یکی از عوامل موثر در میزان مستمری بازنشستگی، دستمزد مبنای پرداخت حق‌بیمه در دو سال پایانی خدمت است. به تعبیری روشن‌تر، دو عامل در میزان مستمری بازنشستگی تعیین‌کننده است: مدت سنوات پرداخت حق‌بیمه و میانگین دستمزد مبنای پرداخت حق‌بیمه در دو سال آخر اشتغال. فرمول نحوه تعیین مستمری بازنشستگی در تبصره ماده 77 قانون تامین‌اجتماعی آمده است. از آنجا که دستمزد دو سال پایانی خدمت تاثیر قابل‌توجهی در میزان مستمری بیمه‌شده دارد، متاسفانه معدودی از بیمه‌شدگان با همراهی کارفرمای خود از این تبصره سوءاستفاده می‌کنند و در دو سال آخر، حقوق مبنای کسر حق‌بیمه خود را به طور غیرواقعی افزایش می‌دهند. این اتفاق باعث می‌شود بیمه‌شده مفروض در حالی که در 28 سال از سابقه خود مبلغ کمی بابت حق‌بیمه پرداخت کرده، با افزایش حق‌بیمه در دو سال پایانی، بتواند از مستمری بیشتری برخوردار شود. در این ارتباط لازم است یادآوری شود که منابع سازمان تامین‌اجتماعی متعلق به عموم اعضای صندوق است و حق‌الناس محسوب می‌شود. بنابراین برداشت «من‌غیرحق» از این صندوق اجحاف به حقوق دیگران است و شرعا صحیح نیست. البته غالب بیمه‌شدگان خود را وارد این ورطه نمی‌کنند و حتی اگر زمینه انجام آن را داشته باشند، از انجام این کار خلاف خودداری می‌کنند. ولی به هر حال بعضی وسوسه می‌شوند و با همکاری کارفرما به این کار مبادرت می‌ورزند. برای جلوگیری از چنین خلافی در ماده 31 قانون برنامه پنجم توسعه (این قانون تا پایان سال 95 تمدید شده است) تصریح شده که در صورت افزایش غیرمتعارف دستمزد مبنای کسر حق‌بیمه در دو سال آخر، مدت مبنای محاسبه مستمری از دو سال به 5 سال افزایش می‌یابد. (ماده 31 برنامه پنجم توسعه: در صورتی ‌که نرخ رشد حقوق و دستمزد اعلام‌شده بیمه‌شدگان در دو سال آخر خدمت آن‌ها بیش از نرخ رشد طبیعی حقوق و دستمزد بیمه‌شدگان باشد و با سال‌های قبل سازگار نباشد، مشروط بر آنکه این افزایش دستمزد به دلیل ارتقای شغلی نباشد، صندوق بیمه‌ای مکلف است برقراری حقوق بازنشستگی بیمه‌شده را برمبنای میانگین حقوق و دستمزد پنج سال آخر خدمت محاسبه و پرداخت کند.) سازمان تامین‌اجتماعی با توجه به تکلیف قانونی مذکور، مستمری کسانی را که چنین شرایطی داشته باشند بر مبنای میانگین دستمزد 5 سال پایانی محاسبه می‌کند، با این حال در موارد زیر محاسبه مستمری بر مبنای دو سال صورت می‌گیرد:

1. چنانچه افزایش حقوق بیمه‌شده ناشی از ارتقای شغلی باشد، مبنای محاسبه دو سال انتهایی اشتغال خواهد بود. اثبات و پذیرش ارتقای شغلی بیمه‌شدگان مشمول قانون کار براساس ضوابط اجرایی طبقه‌بندی مشاغل کارکنان مشمول قانون کار و بیمه‌شدگان غیرمشمول قانون کار براساس مقررات استخدامی حاکم بر آن‌ها صورت می‌گیرد. بنابراین در صورتی که بیمه‌شده دارای ارتقای شغلی نباشد، ترتیب افزایش دستمزد مبنای کسر حق‌بیمه وی برای مشمولان قانون کار باید مطابق با ضوابط و مصوبات شورای عالی کار باشد و در مورد غیرمشمولان قانون کار و کارکنان دستگاه‌های دولتی مشمول قانون تامین‌اجتماعی، افزایش‌ها باید متناسب با مقررات و مصوبات دولت باشد.

2. در مورد بیمه‌شدگان اختیاری و حرف و مشاغل آزاد، به دلیل آنکه افزایش دستمزد مبنای کسر حق‌بیمه با توافق و پذیرش شعبه است و این افزایش نیز هردو سال یک‌بار به میزان 10 درصد تعیین شده، بنابراین اصولا افزایش حقوق به صورت غیرطبیعی مفهومی ندارد و اجرایی نیست. همچنین چنانچه افزایش دستمزد ناشی از تغییر نوع بیمه از اختیاری یا حرف و مشاغل آزاد به بیمه اجباری باشد، مبنای محاسبه همان دو سال خواهد بود.

3. بیمه‌شدگانی که شغل آن‌ها در سنوات پایانی اشتغال مشمول دستمزد مقطوع بوده، نیازی به کنترل نرخ رشد دستمزد ندارند و مبنای محاسبه همان دو سال خواهد بود. همچنین کسانی که در 5 سال آخر خدمت حق‌بیمه آن‌ها بر اساس حداقل و حداکثر دستمزد قانونی پرداخت‌شده مبنای محاسبه مستمری دو سال پایانی است.

توضیح آنکه بیمه‌شدگانی که نسبت به مبنای محاسبه مستمری خود معترض باشند می‌توانند درخواست خود را به شعبه مربوطه ارائه کنند تا در کمیته مرتبط بررسی شود.

***