیون بشکه‌ای نفت چین و هند از ایران در سه ماهه گذشته، می‌نویسد: «چین اخیرا وارد جنگ تجاری با آمریکا شده است. هند سیگنال‌های متعددی مخابره کرده و کشورهای جنوب آسیا گفته‌اند به دنبال گرفتن معافیت از آمریکا در قبال تحریم‌ها یا یافتن مکانیزم آلترناتیو برای نحوه پرداخت‌ها به ایران هستند.»

 

متوقف نمی‌کنیم

خبرگزاری رویترز در گزارشی می‌نویسد: «دولت چین درخواست ایالات متحده آمریکا برای توقف واردات نفت از ایران را رد کرده است.» بر اساس این گزارش، دو مقام آگاه آمریکایی گفتند که واشنگتن نتوانست در مذاکرات با چین، آن‌ها را برای قطع واردات نفت از ایران ترغیب کند. این دو مقام عضو تیم مذاکره‌کننده آمریکا، مخالفت چین با درخواست این کشور را ضربه‌ای به اقدامات دولت ترامپ برای منزوی‌کردن ایران بعد از خروج از توافق هسته‌ای، توصیف کرده و گفتند، اما پکن قبول کرد که خرید نفت از ایران را افزایش ندهد. تیم‌هایی از آمریکا طی روزهای اخیر در حال مذاکره با کشورهای مختلف برای مجاب‌کردن آن‌ها به قطع واردات نفت از ایران تا ماه نوامبر هستند.

دولت چین،‌ به‌عنوان بزرگ‌ترین خریدار جهانی نفت و اولین واردکننده نفت از ایران، قبلا اعلام کرده بود با تحریم‌های یک‌جانبه علیه ایران مخالف است. پکن در ماه جولای، خرید نفت از ایران را از میزان 26 درصد به 35درصد افزایش داده بود.