محسن پویان، پژوهشگر گیاهان دارویی با بیان اینکه از پتانسیل‌هایی موجود در استان خراسان جنوبی و کل کشور در این زمینه به‌خوبی استفاده نشده است، گفت: «کشورهای دیگر از کوچکترین امکانات، بهره‌وری‌های زیادی می‌کنند؛ مثلا کشور چین تقریبا در مزرعه و باغ‌های گیاهان دارویی، هیچ دورریزی ندارد و برگ برگ گیاهان را تبدیل به دلار می‌کند». وی به ذکر مثال‌های دیگری پرداخت و گفت: «از درخت کاج 17 ماده دارویی و صنعتی استحصال می‌شود در صورتی که این درخت گیاه غالب استان ماست و هیچ استفاده‌ای از آن نمی‌شود. در استان درخت توت هم داریم که چین به اشکال مختلف برگ این درخت را صادر، اشتغالزایی و ارزآوری می‌کند ولی ما هیچ بهره ای از آن نمی‌بریم».

مسئول مجتمع تحقیقات گیاهان دارویی جهاد دانشگاهی خراسان جنوبی افزود: «ما گیاهان بسیار ارزشمند، گرانقیمت و مفیدی مانند آنغوزه و باریجه داریم و آنها را به شکل فله‌ای به هند و کشورهای دیگر صادر می‌کنیم بدون اینکه هیچ چیزی از آنها استحصال کنیم». وی در توضیح فراوری اولیه و ثانویه گیاهان گفت: «فرآورده‌های اولیه مانند دمنوش‌ها و عرقیات گیاهی زیاد در بازار بین‌المللی نمی‌توانند خودنمایی کند ولی فرآورده‌های ثانویه یعنی داروهایی که از گیاهان استحصال می‌شوند می‌توانند از نظر ارزآوری و صادرات بسیار چشمگیر باشند».

این محقق گیاهان دارویی افزود: «در ایران ما به دنبال فرآورده‌های ثانویه نرفته‌ایم. کشور چین در هر سال 1000 داروی گیاهی را فرموله و به بازار جهانی عرضه می‌کند ولی ما در طی چندین سال اخیر 200 دارو را هم فرموله نکرده‌ایم». وی تصریح کرد: «این نقص بزرگی است که از گیاهان دارویی به‌عنوان یکی از حوزه‌های بسیار اقتصادی و پولساز و اشتغالزا بهره‌ای نبرده‌ایم و سهم ما در بازار اقتصادی دنیا 4 صدم درصد است. در صورتی که امروزه مردم جهان به‌ویژه کشورهای پیشرفته و ثروتمند به مواد طبیعی بیشتر علاقه نشان می‌دهند».

پویان افزود: «علف هرزی به نام مَرغ را که به گویش محلی فِرِز یا فِریز گفته می‌شود، به عنوان علوفه استفاده می‌کنیم ولی چین از این گیاه دارویی پودری ساخته که در کشورهای پیشرفته، بسته‌ای سه دلار به فروش می‌رسد. حتی از پودر کاه یا همان کاه پودر شده، محصولی برای درمان سینوزیت ساخته که هر بسته حدودا 40 گرمی به قیمت دو دلار به فروش می‌رسد».

این نویسنده و محقق از ساخت عطر، ادکلن و افشانه مخصوص بدن از گیاه درمنه در کشور فرانسه خبر داد و گفت: «این محصولات در کشورهایی اروپا بسیار بازار داغی دارند، در صورتی که کشور فرانسه اصلا کویر ندارد و این گیاه را برای فرآوری، وارد می‌کند ولی ما آن را به شکل بومی داریم و هیچ استفاده‌ای از آن نمی‌کنیم».

مسئول مجتمع تحقیقات گیاهان دارویی جهاد دانشگاهی خراسان جنوبی از تولید 95 درصد عناب ایران در استان خراسان جنوبی خبر داد و افزود: «در این گیاه دو ماده صنعتی برای استفاده‌های دارویی خاص وجود دارد که اگر بتوانیم آن را استخراج کنیم هر 10 گرم آن معادل 800 تا 900 میلیون تومان قیمت دارد. می‌توان فناوری و شیوه این کار را که در اختیار کشور هند است و حاضر به فروش هم هست خرید و به کار بست». 

وی افزود: «می‌توان از برگ، گل، ساقه، میوه، ریشه و پوست گیاه زرشک که در استان ما فراوان است 116 استفاده دارویی کرد ولی در حال حاضر ما به غیر از آب زرشک، مربای زرشک و زرشک پلو استفاده دیگری از آن نمی‌کنیم! در صورتی که می‌توان با فرآوری ثانویه این گیاهان دارو تولید کرد».

پویان افزود: «در کشور آلمان از بلوط 4 فرآورده تولید می‌شود ولی در کشور ما هر ساله چندین تُن بلوط در کف جنگل‌هایمان می‌پوسد». وی تاکید کرد: «حق ایران است که به این مقوله اشتغالزا و درآمدزا وارد شود. برای این کار باید ایران را پهنه‌بندی و پتانسیل‌های هر پهنه را شناسایی و روی آن کار علمی کنیم. در حقیقت باید با نگاه علمی به حوزه گیاهان دارویی توجه کنیم و با مدیریت علمی، صنایع مرتبط را گسترش دهیم».