کمتر کسی است که در مورد اهمیت رسیدگی به وضعیت دخل و خرج و معیشت بازنشستگان تردید داشته باشد. همان‌هایی که بعد از چندین دهه کار و تلاش، برخورداری‌شان از سطحی قابل قبول از رفاه و آسایش حقی طبیعی است که همه به آن اذعان دارند، اما همگان در این امر اتفاق نظر دارند که بسیاری از بازنشستگان از نظر دخل و خرج‌‌ زندگی به شدت تحت‌فشار هستند و این واقعیتی انکارناپذیر است. کافی است نگاهی به آمارها داشته باشیم. بنا به آمارهای رسمی، بازنشستگان و مستمری‌بگیران مشترک صندوق‌های بازنشستگی در ایران به خصوص دو صندوق سازمان تامین اجتماعی و صندوق بازنشستگی کشوری، طی هشت‌سالی که دولت‌های نهم و دهم بر سر کار بودند، 67درصد قدرت خرید خود را از دست داده‌اند. قدرت خریدی که در کش و قوس‌ تورم و افزایش قیمت‌های غیرمنطقی و فاقد توجیه اقتصادی به تدریج رنگ باخته و بازنشستگان و مستمری‌بگیران را با مشکلاتی جدی در گذران زندگی روزمره خود مواجه ساخته‌است. البته این همه ماجرا نیست چرا که درصد بالایی از بازنشستگان را حداقل‌بگیر‌ها تشکیل می‌دهند. حقیقت این است که بیش از 60 درصد بازنشستگان را حداقل‌بگیران تشکیل می‌دهند که این وضعیت را به مراتب پیچیده‌تر می‌کند. کنکاش درباب چرایی بالابودن تعداد حداقل‌بگیران و کاهش قدرت خرید بازنشستگان دلایل عدیده‌ای را پیش روی ما می‌نهد اما آنچه که شاید اهمیت بیشتری داشته باشد برنامه‌ریزی و اقدام برای جبران شکاف به وجود آمده است. شکافی که با روی کارآمدن مدیریت جدید در سازمان تامین‌اجتماعی دست‌کم به سمت ترمیم شدن حرکت کرده است. بزرگترین سازمان بیمه‌گر اجتماعی ایران اقدامات زیادی را در جهت تقویت بنیه اقتصادی بازنشستگان انجام داده که آخرین آنها کارت رفاه اجتماعی ایرانیان (کاراکارت) است که از 20 اسفندماه به متقاضیان ارائه خواهد شد.

 

 کارا کارت چیست؟

کمتر از یک ماه پیش بود که وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی از طرحی رونمایی کرد که هدف اصلی‌اش تقویت بنیه اقتصادی بازنشستگان بود. این اقدام که با همکاری وزارت امور اقتصادی و دارایی، بانک مرکزی، سازمان تامین‌اجتماعی و صندوق بازنشستگی کشوری طراحی شده، هر چند در ادامه سیاست‌های انبساطی دولت و بازگشت رونق به عرصه بازار قابل تحلیل است اما در سطحی دیگر بنا دارد هزینه‌های کمرشکن زندگی بازنشستگان را به نحو هوشمندانه‌تری مدیریت کند. بر این اساس بیش از 2 میلیون و 850 هزار بازنشسته و مستمری‌بگیر تأمین‌اجتماعی با هر سطحی از حقوق و درآمد قادر خواهند بود با دریافت این کارت از فروشگاه‌های هفت‌گانه‌ای که در نظر گرفته شده خرید خود را انجام دهند. اما شرایط و نحوه دریافت این کارت چیست و اینکه اعتبار کارت مورد نظر چگونه تامین می‌شود؟ در همین رابطه معاون مالی و اداری سازمان تامین اجتماعی با تاکید بر سادگی فرآیند ثبت‌نام دریافت کاراکارت می‌گوید: «سازمان تامین اجتماعی دو روش را برای ثبت‌نام متقاضیان در نظر گرفته است که یکی از آنها ارسال کد ملی بازنشسته و مستمری‌بگیر به سامانه پیام‌کوتاه 10001422 و دیگری هم مراجعه به تارنمای www.samanehrefah.ir است که بازنشستگان و مستمری‌بگیران سازمان تامین اجتماعی می‌توانند از این دو مسیر تمایل خود را برای دریافت کارت اعتباری رفاه ایرانیان اعلام کنند.» رحیم اردلان با بیان اینکه این طرح در مرحله اول در استان‌های تهران و البرز عملیاتی می‌شود و سپس به سایر استان‌ها هم تسری داده می‌شود، در خصوص اعتبار در نظر گرفته شده برای این کارت اضافه می‌کند: «این کارت چهار برابر میزان حقوق و مستمری مقاضیان شارژ می‌شود که با استفاده از آن قادر خواهند بود از فروشگاه‌های زنجیره‌ای رفاه، اتکا، شهروند، سپه، امکان، اسکات و فرهنگیان خرید کنند.» اما شاید مهمترین بخش موضوع صدور کاراکارت برای بازنشستگان،کارمزد و نحوه بازپرداخت اعتبار در نظر گرفته شده باشد. اردلان ضمن تشریح نحوه بازپرداخت اقساط مربوطه می‌گوید: «کارمزد  در نظر گرفته شده برای این کارت‌ها 12 درصد است و اقساط مربوطه نیز طی دوره‌ای یک‌ساله از حقوق و مستمری دریافتی ماهانه بازنشستگان کسر خواهد شد که البته رایزنی‌هایی هم صورت گرفته که زمان بازپرداخت اقساط طولانی‌تر شود.» وی با بیان اینکه ثبت تقاضا و دریافت کاراکارت   بازنشستگان و مستمری‌بگیران به ساده‌ترین روش ممکن انجام می‌شود، اضافه می‌کند: «چنانچه بازنشستگان و مستمری‌بگیران کدملی خود را به سامانه پیام کوتاه 10001422 ارسال کنند، کاراکارت را از شعبه بانکی محل دریافت حقوق بازنشستگی تحویل خواهند گرفت اما اگر با مراجعه به تارنمای www.samanehrefah.ir ثبت‌نام نمایند، این امکان را خواهند داشت که بانک و شعبه مورد نظر خود را برای دریافت کاراکارت را انتخاب کنند.» اردلان زمان صدور کارت‌های اعتباری را چندان طولانی نمی‌داند و با اشاره به اهمیت خریدهای شب عید، از تلاش سازمان تامین اجتماعی برای کاهش تعداد روزهای انتظار برای دریافت کارت می‌گوید و می‌افزاید: «کارت‌ها پس از ثبت‌نام و ارائه درخواست، حداکثر پس از 15 روز از طریق بانک مربوطه در اختیار متقاضیان قرار می‌گیرد. علاوه بر این سازمان تامین اجتماعی زمان و شعبه بانک محل تحویل کاراکارت را به صورت پیام کوتاه به اطلاع بازنشستگان و مستمری‌بگیران متقاضی خواهد رساند.» معاون اداری و مالی سازمان تأمین اجتماعی با اشاره به سهولت استفاده از این تسهیلات و عدم نیاز به طی مراحل اداری و ارائه ضامن، تصریح می‌کند: «هدف سازمان تأمین اجتماعی ارائه خدمات مناسب حال بازنشستگان و تکریم و جلب رضایت آنان در آستانه سال نو است که امیدواریم بازنشستگان و مستمری بگیران بتوانند به نحو مطلوب از این تسهیلات استفاده کنند.»

 

 جایگاه بازنشستگان در راهبردهای تامین اجتماعی

اگر نگاهی به وضعیت امروز و دیروز بازنشستگان بیندازیم، قدر مسلم تائید خواهیم کرد که علی‌رغم تاکیدات مکرر قانونی بر لزوم توجه به وضعیت بازنشستگان، طی سالیان گذشته اقبال آنطور که باید و شاید با این اقشار یار نبوده است. در این میان البته یک استثنا هم می‌توان برشمرد. اینکه سازمان تامین‌اجتماعی در قبال مشکلات عمدتا معیشتی بازنشستگان چه اقداماتی را انجام داده است. کافی است کارنامه این سازمان را در طی دو سال و نیم گذشته مرور کنیم. شاید در نگاه اول اینطور به نظر آید که بازنشستگان و مستمری‌بگیران به سیاست‌ها و راهکارهای کلان‌تری در مقایسه با اقدامات سازمان تامین اجتماعی نیاز دارند. سازمانی که خود راسا متولی رسیدگی و بهبود وضعیت بازنشستگان شده است و راهبردهایی را در این خصوص تدوین و طراحی کرده است. واقعیت این است کاراکارت از راهبردهایی پیروی می‌کند که در سازمان تامین اجتماعی برای تکریم بازنشستگان تعریف شده است. همان راهبردهایی که تجلی آن را در افزایش حقوق و مستمری بازنشستگان فراتر از نرخ تورم رسمی کشور در طی د‌وسال گذشته شاهد بودیم. سازمان تامین‌اجتماعی براساس ماده ۹۶ و ۱۱۱ قانون تامین‌اجتماعی مکلف به افزایش مستمری‌هاست و این افزایش در بازه زمانی یادشده ۶۵ درصد بوده است. این در حالی‌ست که در سال‌های فعالیت دولت‌های نهم و دهم، میزان مستمری‌ها مجموعا ۴۳ درصد افزایش یافته بود. در همین ارتباط رئیس کانون عالی کارگران بازنشسته و مستمری‌بگیر سازمان تامین اجتماعی با اشاره به وضعیت معیشتی بازنشستگان می‌گوید: «شرایط بازنشستگان از نظر اقتصادی مساعد نیست و زندگی آنها به سختی می‌گذرد به خصوص اینکه از نظر تامین هزینه‌های درمانی، معیشتی و ...، گرفتاری‌های بسیار زیادی دارند.» علی‌اصغر بیات با بیان اینکه کارت اعتباری رفاه اجتماعی ایرانیان در بهبود وضعیت بازنشستگان و مستمری‌بگیران تاثیر به سزایی دارد، در گفتگو با «آتیه‌نو» می‌گوید: «در مدیریت فعلی سازمان تامین اجتماعی، توجه ویژه‌ای به امور معیشتی بازنشستگان و مستمری‌بگیران شده و مسئولان این سازمان هم با آگاهی از این مهم چنین طرحی را با کمک وزارت‌ تعاون، کار و رفاه اجتماعی کلید زده‌اند که با توجه به اینکه در انتهای سال قرار داریم، می‌تواند در کنار پرداخت عیدی، سفره‌های نوروزی آنها را رنگین‌تر کرده و کمک شایان‌توجهی در رفع مشکلات و گرفتاری‌های مالی این اقشار باشد.» رئیس کانون عالی کارگران بازنشسته سازمان تامین‌اجتماعی با اظهار امیدواری نسبت به تداوم حمایت‌های سازمان تامین اجتماعی از بازنشستگان افزود: «تکریم بازنشستگان و مستمری‌بگیران نزد مدیریت سازمان تامین اجتماعی جایگاه ویژه‌ای دارد و برنامه‌ریزی‌های لازم برای صدور کاراکارت به بازنشستگان انجام شده و این اقشار می‌توانند از طریق روش‌های اعلام‌شده از سوی مدیریت سازمان تامین‌اجتماعی نسبت به ثبت‌نام و دریافت کاراکارت اقدام کنند.» بیات با بیان اینکه کانون عالی کارگران بازنشسته تامین اجتماعی از طرح‌های اینچنینی که حالت وام‌های ضروری را داشته باشد حمایت می‌کند اضافه می‌کند: «کانون عالی اطلاع‌رسانی‌های لازم را در این خصوص به بازنشستگان انجام داده است و آماده هرگونه همکاری لازم در جهت اجرایی شدن این طرح است.»

 

 چرخ زندگی بازنشستگان همچنان می‌چرخد

فارغ از کم ‌و یا ناچیز بودن اعتبار که در آن بحثی نیست، کارا‌کارت تازه‌ترین اقدام سازمان تامین اجتماعی برای کمک به گردش چرخ زندگی بازنشستگان و یاری‌رسانی به آنها در بهبود وضعیت معیشتی‌شان است. این دیدگاه البته تا حدودی درست است که بازنشستگان متناسب با مشکلات و معضلاتی که با آنها دست‌وپنجه نرم می‌کنند از سوی نهادهای کلان سیاست‌گذار مورد توجه قرار نمی‌گیرند و سیاست بهبود اوضاع و شرایط آنها به وضوح در پیچ و خم قوانین عمدتا ناهمگون و فاقد ضمانت اجرایی سال‌های گذشته گیر کرده اما همزمان هم نمی‌توان از طرح‌هایی مانند نظام پرداخت متمرکز مستمری بازنشستگان، پرداخت وام‌های ضروری قرض‌الحسنه، اجرای طرح نسیم سلامت و اعزام بازنشستگان و مستمری‌بگیران به مشهد مقدس، برگزاری المپیادهای ورزشی مختلف، طرح بیمه عمر بازنشستگان و ... هم به سادگی عبور کرد. طرح‌هایی که قریب به اتفاق آنها به همت سازمان تامین اجتماعی اجرایی شده و به میزان زیادی چرخ زندگی این اقشار را که سالیان دراز از حرکت باز ایستاده بود به حرکت واداشت و از سویی هم ترمز افزایش مشکلات مالی بازنشستگان را کشید. مهم‌تر اینکه ارتباط میان سازمان تامین اجتماعی و بازنشستگان و مستمری‌بگیران را به حالت ایده‌ال خود بازگردانده است و در شرایطی که گذران روزهای سخت برای بازنشستگان و کوچکتر‌شدن سبد معیشتی آنها واقعیتی گزنده است اما سازمان تامین اجتماعی بنا به تعهدات خود، رسیدگی به این اقشار را در کانون توجه خود قرار داده و علاوه بر همه اینها ماهانه هم 4200 میلیارد تومان را در قالب حقوق و مستمری به آنها پرداخت می‌کند.