بر اساس قانون کار، موضوعی با عنوان کار آزمایشی و مانند آن وجود ندارد. با این حال، طبق ماده (۱۱) این قانون، طرفین (کارمند و کارفرما) می‌توانند با توافق یکدیگر، دوره‌ای را به نام «دوره آزمایشی کار» در نظر گیرند. این دوره معمولاً سه ماهه است و جزیی از قرارداد کاری محسوب می‌شود.

در تبصره ماده (۱۱) بر این موضوع تأکید شده که مدت دوره آزمایشی باید در قرارداد کار مشخص شود. در این گونه قراردادها با توجه به امکان قطع رابطه کار، حق فسخ در نظر گرفته نشده است. از آنجایی که قرارداد آزمایشی صرفاً بر اساس توافق دو طرف منعقد می‌شود، بنابراین مانند هر قرارداد دیگر هر دو طرف باید آن را تأیید و امضا کنند. این نوع قرارداد تنها می‌تواند در ابتدای کار منعقد ‌شود و کارفرما نمی‌تواند بعد از گذشت مدتی از انجام خدمت درخواست انعقاد قرارداد آزمایشی را داشته باشد. 

در قرارداد کار رعایت حداقل‌های پیش‌بینی شده در قانون کار الزامی ‌است. کارگر و کارفرما حتی با توافق و درج در قرارداد کار نیز نمی‌توانند برای امتیازات و مزایای کمتر از قانون با هم به توافق برسند. هر‌گونه توافق در این زمینه، بر‌خلاف مقررات قانون کار و فاقد اعتبار است و در مراجع حل اختلاف نیز مورد پذیرش قرار نمی‌گیرد.

در صورتی که کارفرما، توانایی لازم را برای انجام مسئولیت در فرد نبیند، می‌تواند با پرداخت حقوق دوره آزمایشی با او قطع همکاری کند؛ حتی اگر چند روز از شروع کار گذشته باشد، کارفرمایان موظف به پرداخت حقوق سه ماه هستند.

کارمندان در مدت قرارداد کار آزمایشی نیز باید توسط کارفرمایان بیمه شوند. بیمه نشدن کارمندان در این دوره به معنای تخلف از قانون کار است و در صورت شکایت باعث جریمه شدن کارفرما می‌شود.

***

مدتی در یک رستوران کار کردم. این رستوران به مدت چند ماه تعطیل بود و هم‌اکنون نیز به شخص دیگری واگذار شده است؛ در این صورت بازهم امکان درج نام من در لیست بیمه وجود دارد یا خیر؟

١- هرگونه اشتغال در کارگاه‌های تحت پوشش قانون کار مشمول بیمه تأمین‌اجتماعی است، مگر اینکه خلاف آن ثابت شود؛ مثلاً شخص همان زمان مشمول صندوق بیمه‌ای دیگری باشد یا از صندوق بازنشستگی دیگری مستمری دریافت کند.

٢ -کارفرمای جدید در صورت تسویه‌حساب نکردن با کارگران و یا نپرداختن حق‌ بیمه آنان توسط کارفرمای قبلی، مسئول است و باید مطالبات قبلی کارگران را بابت بیمه، حقوق و مزایای دیگر پرداخت کند. طبق ماده  (37) قانون تأمین‌اجتماعی هرکسی که قصد دارد کارگاهی را نقل‌‌‌ و ‌‌‌انتقال دهد، باید مفاصاحساب تأمین‌اجتماعی را از فروشنده یا واگذارکننده مطالبه کند. در غیر این صورت هر دو (هم واگذارنده و هم خریدار) در مقابل مطالبات کارگران دارای مسئولیت تضامنی هستند. این موضوع در مورد قراردادهای اجاره نیز مصداق دارد. بنابراین با پایان یا فسخ قرارداد اجاره در محیط‌های کارگاهی، اداری و تجاری لازم است موجر برگه تسویه حساب بیمه را از مستأجر مطالبه کند؛ در غیر این صورت مسئول پرداخت بدهی‌های بیمه‌ای کارگاه خواهد بود.

***

آیا قراردادهای سه ماهه آزمایشی مشمول بیمه هست یا خیر؟ در مورد این نوع قراردادها بیشتر توضیح دهید. قراردادهای آزمایشی با سایر قراردادها چه تفاوتی دارد؟ 

قراردادهای آزمایشی همانند سایر قراردادهای کار مشمول بیمه است و از این نظر هیچگونه تفاوتی با دیگر قراردادها ندارد. در واقع هر کسی که در کارگاهی مشغول به کار می‌شود مشمول قانون کار و تأمین‌اجتماعی است و طبق ماده (148) قانون کار کارفرما موظف است حق بیمه وی را به سازمان پرداخت کند. نوع قرارداد در این زمینه تأثیری در الزام کارفرما به بیمه کردن کارگر ندارد. در حقیقت تفاوت این نوع قرارداد با قراردادهای دائمی ‌یا مدت موقت به سهولت فسخ و خاتمه قرارداد بازمی‌گردد. قراردادهای آزمایشی قبل از قراردادهای دائم منعقد می‌شود و هدف از انعقاد آن آشنایی طرفین با نوع همکاری و تفاهم اولیه برای ادامه اشتغال کارگر است و چنانچه کارگر و کارفرما طی این مدت نتوانستند با یکدیگر کنار بیایند به سهولت بتوانند قرارداد را فسخ کنند. در این نوع قرارداد که برای کارگر ساده یک ماه و برای کارگر ماهر سه ماه است هر یک از طرفین می‌توانند در طول قرارداد آن را فسخ یا با پایان زمان قرارداد به قرارداد پایان دهند. در صورتی که کارفرما در طول مدت قرارداد کارگر را اخراج کند، باید کل دستمزد مدت قرارداد را بپردازد. یعنی اگر قرارداد آزمایشی سه ماهه باشد و کارفرما بخواهد زودتر قرارداد را خاتمه دهد، باید حقوق کل سه ماه کارگر را پرداخت کند. از طرف دیگر، اگر کارگر قرارداد را فسخ کند، فقط تا زمانی که کار کرده حقوق می‌گیرد و نمی‌تواند در مورد مابقی مدت قرارداد ادعایی داشته باشد. قرارداد آزمایشی برای یک‌بار منعقد می‌شود و در صورت ادامه اشتغال کارگر قرارداد به دائمی ‌تبدیل می‌شود.

صاحب یک کارگاه هستم. کارگری داشتم که به هیأت‌های حل اختلاف مراجعه کرد و برای مزایا و بیمه خود علیه من شکایت کرد و هیأت‌های حل اختلاف نیز به نفع او رأی دادند. در رأی مذکور حکم پرداخت ٧ میلیون تومان بابت سنوات، عیدی و مرخصی‌های استفاده‌ نشده وی صادر شده بود که آن را پرداخت کردم؛ اما در مورد بیمه هنوز اقدامی ‌نکرده‌ام. او می‌گوید مبلغی به من پرداخت کن تا موضوع بیمه را پیگیری نکنم. اگر این کار را انجام دهم و مبلغ درخواستی را پرداخت کنم، مشکلی پیش نمی‌آید؟ لطفا من را راهنمایی کنید.

بیمه کردن کارکنان امری اجباری است و کارفرما موظف است کارکنان خود را نزد سازمان تأمین‌اجتماعی بیمه کند و این مسئولیت هیچگاه از عهده کارفرما خارج نمی‌شود. پرداخت مبلغی به کارگر بابت حق‌ بیمه پرداخت ‌نشده، موجب ساقط شدن تعهدات قانونی و بیمه‌ای کارفرما نمی‌شود. اخذ دستخط یا تعهدنامه از نامبرده نیز این وضعیت را تغییر 

نمی‌دهد.  چه ‌بسا پس از پرداخت مبلغ مذکور فرد مورد نظر برای پیگیری بیمه خود مجدداً اقدام کند و شما مجبور شوید هزینه‌های مربوط به بیمه و جرائم مربوطه را نیز پرداخت کنید.