استرس در کمین نیروی کار
کارگران در معرض بیشترین آسیبهای جسمی و روانی کار قرار دارند
سبک زندگی شهرنشینی امروز، وجود فشارهای روانی و شکلگیری استرس (اضطراب یا دلهره) را بخش جداییناپذیر رویه زندگی قرار داده است. این فشارهای روحی در محیط کاری به افراد نیز وارد شده و آسیبهایی را متوجه نیروی کار میکند. بهعبارتی، نیروی کار شاغل بهواسطه فعالیت در شغلهایی با ماهیتهای گوناگون، مشمول آسیبهای غیرایمن بودن محیط کار از نظر ایمنی فضای فیزیکی و شرایط ناایمن ناشی از فشار روانی جنس فعالیت میشود. در این بین برخی مشاغل با توجه به نوع کار و فعالیت پراسترس، زمینه تزریق فشار بیشتر روانی و آسیبهای سختتر جسمی به شاغلان را موجب میشوند.
احسان احمدی روزنامه نگار
در مستندات قانونی کمتر به حمایت از نیروی کار در برابر استرس و اضطراب کاری تأکید شده است. در واقع آنگونه که انتظار میرود، در قالب قوانین حوزه کار در جهان و ایران، مقررات پیشگیرانه و حمایتی از نیروی کار در برابر آسیبهای شغلی ناشی از فشارهای روانی وجود ندارد.
ماهیت استرس کاری
استرس شغلی در قالب پاسخهای جسمانی و احساسی ناسالم، محصول عدم تطابق خواستههای شغلی نیروی کار با تواناییها، منابع یا نیازهای او تعریف میشود. تنها تفاوت استرس کاری و انواع دیگر این پدیده روانی، شکلگیری آن در محیط کار است. تأثیرات اینگونه اضطراب در سه دسته فیزیولوژیک، روانشناختی و رفتاری طبقهبندی میشود. تبعات فیزیولوژیک آن، شبیه تجربه دلهرههای جاری زندگی است که ضعف سیستم ایمنی بدن، بیماریهای مختلف، افزایش فشارخون، سردرد و درد سایر بخشهای بدن را در پی دارد. ایجاد اضطراب، افسردگی، افزایش تحریکپذیری، کاهش اعتماد به نفس و ضعف در کارکردهای حافظه را نیز میتوان از اثرات روانشاختی استرس محیط کار برشمرد. اضطراب شغلی در نهایت خود را به شکل رفتارهای ناکارآمد مانند جروبحث، رفتارهای تکانشی و فرسایش اراده بروز میدهد.
دیدگاه سازمان بینالمللی کار
استرس شغلی از سوی سازمان بینالمللی کار (ILO)، شناختهشدهترین پدیده تهدیدکننده سلامت کارگران معرفی شده است. به این ترتیب شاخصهای فشار روانی شدید با کاهش بهرهوری، انگیزه کم کاری، اعتصابات، غیبت و جابهجایی کارکنان، از سوی (ILO) به عنوان موارد ناشی از استرس کار اعلام شده است. طبق ارزیابیها آسیبهای شغلی بیش از 3میلیارد کارگر در سطح جهان، منجر به از دست دادن 3.5سال زندگی سالم برای هر هزار کارگر میشود. بر مبنای آمار این سازمان سالانه 2.3میلیون نفر و روزانه 6300 نفر در اثر حوادث یا بیماریهای ناشی از کار جان خود را از دست میدهند. بهطور متوسط روزانه یک میلیون نفر به علت اختلالات ناشی از استرس از حضور در محل کار خودداری میکنند. همچنین چهار درصد ساعات کار بر اثر غیبت ناشی از استرس و نارضایتی شغلی کارکنان نابود میشود. بر این اساس، بین شرایط ناایمن محیط کار، اعمال غیرایمن و استرس شغلی با رخداد حوادث، ارتباط معناداری وجود دارد.
یک چالش جمعی
سازمان بینالمللی کار (ILO) در راستای توجه به موضوعات مرتبط با محل کار شاغلان کارگری، سال 2016 را در حوزه کار و اشتغال جهان با عنوان «استرس محل کار؛ یک چالش جمعی» نامگذاری کرد. امروزه بسیاری از شاغلان، فشار بالای روانی را جهت استمرار کار تجربه میکنند و تلاشهای جهانی در این حوزه باید فراتر از نامگذاری و شامل وضع قوانین حمایت از کارگران باشد. این گزارش اضافه میکند که در چنین وضعیتی رفتارهای مقابلهای ناسالم مانند سوءمصرف الکل و موادمخدر، رژیم غذایی ناسالم، فعالیت بدنی ناکافی و اختلالات خواب از کارگران انتظار میرود.
آسیبهای جسمی و روانی
بر اساس نظرات کارشناسان حوزه ایمنی و روانشناسان کار، اشتغال در فضای ناسالم، بستر پیدایش آسیبهای متعدد جسمی و روانی را در نیروی کار ایجاد میکند. ساعات کاری طولانی و تبدیل محل کار به محیط پراسترس، سرعت کار ناشی از ارتباطات فوری و رقابت جهانی، عدم تشخیص و تفکیک زمان کار از زندگی، چالشهای اقتصادی چرخه تولید و کارگران، ترس از تعدیل نیرو، بیکاری و کاهش ثبات مالی، تنها بخشی از دلایل آسیبهای ناشی از فضای پرتنش اشتغال محسوب میشوند.
موارد ایجاد اضطراب شغلی
گزینههای متعدد نظیر ساعات طولانی کار، اشتغال شیفتی، نبود رابطه اطمینانبخش بین کارگر و همکاران و مدیران و عدم امنیت شغلی، موجب دلهره کاری میشوند. همچنین عوامل خطرساز فیزیکی، شیمیایی، ارگونومیکی و بیولوژیکی منبع وجود استرس در محیط کار هستند. از نگاه دیگر عواملی در قالب ویژگیهای نقش نیروی کار به شکل«ناسازگاری، ابهام، عدم وجود منابع و نبود توانایی انجام کار»، شغل محوله در قالب«فشار کاری و قدرت کم تصمیمگیری»، ساختار سازمانی در چارچوب «عدم وجود ارتباط کافی، اختلالات بین فردی، تعارض با اهداف سازمان» و پیشرفت شغلی به شکل«پذیرفتن مسئولیت جدید فراتر از میزان آموزش، نبود فرصت پیشرفت» و خصوصیات محیط کار در قالب «مواجهات فیزیکی- شیمیایی، مشکلات ارگونومیکی، سروصدا، بوها، خطرات ایمنی و محیط کار کثیف» در شکلگیری دلهره نیروی کار مؤثرند.
مشاغل سخت و زیانآور
مقررات جاری در حوزه کار اشاره مستقیم به شرایط پراسترس کاری ندارد و صرفاً در حوزه قوانین کارهای سخت و زیانآور، مقرراتی در ارتباط با ایمنی محیط کار و انواع آسیب برای نیروی کار آورده شده است. نکته اینجاست که آیا حضور کارگران در مشاغل اضطرابآور، به دلیل ایجاد فشار بالای روانی بر نیروی کار، نباید زمینه تدوین و تصویب قوانین و مقررات حمایتی از جامعه کارگری قرار گیرد. به توصیه سازمان بینالمللی کار، اجرای ارزیابیهای خطر جمعی، اقدامات مدیریتی برای کنترل خطرات روانی اجتماعی و فعالیتهای پیشگیرانه و کنترل جمعی و فردی باید در راستای کاهش مخاطرات روانی کار مورد توجه باشد. این رویه میتواند از طریق بهبود توانایی مقابله کارگران با افزایش کنترل بر وظایف، ایجاد سیستمهای حمایت اجتماعی کارگران و در نظر گرفتن رابطه متقابل بین شرایط کار و زندگی در حوزه کنترل آسیبهای روانی ناشی از وجود استرس کاری مؤثر باشد.
ارتقای سلامت کارگران
تأثیر منفی بر بهرهوری نیروی کار و خروجی کار و تولید، فرسودگی شغلی نیروی کار، انتقال ریسکهای عصبی کارگران به خانواده، رشد تنشهای بین کارکنان و بین نیروی کار و مدیران و افزایش بیماریهای شغلی جسمی و روحی را میتوان بخشی از اثرات مخرب پایداری استرس در محیط کار دانست.
در این بین و در جهت میزان مطلوبیت وضعیت سلامت روان نیروی کار، ضرورت وضع قوانین و مقررات مربوطه، توجه قانونگذاران، دولت و متولیان حوزه کار و تولید و ایمنی و بهداشت کار و کارفرمایان به موضوع سلامت جسمی و روانی شاغلان، بهبود فضای کسبوکار برای اشتغال و ارتقای ایمنی و سلامت نیروی کار را تضمین میکند.
ماهیت استرس کاری
استرس شغلی در قالب پاسخهای جسمانی و احساسی ناسالم، محصول عدم تطابق خواستههای شغلی نیروی کار با تواناییها، منابع یا نیازهای او تعریف میشود. تنها تفاوت استرس کاری و انواع دیگر این پدیده روانی، شکلگیری آن در محیط کار است. تأثیرات اینگونه اضطراب در سه دسته فیزیولوژیک، روانشناختی و رفتاری طبقهبندی میشود. تبعات فیزیولوژیک آن، شبیه تجربه دلهرههای جاری زندگی است که ضعف سیستم ایمنی بدن، بیماریهای مختلف، افزایش فشارخون، سردرد و درد سایر بخشهای بدن را در پی دارد. ایجاد اضطراب، افسردگی، افزایش تحریکپذیری، کاهش اعتماد به نفس و ضعف در کارکردهای حافظه را نیز میتوان از اثرات روانشاختی استرس محیط کار برشمرد. اضطراب شغلی در نهایت خود را به شکل رفتارهای ناکارآمد مانند جروبحث، رفتارهای تکانشی و فرسایش اراده بروز میدهد.
دیدگاه سازمان بینالمللی کار
استرس شغلی از سوی سازمان بینالمللی کار (ILO)، شناختهشدهترین پدیده تهدیدکننده سلامت کارگران معرفی شده است. به این ترتیب شاخصهای فشار روانی شدید با کاهش بهرهوری، انگیزه کم کاری، اعتصابات، غیبت و جابهجایی کارکنان، از سوی (ILO) به عنوان موارد ناشی از استرس کار اعلام شده است. طبق ارزیابیها آسیبهای شغلی بیش از 3میلیارد کارگر در سطح جهان، منجر به از دست دادن 3.5سال زندگی سالم برای هر هزار کارگر میشود. بر مبنای آمار این سازمان سالانه 2.3میلیون نفر و روزانه 6300 نفر در اثر حوادث یا بیماریهای ناشی از کار جان خود را از دست میدهند. بهطور متوسط روزانه یک میلیون نفر به علت اختلالات ناشی از استرس از حضور در محل کار خودداری میکنند. همچنین چهار درصد ساعات کار بر اثر غیبت ناشی از استرس و نارضایتی شغلی کارکنان نابود میشود. بر این اساس، بین شرایط ناایمن محیط کار، اعمال غیرایمن و استرس شغلی با رخداد حوادث، ارتباط معناداری وجود دارد.
یک چالش جمعی
سازمان بینالمللی کار (ILO) در راستای توجه به موضوعات مرتبط با محل کار شاغلان کارگری، سال 2016 را در حوزه کار و اشتغال جهان با عنوان «استرس محل کار؛ یک چالش جمعی» نامگذاری کرد. امروزه بسیاری از شاغلان، فشار بالای روانی را جهت استمرار کار تجربه میکنند و تلاشهای جهانی در این حوزه باید فراتر از نامگذاری و شامل وضع قوانین حمایت از کارگران باشد. این گزارش اضافه میکند که در چنین وضعیتی رفتارهای مقابلهای ناسالم مانند سوءمصرف الکل و موادمخدر، رژیم غذایی ناسالم، فعالیت بدنی ناکافی و اختلالات خواب از کارگران انتظار میرود.
آسیبهای جسمی و روانی
بر اساس نظرات کارشناسان حوزه ایمنی و روانشناسان کار، اشتغال در فضای ناسالم، بستر پیدایش آسیبهای متعدد جسمی و روانی را در نیروی کار ایجاد میکند. ساعات کاری طولانی و تبدیل محل کار به محیط پراسترس، سرعت کار ناشی از ارتباطات فوری و رقابت جهانی، عدم تشخیص و تفکیک زمان کار از زندگی، چالشهای اقتصادی چرخه تولید و کارگران، ترس از تعدیل نیرو، بیکاری و کاهش ثبات مالی، تنها بخشی از دلایل آسیبهای ناشی از فضای پرتنش اشتغال محسوب میشوند.
موارد ایجاد اضطراب شغلی
گزینههای متعدد نظیر ساعات طولانی کار، اشتغال شیفتی، نبود رابطه اطمینانبخش بین کارگر و همکاران و مدیران و عدم امنیت شغلی، موجب دلهره کاری میشوند. همچنین عوامل خطرساز فیزیکی، شیمیایی، ارگونومیکی و بیولوژیکی منبع وجود استرس در محیط کار هستند. از نگاه دیگر عواملی در قالب ویژگیهای نقش نیروی کار به شکل«ناسازگاری، ابهام، عدم وجود منابع و نبود توانایی انجام کار»، شغل محوله در قالب«فشار کاری و قدرت کم تصمیمگیری»، ساختار سازمانی در چارچوب «عدم وجود ارتباط کافی، اختلالات بین فردی، تعارض با اهداف سازمان» و پیشرفت شغلی به شکل«پذیرفتن مسئولیت جدید فراتر از میزان آموزش، نبود فرصت پیشرفت» و خصوصیات محیط کار در قالب «مواجهات فیزیکی- شیمیایی، مشکلات ارگونومیکی، سروصدا، بوها، خطرات ایمنی و محیط کار کثیف» در شکلگیری دلهره نیروی کار مؤثرند.
مشاغل سخت و زیانآور
مقررات جاری در حوزه کار اشاره مستقیم به شرایط پراسترس کاری ندارد و صرفاً در حوزه قوانین کارهای سخت و زیانآور، مقرراتی در ارتباط با ایمنی محیط کار و انواع آسیب برای نیروی کار آورده شده است. نکته اینجاست که آیا حضور کارگران در مشاغل اضطرابآور، به دلیل ایجاد فشار بالای روانی بر نیروی کار، نباید زمینه تدوین و تصویب قوانین و مقررات حمایتی از جامعه کارگری قرار گیرد. به توصیه سازمان بینالمللی کار، اجرای ارزیابیهای خطر جمعی، اقدامات مدیریتی برای کنترل خطرات روانی اجتماعی و فعالیتهای پیشگیرانه و کنترل جمعی و فردی باید در راستای کاهش مخاطرات روانی کار مورد توجه باشد. این رویه میتواند از طریق بهبود توانایی مقابله کارگران با افزایش کنترل بر وظایف، ایجاد سیستمهای حمایت اجتماعی کارگران و در نظر گرفتن رابطه متقابل بین شرایط کار و زندگی در حوزه کنترل آسیبهای روانی ناشی از وجود استرس کاری مؤثر باشد.
ارتقای سلامت کارگران
تأثیر منفی بر بهرهوری نیروی کار و خروجی کار و تولید، فرسودگی شغلی نیروی کار، انتقال ریسکهای عصبی کارگران به خانواده، رشد تنشهای بین کارکنان و بین نیروی کار و مدیران و افزایش بیماریهای شغلی جسمی و روحی را میتوان بخشی از اثرات مخرب پایداری استرس در محیط کار دانست.
در این بین و در جهت میزان مطلوبیت وضعیت سلامت روان نیروی کار، ضرورت وضع قوانین و مقررات مربوطه، توجه قانونگذاران، دولت و متولیان حوزه کار و تولید و ایمنی و بهداشت کار و کارفرمایان به موضوع سلامت جسمی و روانی شاغلان، بهبود فضای کسبوکار برای اشتغال و ارتقای ایمنی و سلامت نیروی کار را تضمین میکند.
ارسال دیدگاه
ضمیمه
تیتر خبرها
