برای تهیه گزارش، به شعبه یک تامین‌اجتماعی قائمشهر مراجعه کردیم و در همان ابتدا با مراجعه‌کننده‌ای روبه‌رو شدیم که فروشنده لوازم بهداشتی- ساختمانی است و برای بیمه کردن کارگر خود به این شعبه آمده است. وی که 30 سال است در این زمینه فعالیت می‌کند و قبلا در شرکت‌های صنعتی مشغول به فعالیت بوده، از روند رسیدگی به کارش ابراز رضایت می‌کند و می‌گوید: «تا به حال به مشکل خاصی برخورد نکرده‌ام». آقای رضایی هم از نحوه برخورد مسئولان شعبه راضی است و هم از راهنمایی‌هایی که انجام می‌دهند.

مراجعه‌کننده دیگر به شعبه یک قائمشهر، خانمی است که به دلیل حادثه تصادف همسرش و برای پیگیری وضعیت بیمه‌ای او مراجعه کرده است. خانم صدیقی می‌گوید: «همسرم 18 سال سابقه بیمه دارد. از حدود نیم ساعت پیش که به این شعبه آمدم، کارهایم در حال انجام است و معطلی خاصی نداشته‌ام.»

 

نارضایتی باغداران از قطع بیمه

باغداران از جمله مهمترین مراجعه‌کنندگان به شعبه یک تامین‌اجتماعی شهرستان قائمشهر هستند. بیمه باغداران جزو بیمه‌های دارای معافیت است و طبیعتا درخواست برای برخورداری از این نوع بیمه،‌ کم نیست. در شعبه یک قائمشهر نیز افرادی حضور دارند که به هر دلیل، بیمه باغداری آنها قطع شده یا برای تشکیل پرونده و برخورداری از خدمات سازمان تامین‌اجتماعی در این مورد مراجعه کرده‌اند. یکی از این مراجعه‌کنندگان، مرد میانسالی است که با در دست داشتن سند مالکیت باغ و پروانه فعالیت، می‌خواهد فرزند خود را بیمه کند. آقای محمودی از روند انجام کارهای خود راضی است و می‌گوید: «بار اولی است که برای ایجاد پرونده بیمه‌ای به یکی از شعب تامین‌اجتماعی مراجعه می‌کنم. 63 سال است باغداری می‌کنم اما در این سال‌ها اقدامی برای بیمه کردن خود نکردم و از این بابت پشیمانم.» او می‌افزاید: «برای همین برای بیمه کردن فرزندم مراجعه کردم تا حداقل او در دوران پس از اشتغال بتواند ضمن برخورداری از حقوق بازنشستگی، از خدمات درمانی مناسب نیز استفاده کند.»

مراجعه‌کننده دیگر، کارگر باغداری است که بیمه باغداری‌اش قطع شده و برای پیگیری امور بیمه‌ای خود به این شعبه مراجعه کرده است. به او گفته شده که کارفرمایش باید پروانه فعالیت باغداری داشته باشد و به دلیل مصدومیت کارفرمایش، یک هفته است که دنبال پروانه کسب و مجوز فعالیت برای کارفرمایش می‌گردد. به گفته وی، قرار است بازرسی از محل کارش صورت گیرد تا به درخواستش رسیدگی شود. وی با انتقاد از روند کار بازرسی تامین‌اجتماعی می‌گوید: «بازرسان زمانی مراجعه کردند که من در باغ نبودم و گزارش دادند که چنین فردی در باغ فعالیت نمی‌کند.» محسن می‌افزاید: «چندی پیش هم مشغول گچ‌کاری خانه برادرم بودم و گفته شد که کارگر ساختمانی هستم و نمی‌توانم از بیمه باغبانی استفاده کنم. چنین تصوری نادرست است که بگویند کسی که کارگر باغدار است، هیچ کار دیگری نکند و حتی منزل برادرش را هم تعمیر نکند!»

کارگر باغدار دیگری هم به دلیل قطع‌شدن بیمه باغداری‌اش به شعبه آمده و به این اتفاق معترض است. وی که از سال 1387 کارگر باغداری در باغ پدرش است، سابقه بیمه‌ای معادل 8 سال دارد و ماهانه 60 هزار تومان حق‌بیمه پرداخت می‌کند. اما اخیراً در نتیجه بازرسی بازرسان تامین‌اجتماعی، بیمه‌اش قطع شده است. بازرسان تامین‌اجتماعی دلیل این امر را اشتغال او به شغل دیگری عنوان کرده‌اند. این مراجعه‌کننده می‌گوید آخرین جواب تامین‌اجتماعی بررسی مجدد پرونده او بوده است. به گفته وی، برادرش دفتر نمایندگی بیمه دارد و بازرسان تامین‌اجتماعی گفته‌اند که او در شرکت برادرش مشغول به کار است و کارگر باغدار نیست.

 

بحران و رکود صنایع نساجی

بازدید خود از بخش‌های مختلف شعبه را به پایان رساندیم و برای تکمیل گزارش، به اتاق رئیس شعبه یک قائمشهر رفتیم. عزیزا... محمودی می‌گوید: «شهرستان قائمشهر به دلیل وجود کارخانه و صنایع متعدد نساجی در آن، از قدیم به عنوان یکی از مهمترین مراکز صنعتی شمال کشور مطرح بوده و به همین دلیل شعبه بیمه‌ای قائمشهر نیز اولین شعبه بیمه‌ای شمال کشور است. در حال حاضر دو شعبه بیمه‌ای یک و دو به نام‌های شهید واحدیان و شهید صالحی در شهرستان قائمشهر وجود دارد.» وی می‌افزاید: «در حال حاضر در مجموع

43 هزار بیمه‌شده اصلی تحت پوشش شعبه بیمه شماره یک قائمشهر هستند که از این تعداد حدود 20 هزار نفر بیمه‌شده حمایتی و مشمول کمک دولت هستند. این امر از جمله مشکلات این شعبه برای کسب درآمدهای بیمه‌ای است.» 

به گفته وی، عمده مشکلات موجود در این شهرستان و شعبه یک به دلیل بحران و رکودی است که گریبانگیر صنایع نساجی شده است. این امر موجب شده نه‌تنها حق بیمه حداقلی از این کارخانجات وصول نشود، بلکه حدود 53 میلیارد تومان نیز مطالبات معوق از کارخانه‌های نساجی به وجود آمده است. اما شعب بیمه‌ای ملزم هستند ماده 36 قانون را اجرا کرده و تعهدات خود را به بیمه‌شده‌ها کماکان انجام دهند.

محمودی می‌گوید: «به دلایلی که گفته شد و پیشینه صنعتی شهرستان قائمشهر، این شهرستان بیشترین میزان مستمری‌بگیر و بازنشستگان مشمول مشاغل سخت و زیان‌آور را در استان مازندران داراست. در حال حاضر در این شعبه بیش از 14 هزار نفر مستمری‌بگیر وجود دارد که با لحاظ کردن افراد تحت پوشش آنان، این رقم به 32 هزار نفر می‌رسد.»

 

یک مستمری‌بگیر

به ازای3‌ بیمه‌پرداز

رئیس شعبه شهید حدادیان شهرستان قائمشهر، در مورد ضریب وابستگی بیمه‌ای در این شهرستان نیز می‌گوید: «این ضریب در شهرستان قائمشهر از ضریب وابستگی استان مازندران که حدودا 6 است، کمتر بوده و به عدد 3 می‌رسد. یعنی در واقع به ازای هر 3 نفر که حق بیمه می‌پردازند، یک نفر مستمری دریافت می‌کند و نشان می‌دهد که مصارف این شعبه به مراتب بیشتر از منابع است. با توجه به اینکه 50 درصد بیمه‌شده‌های این شعبه، بیمه‌شده‌های مشمول کمک دولت مانند باغداران و قالیبافان هستند، این افراد فقط 7 درصد حق بیمه پرداخت می‌کنند و حق بیمه سهم دولت پرداخت نمی‌شود. بنابراین بیشتر میزان مطالبات معوق از نهاد دولت در شهرستان قائمشهر وجود دارد.»

محمودی ادامه می‌دهد: «راه‌اندازی کمیته وصول مطابات اجراییات و درآمد از جمله اقداماتی بوده که انجام شده تا به مطالبات معوق رسیدگی شود و بتوانیم بخشی از میزان کسری را جبران کنیم. شهرداری قائمشهر نیز طی چهار سال اخیر دچار مشکلات مالی است و هیچ رقمی را بابت حق بیمه کارکنان خود پرداخت نکرده و ما حدود 4 میلیارد تومان از شهرداری طلبکار هستیم.» 

به گفته وی، حدود 450 کارگاه مشمول بخشودگی جرایم بیمه‌ای در قائمشهر شناسایی شده‌اند و برای کارفرمایان خوش‌حساب آن‌ها دعوتنامه ارسال شد و بخشودگی جرایم برای حدود 100 کارگاه عملی شده است. پرداخت بدهی‌های این کارگاه‌ها به صورت اقساط درآمده است. محمودی در ادامه به بازرسی‌های شعبه نیز اشاره می‌کند و می‌گوید: «در زمینه بازرسی، در اول خردادماه 95 حدود 50 درصد از برنامه عقب بودیم، اما با تلاش‌های صورت گرفته، الان حدود 40 درصد نیز از برنامه‌های مصوب جلو هستیم که این ارقام نشان‌دهنده رشد 90 درصدی است. در مورد شناسایی کارگاه‌ها نیز 300 درصد رشد وجود داشته است.»

 

باغداران باید

پروانه فعالیت داشته باشند

محمودی یکی از مشکلات بیمه‌ای کارگران در شهرستان قائمشهر را مربوط به بیمه باغداران می‌داند و می‌افزاید: «مشکلات مربوط به باغداران را سازمان تامین‌اجتماعی ایجاد نکرده است. چندی پیش تفاهم‌نامه‌ای میان سازمان تامین‌اجتماعی، وزارت جهاد کشاورزی و انجمن صنفی باغداران شد و بر اساس این تفاهم‌نامه، تمامی باغدارانی که قصد دارند از مزایای بیمه‌ای برخوردار شوند، باید پروانه فعالیت داشته باشند.»

وی می‌گوید: « در این تفاهم‌نامه آمده است که مساحت باغ حداقل باید یک هکتار باشد و پروانه فعالیت همراه با نقشه و GPS باغ توسط مهندسان انجمن صنفی تهیه ‌شود. متاسفانه 30 درصد از کارگاه‌های باغداری در منطقه کمتر از هزار متر مربع مساحت دارند و طبیعی است که زمین زیر هزار متر، نیازمند باغدار نیست و آنان نمی‌توانند تحت پوشش بیمه باغداران قرار گیرند. در بحث شناسایی بیمه‌شده، باید رابطه مزدبگیری و رابطه کارگر- کارفرما محرز شود و زمانی که این رابطه محرز نشود، بیمه قطع می‌شود.» 

رئیس شعبه یک قائمشهر ادامه می‌دهد: «برخی افراد با ساختن اسناد صوری، خود را کارگر باغ معرفی می‌کنند در حالی‌که در واقع مالک باغ و کارفرما هستند و برای نپرداختن حق بیمه خویش‌فرما و پرداختن حق بیمه کمتر به عنوان بیمه باغداران، این اقدام را انجام می‌دهند. تامین‌اجتماعی شهرستان قائمشهر در این زمینه راستی‌آزمایی‌هایی را انجام می‌دهد و اگر تخلفی مشاهده کند، بیمه فرد مذکور قطع می‌شود. طبیعی است کسانی که بیمه آنها قطع می‌شود معترض هستند، اما برخورداری آنها از بیمه باغداری نیز غیرقانونی است.»

رئیس شعبه یک قائمشهر می‌افزاید: «بیشترین آمار مربوط به قطع بیمه بیکاری افرادی که استحقاق دریافت این کمک را نداشته‌اند، در استان مازندران در شهرستان قائمشهر بوده است. همچنین در وصول مطالبات معوق در بین 28 شعبه بیمه‌ای استان مازندران، شعبه شهید حدادیان مقام اول را کسب کرده و تلاش می‌شود از بروز هزینه‌های اضافی بر دوش سازمان تامین‌اجتماعی جلوگیری شود.»