با رفع تحریم‌های جهانی، قطعا بازار تولید، صادرات و واردات دارو در ایران نیز دستخوش تغییر خواهد شد. در دوران پسابرجام می‌توان امیدوار بود که مبادلات مالی بین بازار دارویی ایران با بازار جهانی تسهیل شود. باید در نظر داشت که در دوران تحریم، اگرچه بازار دارویی ایران به طور رسمی در ردیف تحریم‌ها قرار نداشت، اما تحریم مبادلات پولی و مالی بین بانک‌های ایرانی با بانک‌های جهانی، عملا بازار داروی ایران را هم در زمره تحریم‌ها قرار داده بود. یعنی وقتی نتوان هزینه خرید دارو را به حساب شرکت‌های جهانی انتقال داد، در این حالت، بازار دارویی نیز خودبه‌خود دچار محدودیت جدی خواهد شد. اما در دوران پسابرجام، این محدودیت‌های بانکی کمرنگ خواهد شد و نقل و انتقالات مالی بین شرکت‌های دارویی ایران با شرکت‌های جهانی هموار می‌شود. از سوی دیگر می‌توان امیدوار بود که در دوران پسابرجام، ارتباط بین دانشگاه و صنعت در ایران با محافل علمی و صنعتی در جهان، مستحکم‌تر شود. این اتفاق موجب می‌شود بازار دارویی ایران و علم داروسازی در کشور بتواند به‌راحتی از تجربیات جهانی بهره ببرد و به رشد و تعالی بیشتر نائل شود.

در عین حال باید توجه داشت که دوران پسابرجام برای بازار دارویی کشور می‌تواند مانند شمشیر دولبه عمل کند. یعنی در عین حال که می‌تواند بازار دارویی کشور را کاملا به سمت توسعه بیشتر رهنمون کند، این خطر هم وجود دارد که موجب آسیب به صنعت دارویی کشور شود.

یکی از عمده تهدیدها این است که در دوران پسابرجام، بازار دارویی کشور تبدیل به بازاری برای واردات انواع و اقسام دارو شود. اگرچه خوشبختانه متولیان نظام سلامت بارها اعلام کرده‌اند که در این دوران به‌هیچ‌وجه به دنبال افزایش واردات دارو نیستند، اما باید منتظر ماند و امیدوار بود که در مقام عمل هم واردات به صنعت تولید دارو در داخل کشور لطمه نزند. بازار دارویی کشور در دوران پسابرجام، نباید به بازار بزرگ واردات دارو از کشورهای توسعه‌یافته تبدیل شود که اگر چنین اتفاقی بیفتد، صنعت داروسازی کشور دچار عقب‌گرد جدی خواهد شد.

اما جدای از این تهدید پیش رو، صنعت داروسازی کشور می‌تواند در دوران پسابرجام از تجربیات ارزشمند جهانی در علم داروسازی بهره ببرد. آگاهی از تازه‌ترین یافته‌های علمی در این صنعت و همکاری مشترک با دانشمندان تراز اول جهانی، فرصت بزرگی برای صنعت داروسازی کشور است که باید از آن به‌خوبی بهره ببریم. درواقع باید در مسیری حرکت کنیم که به دنبال جذب دانش فنی از صنعت پیشرفته داروسازی در جهان باشیم، نه اینکه از صنعت توسعه‌یافته آن‌ها فقط واردات دارو نصیب ما شود.

علاوه بر این، دوران پسابرجام موقعیت بسیار خوبی است که با آن می‌توانیم همکاری‌های مشترک جهانی و طرح‌های مشترک را با شرکت‌های مطرح داروسازی در جهان پی بگیریم. این همکاری‌های مشترک قطعا به دانش، تجربه و توان داروسازی کشور کمک شایانی خواهد کرد.

هم‌اکنون ترکیه و اردن در صدر کشورهای صادرکننده دارو در خاورمیانه قرار دارند. اگر می‌خواهیم در این حوزه گوی سبقت را از رقبا برباییم و در صدر صادرکنندگان دارو در منطقه قرار بگیریم، این کار نیاز به یک جهاد علمی دارد. رفع تحریم‌ها می‌تواند این جهاد علمی را خیلی سریع‌تر به ثمر برساند، البته به شرطی که در حوزه تولید دارو اعتمادبه‌نفس داشته باشیم و تنها به فکر واردات دارو از کشورهای توسعه‌یافته نباشیم. شکی نیست که کشور ما از نظر منابع انسانی و دانشمندان مطرح، هیچ کم و کاستی ندارد و دانشمندان ما می‌توانند پابه‌پای تولیدکنندگان مطرح خارجی در صنعت داروسازی بدرخشند. در دوران پسابرجام، باید در مسیری حرکت کنیم که شریک تجاری شرکت‌های مطرح داروسازی در جهان باشیم، نه نماینده این شرکت‌ها.

هم‌اکنون در زمینه تولید مواد اولیه دارویی نیز گام‌های ارزشمندی در داخل کشور برداشته شده، اما برای تداوم این حرکت‌ها و گسترش آن، به عزمی جدی و بهره‌مندی از دانش و تجربه کشورهای توسعه‌یافته نیاز داریم که بی‌گمان دوران پسابرجام این فرصت علمی را در اختیار ما قرار خواهد داد. اما در این مسیر نباید توقع داشته باشیم که کشورهای توسعه‌یافته، سال‌ها دانش داروسازی خود را دودستی تقدیم ما کنند، بلکه طبیعی است که انتقال دانش روز صنعت داروسازی مستلزم همت گروهی و گذر زمان است، زیرا در صنعت داروسازی جهان هیچ علمی به‌راحتی به دست نمی‌آید.