آمار‌های سال ۲۰۲۰

بر اساس نظرسنجی صورت گرفته از صاحبان بنگاه‌ها و کارآفرینان، بنگاه‌های کوچک و متوسطی که از ماه مه تا دسامبر سال ۲۰۲۰ فعالیت داشتند، بین ۵۵ تا ۷۰ درصد از آنها با کاهش فروش مواجه شدند که درآمد دو‌‌‌سوم از این گروه با افت بیش از ۴۰ درصدی همراه بود.

در موج اول همه‌گیری کرونا، واکنش دولت‌ها بسیار سریع، قوی و مؤثر بود؛ به طوری که آنها برای کمک به بنگاه‌های کوچک و متوسط تحت عنوان «بسته‌های اضطراری» اقداماتی نظیر پرداخت یارانه، به تعویق ‌‌انداختن بازپرداخت وام‌ها و ضمانت اعطای وام را انجام دادند. در سال ۲۰۲۰ در اکثر کشور‌های (OECD)، بین ۲۰ تا ۴۰ درصد از بنگاه‌های کوچک و متوسط از حمایت دولتی برخوردار شدند. این نوع از بنگاه‌ها همچنین از طریق سازگاری با مدل‌های تجاری خود و به‌ویژه از طریق جذب بیشتر ابزار‌های دیجیتالی به خود کمک کرده‌‌اند. در سال ۲۰۲۰ در اکثر کشور‌های یادشده بین ۲۰ تا ۴۰ درصد از بنگاه‌های کوچک و متوسط از حمایت دولتی برخوردار شدند. صندوق بین‌المللی پول اعلام کرد که از ژانویه سال ۲۰۲۰ تا مارس سال ۲۰۲۱، مخارج و هزینه‌های دولت‌ها در پاسخ به کرونا به میزان حدود ۸,۴۸ درصد از تولید ناخالص داخلی بوده و حمایت تأمین مالی انجام شده طی این مدت نیز از طریق بازار سرمایه، وام‌ها و ضمانت‌ها نیز حدود ۸,۲۸ درصد از تولید ناخالص داخلی برآورد شده است. سیاست‌های عمو‌می‌ به حفظ نقدینگی کوتاه‌مدت بنگاه‌های کوچک و متوسط و مشاغل آزاد کمک کرده است. در مواجهه با اقدامات مهار اثرات کرونا، بنگاه‌های کوچک و متوسطی که دارای فروش آنلاین بودند به طور قابل توجهی بهتر از همتایان خود که دارای فروش آفلاین بودند، عمل کردند؛ زیرا۵۰ درصد از بنگاه‌های کوچک و متوسط، کسب‌و‌کار دیجیتالی را در طول همه‌گیری افزایش دادند که منجر به کمک به تسریع انتقال دیجیتال شد.

 

اقتصاد جهان چه زمانی از دست کرونا راحت می‌شود؟

با کاهش تدابیر مهار کرونا در بسیاری از کشور‌ها و افزایش نرخ واکسیناسیون، بسیاری از بنگاه‌های کوچک و متوسط و کارآفرینان که از ورشکستگی در امان ماندند، در حال پیشرفت هستند. پس از افت اولیه، بنگاه‌های نوپا با حمایت‌های بازار سرمایه مخاطره‌پذیر بهبود یافته و در بسیاری از کشور‌ها حتی در سطوح قبل از بحران یا بالاتر از آن قرار گرفته‌‌اند. این در حالی است که ابتکارات نوآورانه اجتماعی نیز نه‌تنها برای مقابله با چالش‌های اقتصادی و اجتماعی ناشی از بحران، بلکه از طریق بنگاه‌های اجتماعی بازارگرا که از مزایای نسبی طولانی‌مدت آنها برای پاسخگویی به گرایش‌های اجتماعی به سمت مشاغل محلی و مدل‌های تجاری و مصرفی استفاده ‌می‌کنند، شکوفا شده است.

 

نگرانی‌ از تحولات سریع

با این حال، خطرات و آسیب‌پذیری‌های قبلی همچنان باقی است و خطرات جدیدی پدیدار شده است. به‌رغم مقیاس وسیع حمایت‌‌ها و بازیابی درآمد‌ها، مسائل مربوط به زنان و کارآفرینان اقلیت همچنان در بنگاه‌‌های کوچک و متوسط چالش‌برانگیز است و در نتیجه نابرابری‌های موجود را افزایش داده است.

علاوه بر این، نگرانی‌هایی نیز در مورد بدهی بنگاه‌های کوچک و متوسط و ظرفیت آنها برای ارتقاء بهبودی در صورت لغو سریع اقدامات حمایتی وجود دارد که با آثار بالقوه طولانی‌مدت بر اقتصاد که موج بالقوه ورشکستگی‌ها را به دنبال خواهد داشت، همراه خواهد بود. دولت‌‌ها در این زمینه، راهکار‌های افزایش درآمدزایی را برای مدیریت بازپرداخت بدهی‌‌ها در نظر دارند. در واقع سرعت بازیابی و بهبودی بنگاه‌های کوچک و متوسط به دسترسی به منابع تأمین مالی مناسب و متنوع بستگی دارد.

در حالی که استفاده از ابزار‌های دیجیتالی توسط بنگاه‌های کوچک و متوسط دنبال می‌شود و به رفع شکاف‌های طولانی‌مدت بهره‌وری کمک ‌می‌کند، در عین حال سرعت تحولات دیجیتالی، بسیاری از بنگاه‌های کوچک را در برابر حملات سایبری آسیب‌پذیر کرده است. علاوه بر این، بسیاری همچنان از تحول دیجیتال عقب ‌می‌مانند؛ به‌ویژه مشاغل خود‌‌اشتغال و بنگاه‌های خُرد. علاوه بر این، شکاف بین بنگاه‌های کوچک و متوسط در بخش‌های دیجیتالی و بخش‌های کمتر دیجیتال بیشتر افزایش یافته است.

 

پیش به سوی اقتصاد سبز

دولت‌‌ها در حمایت‌های خود، اولویت بالایی را برای دیجیتالی شدن، افزایش مهارت‌ها و سبز کردن اقتصاد‌ها قائل شده‌‌اند. بسیاری از آنها به طور فعالانه دامنه تجارت الکترونیکی و خدمات دولت الکترونیکی را تقویت ‌می‌کنند، از دورکاری و امنیت دیجیتال در بنگاه‌های کوچک و متوسط حمایت و به عنوان تسهیل‌کننده در ارتباط بنگاه‌های کوچک و متوسط با شبکه‌های نوآوری و دانش و ارائه‌دهندگان راه‌حل‌های دیجیتال عمل ‌می‌کنند. علاوه بر این، در بسیاری از کشور‌ها، در واقع دولت‌ها از بحران به عنوان فرصتی برای تسریع گذار به سمت اقتصاد سبزتر با برنامه‌های عظیم برای سبزکردن فعالیت‌های بنگاه‌های کوچک و متوسط که گاهی اوقات با دستور کار دیجیتالی همزاد است، استفاده ‌می‌کنند. در چارچوب این استراتژی‌ها، همچنین از درجه تأثیر و کارایی بسته‌های بازیابی بنگاه‌های کوچک و متوسط و کارآفرینی که دارای ابعاد سرزمینی (سطوح منطقه‌ای) هستند، بسیار بیشتر استقبال و تحسین ‌می‌شود. نه‌تنها به دلیل ماهیت محلی و نفوذ بنگاه‌های کوچک و متوسط و کارآفرینان یا طراحی و ارائه خدمات عمو‌می ‌در ارتباط نزدیکتر با پایگاه‌های کاربران آنها، بلکه به دلیل پتانسیل بالای سرمایه‌گذاری بر سیاست‌های مبتنی بر مکان با مکانیزم‌های حکمرانی مؤثر برای جلوگیری از ناکارآمدی در اقدامات عمومی.

 

‌‌جهانی شدن در مقابل داخلی‌سازی

بحران کرونا ممکن است منجر به پیکربندی مجدد تجارت و سرمایه‌گذاری بین‌المللی شود. در زمینه اختلالات شدید در زنجیره ارزش ‌‌جهانی، استراتژی‌های ذخیره مجدد در سطح ملی یا سرزمینی، به عنوان راهی برای کاهش وابستگی به کشور‌های ثالث یا به عنوان ابزاری برای حفظ حاکمیت در مناطق استراتژیک و حمایت از اشتغال محلی، توسعه‌یافته است.