آخرین گزارش سازمان تامین‌اجتماعی از وضعیت بیمه‌گری و پرداخت مستمری‌ به افراد تحت‌پوشش خود، نشان‌دهنده رشد 26 درصدی مستمری‌بگیران و در مقابل،

 رشد تنها 2/8 درصدی بیمه‌شدگان بیمه‌پرداز است. این آمار نشان می‌دهد که منابع درآمدی این سازمان، در آینده با چالش‌هایی جدی مواجه خواهد بود.

سالنامه آماری 1395 سازمان تامین‌اجتماعی که اخیرا منتشر شده، حاوی اطلاعات ارزشمند متفاوتی است که می‌تواند توسط کارشناسان اقتصاد رفاه، مورد تحلیل قرار گیرد.‌ به طور مثال، این آمارها پراکندگی کارگاه‌های فعال در سراسر کشور را که تحت‌پوشش تامین‌اجتماعی قرار دارند، نشان می‌دهد. به این ترتیب، استان تهران، مازندران، اصفهان و خراسان‌رضوی، در بالاترین رده‌ها قرار گرفته‌اند. اما در مقابل، کارگاه‌های خرد بسیار کمی در استان‌هایی مانند بوشهر، ایلام، تهران، البرز، قزوین و قم فعالیت می‌کنند و در اشتغال‌زایی، سهم کمتری دارند.  گزارش «آتیه‌نو» می‌تواند اطلاعات مهمی از عملکرد سازمان تامین‌اجتماعی در سال 1395 به شما ارائه کند. 

رشد مستمری‌بگیران 26 درصد؛ رشد بیمه‌شدگان 2/8 درصد

تعداد بیمه‌شدگان و مستمری‌بگیران اصلی و تبعی سازمان تامین‌اجتماعی، طی سال‌های 1391 تا پایان 1395 به میزان سه میلیون و 885 هزار نفر افزایش پیدا کرده است. این میزان افزایش، نشان از رشد 3/10 درصدی تعداد افراد تحت‌پوشش سازمان تامین‌اجتماعی دارد. آمارها نشان می‌دهد طی این پنج سال، تعداد افراد تحت‌پوشش سازمان بیمه‌گر اصلی کشور، هر ساله رشد ملایمی را تجربه کرده است. به صورت تفکیک‌شده، بر اساس آمارها تعداد بیمه‌شدگان طی سال‌های 1391 الی 1395 حدود 2/8 درصد رشد کرده؛ درحالی‌که تعداد مستمری‌بگیران، رشد بالای 26 درصدی داشته است. از منظر کارشناسان، این به معنای یک زنگ خطر مهم در اقتصاد صندوق‌های بازنشستگی ایران است. 

استان تهران، بیشترین بیمه‌شده و مستمری‌بگیر را دارد

در سراسر کشور، استان تهران دارای بیشترین مجموع بیمه‌شدگان و مستمری‌بگیران است. سه ناحیه «شرق‌ تهران بزرگ»، «غرب تهران بزرگ» و «شهرستان‌های تهران»، مجموعا حدود 9 میلیون بیمه‌شده و مستمری‌بگیر دارند که 21 درصد از ‌کل بیمه‌شدگان و مستمری‌بگیران کشور را شامل می‌شود. بعد از استان تهران، استان‌های اصفهان با 2/3 میلیون، خوزستان با 7/2 میلیون و خراسان‌رضوی با 6/2 میلیون نفر، بیشترین تعداد بیمه‌شده و مستمری‌بگیر را در سراسر کشور دارند. 

مردم کدام استان، بیمه بیکاری بیشتری می‌گیرند؟

طی سال‌های 1391 تا 1395، جمعیت دریافت‌کنندگان بیمه‌ بیکاری کشور، از 192 هزار به 204 هزار نفر افزایش یافته است. این میزان رشد، به معنای افزایش 2/6 درصدی این افراد است. 45 هزار نفر از مردم استان تهران، بیمه بیکاری دریافت می‌کنند که بالاترین تعداد در میان استان‌ها به شمار می‌رود. بعد از تهرانی‌ها، 21600 نفر از مردم اصفهان، 14500 هزار نفر از مردم خراسان‌رضوی و 12400 نفر از مردم آذربایجان‌شرقی، بیمه بیکاری دریافت می‌کنند. 

بیشترین بیمه‌شدگان اجباری، در بخش غیردولتی کار می‌کنند

منظور از بیمه‌شدگان اجباری، افرادی هستند که طی توافق با کارفرما یا نماینده او در کارگاه، کار می‌کنند و مزد و حقوق می‌گیرند. 68 درصد از بیمه‌شدگان تامین‌اجتماعی، بیمه‌شدگان اجباری هستند. این تعداد، معادل 10 میلیون نفر در سال 1395 بوده است. این عدد در سال 1391 برابر 9 میلیون و 435 هزار نفر بود. از میان این افراد در سال 1395، کمتر از 5/1 میلیون نفر، بیمه‌شده اجباری شاغل در موسسات و شرکت‌های دولتی مشمول قانون کار بوده‌اند. پنج میلیون و 457 هزار نفر در کارگاه‌های غیردولتی و سه میلیون و 307 هزار نفر به صورت پیمانی فعالیت داشتند. 

بیشترین بیمه‌شدگان خاص، چه شغلی دارند؟

بیمه‌شدگان خاص، افرادی هستند که به صورت داوطلبانه، تحت‌پوشش تامین‌اجتماعی قرار گرفته‌اند. تعداد این افراد در سال 1395 معادل چهار میلیون نفر بوده که نسبت به سال 1391، 26 درصد رشد کرده است. رانندگان، 977 هزار نفر، حرف و مشاغل آزاد، 862 هزار نفر و کارگران ساختمانی 988 هزار نفر از کل این چهار میلیون نفر، بیمه‌شده خاص را تشکیل می‌دهند. مجموع افراد شاغل در «حرف و مشاغل آزاد»، 112 هزار مددجوی کمیته امداد امام خمینی (ره)، 158 هزار زن سرپرست خانوار و 101 هزار زن خانه‌دار را تشکیل می‌دهند. علاوه بر این، 145 هزار نفر تحت‌عنوان «بیمه توافقی» تحت‌پوشش سازمان تامین‌اجتماعی قرار دارند.

 108 هزار نفر از این تعداد را «طلاب و روحانیون فعال» تشکیل می‌دهند و رتبه بعدی در اختیار 11 هزار «رزمنده و بسیجی فعال» و 4700 عضو سازمان نظام مهندسی قرار دارد.

آشنایی با تهدید‌های بخش مستمری‌بگیران تامین‌اجتماعی

تعداد مستمری‌بگیران سازمان تامین‌اجتماعی در سال 1395 به سه میلیون و 236 هزار نفر افزایش پیدا کرد. این تعداد در سال 1390 تنها حدود دو میلیون و 216 هزار نفر بود. این به معنای افزایش 26 درصدی تعداد مستمری‌بگیران تامین‌اجتماعی است که هشداری جدی به سیاستگذاران و مدیران حوزه‌های اقتصادی و اجتماعی کشور می‌دهد. منحنی جمعیت کشور، به سمت پیری می‌رود و تعداد مستمری‌بگیران افزایش پیدا می‌کند. 50 درصد از کل مستمری‌بگیران را بازنشستگان تشکیل می‌دهند. حال توجه کنید که تعداد بازنشستگان کشور از سال 1390 تا 1395 به میزان 51 درصد بیشتر شده است. مجموع افراد «ازکارافتاده» تحت‌پوشش تامین‌اجتماعی در سال 1395، حدود چهار درصد از کل مستمری‌بگیران را تشکیل می‌دهد که از سال 1390 تا 1395 به میزان 23 درصد رشد کرده است. بیشترین باری که در بخش مستمری‌بگیران بر دوش تامین‌اجتماعی است، مربوط به افراد مستمری‌بگیر «تبعی بازنشسته» و «بازمانده» است. به طور کلی، بازماندگان افراد «فوت‌شده»، افراد «بازنشسته» و «ازکارافتاده»، به ترتیب 30، 65 و پنج درصد مستمری‌بگیران تامین‌اجتماعی را تشکیل می‌دهند. 

فعالیت 366 هزار کارگاه، فقط با یک نفر بیمه‌پرداز!

تعداد کارگاه‌های فعال تحت‌پوشش سازمان تامین‌اجتماعی در سال 1395، یک میلیون و 192 هزار نفر بود. این رقم از سال 1391 تا 1395 به میزان یک‌صدم درصد، کاهش یافته است. جالب اینکه 366 هزار کارگاه کشور با یک نفر نیرو، تحت‌پوشش تامین‌اجتماعی قرار دارند. تعداد این کارگاه‌ها هر چقدر، نیروی کار بیشتری داشته باشند، کمتر می‌شود. به طوری که تعداد کارگاه‌های بین شش تا 10 نفر کارگر که تحت‌پوشش تامین‌اجتماعی هستند، فقط 140 هزار کارگاه است. تعداد کارگاه‌های با 50 نفر کارگر به بالا نیز که تحت‌پوشش تامین‌اجتماعی هستند، 35 هزار کارگاه است. البته این آمارها نکات تامل‌برانگیز دیگری هم دارند؛ برخلاف کاهش تعداد کارگاه‌های تحت‌پوشش تامین‌اجتماعی طی سال‌های 1391 تا 1395، هر چقدر تعداد کارکنان کارگاه‌ها، افزایش بیشتری پیدا می‌کند، تعداد افراد و کارگاه‌های تحت‌پوشش بیمه تامین‌اجتماعی هم، افزایش پیدا می‌کند؛ به‌طوری‌که تعداد کارگاه‌های دارای بیش از 50 کارگر کشور که تحت‌پوشش تامین‌اجتماعی هستند از سال 1391 تا 1395 به میزان 64 درصد رشد یافته است. علاوه بر اینها باید گفت 225 هزار کارگاه تامین‌اجتماعی -که معادل 18 درصد کل کارگاه‌ها در کشور است- در استان تهران مستقر است. مازندران و اصفهان با 101 هزار و خراسان‌رضوی با 81هزار کارگاه در رده‌های بعدی قرار گرفته‌اند. این درحالی‌ست که به لحاظ توزیع بعد کارگاهی -یعنی نسبت بیمه‌شده اجباری به کارگاه فعال- استان‌های مازندران، گلستان و اردبیل، نامطلوب‌ترین وضعیت و استان‌ بوشهر، بهترین وضعیت را در سراسر کشور دارند. بوشهر، تنها 21 هزار کارگاه فعال دارد ولی وضعیت آن، در کشور، سرآمد است؛ به طوری که نشان می‌دهد در کارگاه‌های بوشهر، به طور متوسط، حداقل 15 کارگر بیمه‌شده حضور دارد. از منظر کارشناسی، آمار یادشده می‌گوید که کارخانه‌های صنعتی و بزرگ در این استان، بیشتر از کارگاه‌های کوچک و خرد است.

 از آنجا که پروژه‌های بزرگ دارای انتفاع برای سراسر کشور هستند، باید در این استان و برای اشتغال‌زایی افراد بومی، به سمت افزایش تعداد کارگاه‌های خرد، حرکت کرد. بالعکس، استان‌های ایلام، کهگیلویه و بویراحمد و خراسان‌شمالی، به ترتیب با 6500، 8700 و 9300 کارگاه فعال، کمترین تعداد کارگاه فعال تحت‌پوشش تامین‌اجتماعی را به نام خود ثبت کرده‌اند.