براساس آمارهای رسمی سازمان تامین‌اجتماعی، این سازمان بیش از 2 میلیون و 850 هزار خانوار مستمری‌بگیر را زیر پوشش دارد و ماهیانه حدود 3 هزار میلیارد تومان در قالب مستمری به آن‌ها پرداخت می‌شود. محاسبات مربوط به پرداخت مستمری ماهیانه این تعداد از مستمری‌بگیران، عملیات سنگین و پیچیده‌ای است که به‌تازگی و بعد از این چند سال، تغییراتی از سوی سازمان تامین‌اجتماعی در این زمینه صورت گرفته است. تغییراتی که هرچند در روزهای اول برخی نگرانی‌ها را در میان گروه‌هایی از بازنشستگان و مستمری‌بگیران در پی داشت،‌ اما به نظر می‌رسد با تمهیدات اتخاذشده از سوی این سازمان مهم اجتماعی، هرگونه کاستی احتمالی آن از پیش شناخته‌شده و برای حل آن‌ها برنامه‌ریزی شده است. از جمله این موارد احتمال تعلق جریمه به خاطر دیرکرد پرداخت اقساط وام‌های بانکی مستمری‌بگیران است که با دستور مستقیم مدیرعامل سازمان تامین‌اجتماعی زمینه رفع نگرانی مستمری‌بگیران از این بابت فراهم شده است.

 

 طرح پرداخت متمرکز چه می‌گوید؟

بازنشستگان و مستمری‌بگیرانی که حقوق خود را از پنجم تا نوزدهم هرماه صرفا از طریق بانک رفاه کارگران دریافت می‌کنند، هدف اجرای این برنامه هستند. حقوق بازنشستگان و مستمری‌بگیرانی که تاکنون در بازه زمانی پنجم تا نوزدهم هرماه پرداخت می‌شد به‌مرور براساس جدول زمانبندی، هرماه 3 روز به دوره پرداخت مورد نظر که فروردین 95 خواهد بود، نزدیک‌تر می‌شود. به طور مثال مستمری‌بگیران و بازنشستگانی که پنجم هرماه حقوق خود را دریافت می‌کردند، در آبان‌ماه هشتم، آذرماه یازدهم، دی‌ماه چهاردهم، بهمن‌ماه هفدهم و اسفندماه بیستم حقوق خود را دریافت می‌کنند. از فروردین 95 به بعد نیز در بازه زمانی بیستم تا بیست و هفتم هرماه حقوق خود را دریافت خواهند کرد. همچنین کسانی که در حال حاضر در بازه زمانی 20 لغایت 25 هرماه حقوق و مستمری به حساب آن‌ها واریز می‌شود، بدون هیچ‌گونه تغییری در زمان‌بندی، حقوق خود را در همان موعد مقرر سابق دریافت خواهند کرد. به‌علاوه مطابق جدول زمانبندی درنظرگرفته‌شده، بازنشستگان و مستمری‌بگیرانی که تاریخ دریافت حقوق آن‌ها مصادف با ایام تعطیل رسمی است، روز قبل از آن حقوق خود را دریافت می‌کنند.

 

 عدالت در پرداخت و رفع همپوشانی‌ها

به نظر می‌رسد سازمان تامین‌اجتماعی اهداف خاصی را در این طرح دنبال می‌کند و براساس منطق هزینه و درآمد شیوه سنتی پرداخت را کنار گذاشته و نظام متمرکز را در دستور کار خود قرار داده است. پیش‌تر مدیرعامل سازمان تامین‌اجتماعی در این رابطه چنین گفته بود: «هدف عمده اجرای طرح پرداخت متمرکز حقوق مستمری‌بگیران برقراری عدالت در پرداخت است.» دکتر سیدتقی نوربخش اما دلایل دیگری را هم در این تصمیم دخیل می‌داند. از جمله از برخی همپوشانی‌ها در حوزه پرداخت مستمری یاد کرده و اضافه کرده: «زمانی که حقوق به صورت غیرمتمرکز پرداخت می‌شود، امکان اینکه فردی به طور مثال از یک شعبه مستمری بگیرد و از جای دیگری حقوق بیکاری دریافت کند، بسیار بالاست. در صورتی که با متمرکز شدن سیستم پرداخت این اطلاعات ثبت خواهد شد و از بروز برخی تخلفات جلوگیری می‌شود.» مدیرعامل سازمان تامین‌اجتماعی در عین حال خاطرنشان کرده که مستمری‌بگیران به‌هیچ‌وجه نگران به تعویق افتادن پرداخت حقوق‌هایشان نباشند، چراکه اطلاع‌رسانی در این خصوص از ماه‌ها پیش آغاز شده و زمان دریافت حقوق هر مستمری‌بگیر به روش‌های مختلف به او اعلام می‌شود. 

در همین رابطه معاونت فنی و درآمد سازمان تامین‌اجتماعی به آتیه‌نو می‌گوید: «روشی که تاکنون برای پرداخت حقوق به کار گرفته می‌شد، قدیمی و مربوط به 20 سال پیش بود و انجام اصلاحات در آن ضرورت داشت. ما در حال انتقال از سیستمی کلاسیک و سنتی به سیستمی مدرن و مکانیزه هستیم که در آن با برقراری عدالت در پرداخت‌ها، منافع بیشتری نصیب بیمه‌شدگان و مستمری‌بگیران سازمان شود و از طرفی هم حجم انبوهی از مراجعات حضوری مردم کاهش یابد.» محمدحسن زدا اضافه می‌کند: «درگذشته به دلیل مکانیزه نبودن سیستم‌ها، امکان پرداخت حقوق تمام مستمری‌بگیران به صورت یکجا فراهم نبود. بانک‌ها هم این توانایی را نداشتند که حجم پولی در حدود 3 هزار میلیارد را در یک روز آماده کنند. بر همین اساس چاره‌ای نبود جز پرداخت براساس حروف الفبا. اما حالا که زیرساخت‌ها فراهم شده، پرداخت متمرکز را در دستور کار قرار داده‌ایم.» زدا با بیان اینکه در سیستم الفبایی امکان بروز خطا و اشتباه زیاد بوده، به سود حاصل از پرداخت یک‌جای حقوق هم اشاره و تصریح می‌کند: «دلیلی ندارد از پنجم تا بیست و پنجم هرماه پول سازمان تامین‌اجتماعی، که درواقع متعلق به مردم است، در بانک‌ها بماند. در صورتی که در پرداخت متمرکز می‌توان از این سود که روزانه بیش از 10-12 میلیارد است در حوزه‌های دیگر استفاده کرد.»

 مشکلاتی که از پیش شناسایی شدند... 

سازمان تامین‌اجتماعی برای دستیابی به مجموع اهداف خود در اجرای طرح پرداخت متمرکز، از ماه‌ها قبل همکاری‌های نزدیکی با کانون‌های بازنشستگی تامین‌اجتماعی در سراسر کشور داشته است و این کانون‌ها همواره تلاش داشته‌اند بازنشستگان و مستمری‌بگیران را نسبت به تغییر در زمانبندی و تطبیق دادن برنامه‌ریزی‌های آن‌ها با تاریخ‌های جدید یاری رسانند. اما با وجود تلاش‌های سازمان تامین‌اجتماعی و این همکاری‌ها، با اجرایی شدن این طرح برخی نگرانی‌ها در میان جامعه بازنشستگان کشور به وجود آمد که عمدتا مربوط به پرداخت اقساط تسهیلات دریافتی از بانک‌هاست. در مراجعات حضوری خبرنگاران آتیه‌نو به برخی شعب بانک رفاه کارگران به‌عنوان بانک عامل و همچنین دیگر بانک‌ها، این نگرانی در میان مراجعه‌کنندگان کاملا مشهود بود. آقای علیزاده که سال‌ها در یک شرکت تولیدی قطعات خودرو اشتغال داشته، در حالی که مدارک مربوط به دریافت تسهیلات خود را به رئیس یکی از شعب بانک رفاه نشان می‌دهد، می‌گوید: «پرداخت به‌موقع اقساط وام برای من بسیار مهم است و نباید به دلیل تغییر زمان‌بندی پرداخت مستمری‌ها از این بابت جریمه دیرکرد برای من لحاظ شود.» وی می‌افزاید: «حداقل کاری که باید صورت گیرد این است که جریمه دیرکرد اقساط لحاظ نشود. این وام را بعد از مدت‌ها رفت‌وآمد به شعب مختلف بانک، برای رفع مشکلاتم گرفته‌ام. الان که دیرتر حقوقم را داده‌اند، ناچار دیرتر قسط وام را پرداخت می‌کنم. خیلی نگران هستم که نکند جلوی ضامنم شرمنده شوم.» رئیس این شعبه در توضیح مشکل این بازنشسته می‌گوید: «درگذشته که سیستم حروف الفبایی وجود داشت، چون بانک‌ها الکترونیک نبودند و کارت‌های بانکی هم کمتر در دسترس بود، مستمری‌بگیران هرماه جلوی بانک‌ها تجمع می‌کردند. سیستم الفبایی برای جلوگیری از شلوغی بانک‌ها اعمال شد و تا چندین سال هم ادامه یافت، اما حالا که طرح پرداخت متمرکز اجرا می‌شود، برخی بازنشستگان نگران جریمه‌های دیرکرد تسهیلات خود هستند و به بانک مراجعه می‌کنند.» وی اضافه می‌کند: «هرچند هنوز دستورالعملی در این خصوص دریافت نکرده‌ایم، اما گویا هماهنگی‌هایی در این زمینه صورت گرفته که منتظر ابلاغ نتایج آن هستیم. با این حال از طرفی هم جدول‌های پرداخت حقوق را به بازنشستگان می‌دهیم تا برای ماه‌های آینده بتوانند خود را با تاریخ‌های جدید پرداخت هماهنگ کنند.» 

آقای یزدانی دیگر بازنشسته‌ای است که به بانک صادرات ایران مراجعه کرده و مشغول رایزنی با کارشناس این بانک است. او که درگذشته در یکی از کارخانجات تولیدی کاشی و سرامیک شهرستان میبد اشتغال داشته و هم‌اکنون بازنشسته است، می‌گوید: «اگر تدبیری اندیشیده نشود، بانک برای وام ازدواجی که برای دخترم گرفته‌ام، جریمه دیرکرد در نظر می‌گیرد.» یزدانی اضافه می‌کند: «می‌دانم هدف تامین‌اجتماعی خیر است، اما بانک یا صاحب‌خانه فقط پول خود را می‌شناسند و برایشان مهم نیست مشکل امثال من چیست.» 

در همین خصوص نایب‌رئیس کانون بازنشستگان استان فارس در گفتگو با آتیه‌نو می‌گوید: «درگذشته حقوق هرماه بازنشستگان و مستمری‌بگیران پیش از پایان هرماه پرداخت می‌شد، اما چون سازگاری با سیستم جدید پرداخت برای این اقشار کمی سخت است بعضا برخی نگرانی‌ها در میان آنها شنیده می‌شود که البته درست است.» علی راستگو با اشاره به اینکه کانون‌های بازنشستگی از ابتدا در مطالعات و کارشناسی‌های مربوط به عملی کردن این طرح با سازمان تامین‌اجتماعی همگام بوده‌اند، عنوان می‌کند: «جلسات توجیهی مختلفی با بازنشستگان برگزار کرده‌ایم و حتی بروشورهای راهنما را هم در اختیار آن‌ها قرار داده‌ایم. اما واقعیت این است که مشکلات اقتصادی برخی از بازنشستگان و به‌خصوص کسانی که اقساط وام بانکی یا خرید لوازم و مایحتاج زندگی را دریافت کرده‌اند، بیشتر از آن چیزی است که بتوان با گفت‌وگو آن را حل کرد و باید اقدامات عملی در این باره صورت گیرد.» راستگو با بیان اینکه به مزایای این طرح واقف هستیم و می‌دانیم که سازمان تامین‌اجتماعی مشکلات زیادی در تامین منابع مالی حقوق بازنشستگان و مستمری‌بگیران دارد، می‌افزاید: «جامعه بازنشستگان تامین‌اجتماعی چنین طرحی را پذیرفته اما مسئله اصلی مشکلاتی است که برخی از این اقشار با آن مواجه‌اند.» این فعال بازنشستگی در ادامه می‌گوید: «طبیعی است که انجام هر طرح تازه‌ای با مشکلاتی همراه شود، اما باید راه‌حل‌ها و امتیازات جایگزینی هم در نظر گرفته شود.» 

 

 جریمه در نظر گرفته نمی‌شود!

در همین حال معاون مالی و اداری سازمان تامین اجتماعی در رابطه با مسئله جریمه دیرکرد اقساط می‌گوید: «سازمان تامین اجتماعی از مدت‌ها قبل مذاکرات کارشناسی مختلفی را با بانک رفاه انجام داده و هیچ‌گونه جریمه‌ای در این خصوص لحاظ نخواهد شد.» رحیم اردلان در گفتگو با آتیه نو اضافه می‌کند: «به طور قطع اگر قصوری در این خصوص صورت گرفته باشد، سازمان تامین اجتماعی در اسرع وقت پیگیری‌های لازم برای مرتفع شدن آن را انجام خواهد داد تا بازنشستگان و مستمری‌بگیران با مشکل خاصی مواجه نشوند.» وی با بیان اینکه اکثر بازنشستگان و مستمری‌بگیران حقوق و تسهیلات خود را از بانک رفاه دریافت می‌کنند، تصریح می‌کند: «88 درصد مستمری‌بگیران حقوق و مستمری‌های خود را از طریق بانک رفاه دریافت می‌کنند. بنابراین اولویت با این بانک است و مذاکرات هم با این بانک صورت گرفته است.» اردلان یادآور می‌شود: «البته باید توجه داشت تسهیلات دریافتی مستمری‌بگیران تنها محدود به بانک رفاه نمی‌شود، بلکه 12 درصد از این عزیزان حقوق و مستمری خود را از 7 بانک دیگر دریافت می‌کنند و سازمان تامین اجتماعی نمی‌تواند با تمامی بانک‌ها در خصوص لحاظ نشدن جریمه دیرکرد اقساط رایزنی کند.» اردلان با بیان اینکه گزارش دقیقی از شعب مختلف بانک رفاه در خصوص تعداد مستمری‌بگیرانی که از این بانک تسهیلات دریافت نموده‌اند وجود ندارد، بر مدیریت هزینه‌ها از سوی مستمری‌بگیران تاکید می‌کند و در ادامه اظهار می‌دارد: «موضوع پرداخت تسهیلات یا سایر هزینه‌های مربوطه باید از سوی خودِ مستمری‌بگیران مدیریت شود. مثلا بازنشسته‌ای که در روز پنجم هر ماه حقوق خود را دریافت می‌کرد، اگر موعد پرداخت‌ اقساط تسهیلات وی پانزدهم آن ماه بود، این وجه را نگه می‌داشت و در روز موعود پرداخت‌ اقساط را انجام می‌داد. در ماه اول موعد پرداخت مستمری‌ها به 3 روز عقب‌تر منتقل شده و این رویه در سه چهار ماه آینده هم مشکل خاصی به وجود نمی‌آورد و مستمری‌بگیر می‌تواند در موعد مقرر پرداخت‌های خود را انجام دهد. ضمن اینکه هماهنگی‌ها از قبل هم بانک رفاه صورت گرفته است.» وی می‌افزاید: «ممکن است در چند ماه آینده بازنشستگان و مستمری‌گیران یک ماه متحمل تاخیر 4-5 روزه‌ای شود اما از ابتدای فروردین ماه سال 95 که قرار است پرداخت‌ها به صورت متمرکز انجام گیرد، مستمری‌ها در بیستم هر ماه پرداخت خواهد شد و این عزیزان می‌توانند مبلغ مورد نیاز پرداخت اقساط را در حساب خود نگه دارند و اقساط ماه بعد خود را پرداخت کنند.» اردلان تصریح می‌کند: «هیچ فرقی ندارد بازنشستگان و مستمری‌بگیران پنجم حقوق بگیرند و اقساط خود را بیستم پرداخت کنند و یا اینکه بیستم دریافت کنند و آن را نگه دارند تا پنجم ماه بعد پرداخت‌ها را انجام دهند.» وی با اشاره به اینکه سازمان تامین اجتماعی از ابتدا با نیت پرداخت‌ اقساط، بازه‌های سه روزه را در جدول ‌زمانبندی لحاظ کرده، اضافه می‌کند: «اصل موضوع سه روزه به تدبیر برای اقساط برمی‌گردد تا این عزیزان دچار مشکل نشوند و بتوانند برای اقساط و پرداخت‌های خود برنامه‌ریزی‌های لازمه را انجام دهند و تدابیر لازمه را بیندیشند. مذاکرات لازم برای لحاظ نشدن جریمه دیرکرد به صورت کاملا شفاف صورت گرفته است و بدون شک چنین سازوکاری عملیاتی خواهد شد و آن دسته از بازنشستگان و مستمری‌بگیرانی که از بانک رفاه تسهیلات دریافت کرده‌اند به‌هیچ‌وجه مشمول جریمه دیرکرد نخواهد شد.»