رنج تدریس را از تن به در کنید

رنج تدریس را از تن به در کنید

یک سالی است که شغل آموزگاری و تدریس شکل دیگری به خود گرفته است. دیگر از ساعت‌ها ایستادن پای تخته سیاه یا نشستن پشت میز خبری نیست؛ اما تدریس به شکل آنلاین نیز کار ساده‌ای نیست. هنوز هم ساعت‌ها نشستن پشت رایانه و از دور سر و کله زدن با بچه‌ها استرس خودش را دارد. هنوز هم نگرانی برای نمرات بچه‌ها، برای اینکه درس را خوب و کامل فهمیده‌اند، دغدغه اصلی آموزگار پس از پایان کلاس است و هنوز هم بسیاری از خانم یا آقا معلم‌ها، از درد دست و خواب رفتن و بی‌حسی انگشتان دست، شب‌ها از خواب می‌پرند. آموزگاران در طول سال‌های تدریس خود به مشکلات متعدد جسمی و در مواردی روانی دچار می‌شوند که این‌بار می‌خواهیم درباره همین موضوع صحبت کنیم؛ شناسایی عارضه‌های آموزگاران و راهکارهای جلوگیری از ابتلا یا درمان آن.

پژمان سلطانی روزنامه‌نگار و مترجم

آلودگی‌هایی که نفس می‌کشند
مدارس در دهه شصت، شیفتی بود. علاوه بر این در هر نیمکت، دو یا سه دانش‌آموز کنار هم می‌نشستند و در نتیجه در هر کلاس حداقل 40 دانش‌آموز همزمان نفس می‌کشیدند! آن زمان هوای بخاری نفتی هم به این نفس‌ها اضافه می‌شد و کافی بود یکی از دانش‌آموزان عطسه کند. فردا، نیمی از آنها دچار سرماخوردگی می‌شدند و البته که آموزگار هم از این ماجرا بی‌نصیب نبود. حالا تعداد نفرات کمتر است اما بازهم هر دانش‌آموز می‌تواند ناقل بیماری باشد. بنابراین آموزگاران بیش از هر کس در معرض ابتلا به بیماری‌های مختلف قرار دارند.
راهکارها
تهویه مطلوب: نخستین نکته تهویه مطلوب کلاس‌هاست که باید توسط مسئولان مدرسه انجام شود. علاوه بر این باید هر یک ساعت یک‌بار، پنجره کلاس باز شده و هوا تهویه شود. 
در منزل بمانید: والدین نباید بگذارند فرزندشان به مدرسه بیاید تا بیماری را به دیگران منتقل کند. 
استفاده از ماسک: اگر متوجه شدید یکی از دانش‌آموزان شما بیمار است، حتماً در ساعت مورد نظر ماسک بزنید و دانش‌آموز را به منزل بفرستید.
بشویید: هر زنگ، بعد از خروج از کلاس، حتماً دست‌ها را بشویید.
 
فضایی که مناسب نیست
حتماً درباره «ارگونومی» شنیده‌اید. به این معنا که فضای کار باید از هر نظر برای کار مناسب باشد. این شرایط شامل: تهویه مطلوب، چینش میز و صندلی‌ها، نور، سیستم‌های گرمایشی و سرمایشی، امنیت شرایط به شکلی که محیط کار حادثه‌ای برای فرد ایجاد نکند و... و بسیاری موارد دیگر است. بنابراین نامطلوب بودن کلاس درس یا حتی استراحتگاه آموزگاران یا همان دفتر مدرسه باید دارای شرایط ارگونومیک باشد. اگر شرایط نامناسب باشد چه بیماری‌هایی آموزگاران را تهدید می‌کند؟
1- واریس: اگر میز و صندلی آموزگار از کیفیت مناسب برخوردار نبود و آموزگار در شرایطی که پشت میز نشسته، نتواند کلاس درس را کنترل کند، مجبور به ایستادن است. ایستادن طولانی‌مدت می‌تواند زمینه‌ساز ابتلا به واریس (اختلال در برگشت خون از سیاهرگ‌های پا و تورم آنها) باشد.
2- کمردرد: اگر ارتفاع تخته یا وایت‌برد مناسب نباشد و اگر امکان نشستن روی صندلی راحت و مناسب برای آموزگار فراهم نباشد، خطر ابتلا به کمردرد وجود دارد.
3- هوای نامطلوب: از نظر ارگونومی ‌باید نور مناسب و تهویه مناسب در کلاس درس وجود داشته باشد. اختلال در هرکدام از آنها می‌تواند خطر ابتلا به بیماری‌های مختلف را افزایش دهد. رایج‌ترین آنها، ابتلا به بیماری‌های فصلی در زمان شیوع بیماری‌ها و تجمع آلودگی در کلاس درس است.
4- خطرات جانبی: چینش نامناسب میز، صندلی، تخته سیاه، ارتفاع نامناسب تریبون و... همگی می‌تواند برای آموزگار خطر‌آفرین بوده و باعث آسیب‌دیدگی جسمی او از ضرب‌دیدگی و کوفتگی تا آسیب‌های جدی‌تر شود.
 
سندرم درد بی‌امان
چند‌‌‌بار شب‌ها به دلیل درد مچ دست از خواب پریده‌اید؟ چند‌‌‌‌بار برای شما درد تا گردن و بازوها تیر کشیده و بعد هم خواب‌رفتگی به دنبال آن اتفاق افتاده؟ خواب‌رفتگی یا همان گزگزهای دست و گردن چند‌‌‌‌بار شما را از انجام کارهای روزانه بازداشته و دست‌تان وبال گردن شده؟ این بهترین شرایط است! چراکه بسیاری از افراد در این شرایط راهی اتاق عمل شده و باید «کانال کارپال» دست را جراحی کنند. دلیل ایجاد این سندرم، نامناسب بودن شرایط ارگونومی میز و صندلی کلاس درس، نوشتن به مدت طولانی به‌ویژه با وسیله نامناسب و تایپ کردن است.
راهکارها
1- تسلط داشته باشید: وضعیت میز و صندلی کار را به شکلی تنظیم کنید که دست شما روی میز، کاملاً تسلط داشته باشد. بالا یا پایین ماندن مچ دست یا کشش بیش از اندازه آن، باعث آسیب به مچ دست می‌شود. 
2- وسیله مناسب: به جای نوشتن با خودکار که معمولاً نیاز به صرف انرژی بیشتری است، از روان‌نویس یا خودنویس استفاده کنید.
3- مچ‌بند ببندید: در هنگام نوشن یا تایپ از مچ‌بند استفاده کنید تا به مچ دست کمتر فشار وارد شود. 
4- ورزش کنید: به شکل اختصاصی ورزش‌های مچ دست را یاد گرفت و آنها را در منزل انجام دهید. این کار به رفع خستگی و تقویت مچ دست کمک می‌کند.
5- استراحت کنید: به ‌ازای هر 45 دقیقه یا یک ساعت تایپ یا نوشتن، کار را متوقف کنید و به ‌ازای 15 دقیقه به دست استراحت دهید. در همان زمان هم می‌توانید ورزش‌های مچ دست را انجام دهید.
 
صدایی که می‌گیرد
اگر تا پیش از آموزگار شدن، صدای شما را نفر بغل‌دستی هم نمی‌شنید؛ بعد از آموزگار شدن برای اینکه بتوانید کلاس را اداره کنید، حتماً مجبور شده‌اید با تمام قوا بلند صحبت کنید؛ با صدای بلند تدریس کنید و هر‌از‌گاهی سر دانش‌آموزان داد بزنید! اجبار به صحبت کردن با صدای بلند، یکی از دلایل اصلی آسیب به حنجره است. این آسیب می‌تواند از گرفتگی صدا تا مشکلات جدی‌تر برای حنجره را به دنبال داشته باشد. علاوه بر صحبت کردن با صدای بلند، ورود گچ و گرد و خاک به مجاری تنفسی هم می‌تواند سلامت حنجره و مجاری تنفسی را به خطر بیندازد.
راهکارها
1- آرام بگویید: سخت است؛ اما برای برقراری سکوت و آرامش، سعی کنید با صدای آرام با بچه‌ها صحبت کنید. در حین تدریس هم به این نکته توجه داشته باشید.
2- نوشیدنی گرم بنوشید: بطری یا قمقمه کوچکی حاوی چای، دمنوش، شیرگرم و... کنار دست‌تان بگذارید و هر‌از‌گاهی چند جرعه از آن بنوشید. این کار به التیام التهاب تارهای صوتی کمک می‌کند.
3- ماسک بزنید: در حال حاضر کمتر مدرسه‌ای با گچ و تخته سیاه سر‌‌‌‌و‌‌‌کار دارد اما برای استفاد از وایت‌برد هم بهتر است ماسک بزنید. این کار مانع از نفوذ ذرات آلاینده ناشی از گچ یا ماژیک وایت‌برد به مجاری تنفسی می‌شود.
 
همیشه استرس دارید
مسئولیت همیشه با استرس و اضطراب همراه است. آموزگار بودن هم یکی از کارهای پراسترس است؛ بنابراین روان شما همواره در معرض آسیب ناشی از استرس مسئولیت قرار دارد. بخشی از آن به تدریس و تمام حواشی آن، بخشی دیگر به وضعیت فراگیری دانش‌آموزان و راندمان کاری شما، بخشی دیگر به ارتباط شما با اولیاء مدرسه و اولیاء دانش‌آموزان بازمی‌گردد. برای اینکه کمی از این استرس دور باشید، به این موارد دقت کنید:
راهکارها
1- مسئول هستید؛ نه موظف: اگر اطمینان دارید که نکته‌ای را از قلم نینداخته‌اید و همه چیز را گفته‌اید، نگران نباشید.
2- توضیح دهید: اگر نقصی در رفتار، گفتار یا فراگیری دانش‌آموز می‌بینید، حتماً آن را با اولیاء مدرسه و والدین دانش‌آموز در میان بگذارید. گاهی تلاش شما کافی است؛ اما دانش‌آموز به هر دلیل دل به فراگیری نمی‌دهد.
3- با مشاور مشورت کنید: برای آنکه بتوانید با آرامش در کلاس درس حضور پیدا کنید، حتماً با مشاور صحبت کنید. روان آرام شما را برای تصمیم‌گیری و اداره بهتر کلاس، آماده می‌کند. 
 
به چشم‌ها درست نگاه کنید
چشم دوختن به تخته سیاه، برگه‌های امتحانی، تمرکز روی مطالعه کتاب و... همگی باعث خستگی چشم‌ها می‌شوند. علاوه بر این احتمال ورود ذرات گچ و ماژیک وایت‌برد به داخل چشم دور از انتظار نیست. برای جلوگیری از بروز مشکل چشم‌ها به این موارد دقت کنید:
راهکارها
1- به نقطه‌ای دور خیره شوید: به ‌ازای هر یک ساعت تمرکز با چشم، به نقطه‌ای دور نگاه کنید. با این کار، خستگی عضله‌های چشم برطرف می‌شود.
2- بشویید: پس از بازگشت به منزل، چشم‌ها را با چای شست‌وشو دهید. در محل کار هم می‌توانید چشم‌ها را با آب بشویید.
3- قطره بریزید: برای رفع خستگی چشم از قطره چشمی استریل استفاده کنید. این کار علاوه بر رفع خستگی چشم‌ها به تمیز شدن چشم و جلوگیری از بروز عفونت‌های احتمالی کمک می‌کند.
ارسال دیدگاه
ضمیمه
ضمیمه