معلمان در دوران پساکرونا علاوه بر اینکه باید دانش و مهارت‌های حرفه‌ای‌شان را ارتقاء دهند بلکه نسبت به تقویت خلاقیت حرفه‌ای و مهارت ایفای نقش تسهیلگری فرایند یاددهی- یادگیری در خود پیش از پیش باید حساس شوند که بتوانند محتوای آموزشی مورد نظرشان را به شیوه‌ای جذاب، مؤثر و خلاقانه تولید و ارائه کند. در این میان نقش مهم و تأثیرگذار سیاستگذاران و برنامه‌ریزان نظام ‌آموزشی در سطح کلان مهم است. بحران کرونا توانست بیش از پیش در باورها و شیوه‌های عملکرد این گروه تحول ایجاد کند. به دنبال تغییرات و تحولات شگرف در جهان در دوران کرونا و پس از آن، بسیاری از برنامه‌های آموزشی و محتوای کتب درسی فعلی که هیچگونه ارزش آموزشی نداشتند عیان شدند و به همین سبب بازنگری‌های اساسی در برنامه و محتوای کتب درسی برای آموزش دانش، نگرش و مهارت‌های سودمند و مورد نیاز فراگیرندگان در دنیای جدید اهمیتی بیش از پیش یافت. در واقع حذف بخش‌هایی از این موارد به منظور ایجاد چابکی و چالاکی که خلاقیت‌زاست. البته باید با نیازها و علائق و سلائق فراگیرندگان تناسب داشته باشد.

افت تحصیلی دانشجویان پزشکی 
فریبا ظفری استادیار علوم تشریحی دانشگاه علوم پزشکی قزوین در گفت‌وگو با آتیه‌نو در ارائه راهکارهای مهم در مقابله با تبعات افت تحصیلی ناشی از کرونا در دانشجویان پزشکی گفت: «تأثیر کرونا بر دانشجویان برخی از رشته‌ها ممکن است چندان نبوده باشد. رشته‌هایی هستند که ارزش بار علمی ‌آنها با جزییات مدنظر نیست و در نتیجه دانشجویان این رشته‌ها اگر دانش بالایی نداشته ‌باشند، می‌توانند در آینده امور کاری و اداری‌شان را در محل کارشان بی‌چالش جدی مدیریت کنند و تقریباً آسیبی به دیگران نیز وارد نمی‌کنند، اما در خصوص برخی از رشته‌ها - از جمله پزشکی - اگر افت‌تحصیلی ناشی از آموزش مجازی در دوران کرونا جبران نشود قطعاً در آینده‌ای نه‌چندان دور تبعات این نقصان در چرخه‌ای دورانی به خود ما و خانواده‌هایمان، نظام سلامت و درمان کشور و جهان بازمی‌گردد.»  این دکترای تخصصی علوم تشریح تصریح کرد: «فردا روزی که دانشجویان‌ پزشکی وارد مراکز درمانی و بالین می‌شوند، اگر در تشخیص و درمان بیماری درمانده و ناکام بمانند، نمی‌توانند توجیه کنند که در دوران کرونا نتوانسته‌اند مبحث مرتبط با تشخیص علائم و نوع بیماری خاصی را به درستی بیاموزند و این مسأله در آینده برای بسیاری از دانشجویان پزشکی ممکن است چالش‌آفرین شود.» ظفری بر برگزاری دوره‌های آموزشی مکمل در جهت جبران افت‌های تحصیلی دانشجویان اشاره کرد و افزود: «با توجه به اینکه امکان افزایش طول دوره تحصیل وجود ندارد، می‌توان با برگزاری دوره‌های مکمل آموزشی، فرصت بازآموزی مطالب آموخته نشده در ایام کرونا را برای دانشجویان فراهم کرد.»

برگزاری دوره‌های مکمل آموزشی در دانشگاه‌ها 
وی ادامه داد: «باید از دانشجویان دعوت کرد اگر فکر می‌کنند یادگیری مطالب درسی واحدهایی برای آنها تثبیت نشده و یا اصلاً آموزشی در واحد درسی خاصی برای آنها محقق نشده است، در دوره‌های مکمل شرکت کنند و به موازات برگزاری این دوره‌های بازآموزی بر روی دانشجویان ارزیابی فوق دقیقی انجام شود.» ظفری تصریح کرد: «نباید دانشجویان پزشکی که بخشی از دوران تحصیل‌شان با ایام کرونا مقارن بوده به راحتی و بدون تثبیت یادگیری مطالب مهم درسی از دانشگاه فارغ‌التحصیل شوند. برای ارزیابی و سنجش سطح آموخته‌های دانشجویان علوم پزشکی حتماً و باید فیلترهای دقیق‌تری در نظر گرفته شود. دانشجویانی که فکر می‌کنند مطالب درسی در  دوران آموزش مجازی برای آنها جا نیفتاده باید با حضور در کلاس‌های بازآموزی، اطلاعات‌علمی‌‌شان را به‌روز کنند و در مقابل دسته‌ای دیگر از دانشجویان که تلقی‌شان بر این است که نیازی به شرکت در دوره‌های بازآموزی ندارند پس از اثبات این ادعا در ارزیابی‌های مدون از گذراندن دوره‌های بازآموزی مستنثی می‌شوند.» این استادیار دانشگاه یادآور شد: «به نظر من ابتدایی‌ترین اقدام در این زمینه این است که در خصوص اهمیت رشته تحصیلی دانشجویان و تأثیرگذاری آنها بر اجتماع باید بررسی‌های جدی صورت گیرد. مقتضی است بدانیم کدام رشته مهم است و باید نسبت به دسته‌بندی رشته‌هایی که با جان افراد در ارتباط هستند تجدیدنظر مجدد صورت گیرد.» ظفری خاطرنشان کرد: «همه ما می‌دانیم تمام دانش‌آموزان مقاطع مختلف تحصیلی بشدت آسیب دیده‌اند. واقعیت این است بسیاری از آموزش‌های دوران مدرسه برای انتخاب و اختیار کردن شغل آینده کاربردی نیست. در واقع مهمترین چالش دانش‌آموزان گذر از آزمون کنکور است که با توجه به کلاس‌های جبرانی مشکلات حل‌شدنی هستند.» این استادیار علوم تشریحی دانشگاه علوم پزشکی قزوین عنوان کرد: «باید بپذیریم به‌‌رغم تمام راهکارهای محتمل در نظر گرفته شده، بسیاری از دانشجویان تمام فیلترهای ارزیابی و مجراهای بازآموزی را دور بزنند و در نهایت تبعات ناشی از بی‌سوادی دانشجویان که در دوران کرونا بخشی از محتواهای آموزشی را نیاموخته‌اند بر پیکره بهداشت، سلامت و درمان کشور  بسیار زیان بار وارد خواهد شد.»

دانشگاه‌ها برای جبران وارد عمل شوند
این دکترای تخصصی علوم تشریح تأکید کرد: «شخصا به عنوان مدرس دانشگاه، هنوز در خصوص بررسی و ارزیابی دانشجویانی که با من در ایام کرونا دروسی را گذرانده‌اند اقدام خاصی نکرده‌ام و فکر می‌کنم باید این بررسی‌ها از طرف مجموعه دانشگاه به صورت سیستماتیک انجام شود و پس از آن راهکارهایی نیز تدوین شود، آنگاه تمام اساتید موظف شوند راهکارهایی مدون را به مرحله اجرا بگذارند. در این صورت می‌توان امیدوار بود تا حدودی تبعات افت تحصیلی ناشی از کرونا در دانشجویان جبران شود.»

جبران افت تحصیلی با مشاوره فردی 
لیدا عزیزپور رییس گروه مدیریت دانشگاه آزاد اسلامی ‌در گفت‌وگو با ما افت تحصیلی دانشجویان را یکی از چالش‌های جدی نظام عالی آموزشی کشور عنوان کرد و گفت: «جایگزینی آموزش غیرحضوری به جای آموزش حضوری دانشجویان را دچار آسیب‌های آموزشی و اجتماعی کرد و نامناسب بودن روش‌های ارزیابی و سنجش یادگیری به عنوان یکی از عمده‌ترین مصادیق مشکلات بروز یافته در این ایام با برگزاری کلاس‌های حضوری کاملاً مشهود شده است.» عزیزپور از عدم موفقیت تحصیلی مثل مشروطی، تکرار درس، اخراج، انصراف و ترک تحصیل و... به عنوان دیگر تبعات آموزش آنلاین بر دانشجویان در ایام کرونا یاد کرد و در بیان راهکارهای جبران این افت تحصیلی افزود: «ایجاد بستری جهت تعامل بیشتر استاد و دانشجو، برگزاری کارگاه‌های آموزشی، مشاوره‌های فردی و غربالگری دانشجویان و اولویت‌بندی دانشجویانی که مسأله جدی دارند می‌تواند تا حدودی در جبران افت تحصیلی دانشجویان تأثیر مثبت بگذارند.» این استاد دانشگاه گفت: «در جهت رفع اضطراب اجتماعی دانشجویانی که از بدو ورود به دانشگاه، کلاس مجازی شرکت کرده‌اند نیز باید تدبیر متناسب در دستور کار قرار گیرد. در عین حال ارائه خدمات مطلوب به دانشجویان (خوابگاه، تربیت بدنی، مشاوره و...) و ایجاد انگیزه و روحیه در دانشجویان با استفاده از برنامه‌های فرهنگی مناسب باید در زمره اولویت‌های برنامه‌ای مدیریت سیستم آموزش عالی کشور قرار گیرد.»

لزوم تغییر در محتوای کتاب‌های درسی مدارس
فریبا شیرازی کارشناس آموزشی آموزش و پرورش در گفت‌و‌گو با آتیه نو با اشاره به اینکه افت تحصیلی در شرایط مجازی در مقاطع ابتدایی و متوسطه متفاوت بود، عنوان کرد: «افت تحصیلی دانش‌آموزان ابتدایی به صورت پنهان بوده ‌است. به خاطر اینکه اولیاء دانش‌آموزان درگیر آموزش آنها شده بودند و به دلیل اینکه از روش تدریس و آموزش آگاه کافی نداشتند در بیشتر مواقع این خود اولیاء به واقع در امتحانات مجازی شرکت می‌کردند و به صورت مستقیم و غیرمستقیم در جواب‌دهی امتحانات دخالت می‌کردند که این مسأله شاید در ارزشیابی کمی ‌تا حدودی نمایان نبود اما در ارزشیابی کیفی نمایان و قابل لمس است. در این میان در مقطع متوسطه علاوه بر افت کیفی، افت کمی‌ نیز محسوس است.» وی عنوان کرد: «با توجه با اینکه در سنوات گذشته آموزش در کشور به صورت معلم - محور بود با شیوع کرونا دانش‌آموزان از محیط مدرسه دور ماندند و این مسأله باعث شد از گروه همسالان خود نیز دور باشند. از سوی دیگر به دلیل اینکه نتوانستند تعامل خوبی با اولیاء برقرار کنند میزان بروز پرخاشگری و بی‌انگیزگی در آنها افزایش پیدا کرد؛ بنابراین اگر آموزش از کتاب‌محوری و حفظیات به سمت عملیات میدانی و تحقیقاتی پیش برود می‌توان با اعمال این تغییرات در کتب درسی، انگیزه بیشتری برای یادگیری و جبران افت‌های تحصیلی در دانش‌آموزان ایجاد کرد.»

لزوم تغییر روش‌های تدریس و یادگیری 
این کارشناس آموزش و پرورش در بیان تبعات عدم جبران افت تحصیلی دانش‌آموزان گفت: «اگر افت تحصیلی دانش‌آموزان جبران نشود نه‌تنها به بروز اختلالات روحی و روانی و کاهش عدم اعتماد‌به‌نفس دانش‌آموز منجر می‌شود بلکه در امتداد افزایش بی‌انگیزگی آنها، شاهد بروز افسردگی، اهمال‌کاری، تنبلی و... در نسل آینده خواهیم بود.» شیرازی ایجاد محیط شاد و جذاب در مدرسه را در علاقمندی دانش‌آموزان به آموزش حضوری مؤثر دانست و افزود: «اگر محیط جذاب ایجاد شود به مرور دانش‌آموزان به کمبودها و آسیب‌های آموزش مجازی و فضای مجازی پی می‌برند. از طرف دیگر می‌توان از به‌کارگیری انواع روش‌های تدریس و یادگیری، برگزاری کلاس‌های جبرانی، استفاده آموزش زیسته و ایجاد محیط عملی برای یادگیری در جهت جبران یادگیری بهره گرفت.»