کرونا زندگی همه انسان‌ها را در ابعاد مختلف، تغییر داده است. این را دیگر همه می‌دانند که در زمانه بعد از کرونا باید سبک زندگی‌مان را تغییر دهیم؛ سبک زندگی‌ای که شامل همه‌ زوایا می‌شود. همین چندی پیش هم رئیس‌جمهوری در ستاد ملی مقابله با کرونا که ظاهرا چندی است به آن ستاد ملی مدیریت کرونا می‌گویند، بر همین موضوع نیز تاکید کرد.  آن روز رئیس‌جمهوری گفت که باید به کرونا عادت کنیم؛ چون این ویروس موذی خیال رفتن ندارد، بنابراین باید به نوعی جدید از زندگی عادت کنیم. حدس این است و البته اشارات هم چنین می‌گفت که در جامعه‌ حین کرونا فی‌الحال باید عطای دیدارهای چند ده نفره و روبوسی‌های چهارتایی آنچنانی و بغل ‌گرفتن‌های طولانی و مصافحه و معانقه تا پایان حضور این موذی شرور، تعطیل و از آنها اجتناب شود. این تعطیلی بر عادات گذشته مهر می‌زند که باید عادات جدید رفتاری و حتی گفتاری جایگزین آن رفتارهای دیروزی شود. 

 

عادات جدید قضایی

قوه قضائیه به ویژه در دوره پیش رو، مجازات جایگزین را مدنظر داشته؛ هرچند سابقه‌ مجازات جایگزین به سال 95 و به دوره قبل بازمی‌گردد. با این حال در همین دوره و در مواردی برای زندان‌زدایی و کاهش ورودی زندان‌ها، قضات آزاد بودند تا خارج از چارچوب مجازات‌های معمول، مجازات جایگزین تدارک ببینند.  این موضوع البته از دیرباز در دیگر نقاط دنیا مرسوم بوده و نمونه‌های جالبی از آن نقل شده است. به عنوان نمونه، «شِنا هاردین»، زن آمریکایی  و اهل اُهایو توسط دادگاه محکوم شد تا در زمان شلوغی خیابان، زیر چراغ راهنمایی بایستد  و تابلویی را به دست بگیرد که روی آن نوشته بود: «فقط یک احمق می‌تواند برای دور زدن اتوبوس مدرسه وارد پیاده‌رو شود»؛ به این دلیل که او هنگامی که اتوبوس مدرسه در حال پیاده کردن دانش‌آموزان بود، ماشین‌اش را متوقف نکرده بود. یا «تایلر آلرد»، نوجوان ۱۷ ساله‌ای بود که در توسلا اکلاهوما، به علت مصرف مشروبات الکلی و رانندگی بدون گواهینامه موجب قتل دوستش و سرنشینان خودرویی دیگر شد. او با حکم قاضی محکوم شد تا ۱۰ سال هر یکشنبه به کلیسا برود و توبه کند. از این موارد در رسانه‌های مختلف به وفور نقل شده است. نمونه‌ امروزی چنین احکامی مربوط به یک مرد فرانسوی است که به دلیل توهین به یک خانم در فضای مجازی، به دادگاه فراخوانده و محکوم شد. قاضی حکم کرد که او ۶۴۴ روز متوالی در صفحه توئیترش پیام بگذارد و از آن خانم به دلیل توهین، عذرخواهی کند. در ایران ما هم چنین مواردی داشته‌ایم. در سال ۹۵ خبر آمد که یک قاضی در سوسنگرد به جای جزای زندان یا جریمه، کسی را که ۳۴ اصله درخت را قطع کرده، محکوم کرد تا دو سال کاشت و مراقبت از درختان را بر عهده گیرد. یا در گنبد، کسی که پس از مجروح کردن فردی به یک سال حبس و پرداخت دیه محکوم شد، پس از چهار ماه حبس و جلب رضایت شاکی، از طرف دادگاه به هزار ساعت کار پاکسازی در محیط زیست محکوم شد.

 

مجازات‌های کرونایی

یکی از نکات جالب در عهد کرونا که گویا قرار است به تغییر سبک زندگی ما بینجامد همین احکام قضایی است. در این زمینه نیز از زمان شیوع و اوجگیری کرونا، احکام جالبی صادر شده است که ذکر نمونه‌هایی از آن خالی از لطف نیست. همین چندی پیش در خبرها آمده بود در اقدامی قابل توجه، قاضی دادگاه اصلاندوز از توابع پارس‌آباد استان اردبیل، یک متهم را به ضدعفونی کردن مساجد برای مقابله با ویروس کرونا محکوم کرده است. قاضی ناصر اسکندری، رئیس دادگاه عمومی شهرستان اصلاندوز در شرح این حکم به رسانه‌ها گفت: این دادگاه در راستای اختیارات قانون مجازات اسلامی و ماده 688 قانون تعزیرات و مجازات‌های بازدارنده، حکم فرد متهم را به‌جای شش ماه حبس تعزیری به ضدعفونی اماکن عمومی صادر کرد. طبق این حکم فرد متهم باید به ‌مدت 540 ساعت به‌صورت روزانه سه ساعت خدمات عمومی رایگان ضدعفونی کردن مساجد سطح شهر اصلاندوز با مواد شوینده و ضدعفونی‌کننده را انجام دهد. رئیس دادگاه عمومی شهرستان اصلاندوز تاکید کرد: دادگاه عمومی شهرستان اصلاندوز ارتکاب بزه اقدام این متهم را موجب تهدید علیه بهداشت عمومی و خطرساز بودن سلامت جامعه از طریق عرضه قلیان در بحبوحه شیوع ویروس کرونا محرز تشخیص داده بود.

در خراسان رضوی نیز یک قاضی گنابادی حکم جایگزین کرونایی برای مجرم در نظر گرفت. محمد پناهیان، دادرس شعبه 101 دادگاه کیفری در این شهرستان،  فردی را که برای بانوان در اماکن و معابر عمومی مزاحمت ایجاد کرده بود، با توجه به شیوع ویروس کرونا به «300 ساعت انجام خدمات عمومی رایگان از طریق محلول پاشی و ضدعفونی کردن خیابان‌های گناباد» محکوم کرد. قاضی پناهیان این حکم را در عوض مجازات شش ماه حبس صادر کرد. بر این اساس محکوم موظف است با هماهنگی شهرداری گناباد روزانه چهار ساعت اقدام به ضدعفونی کردن خیابان‌های گناباد کرده و در صورت تخطی از اجرای این حکم، با رعایت مقررات قانونی مجازات حبس برای او اعمال می‌شود. در احکام کرونایی، موارد جالب توجه دیگری هم وجود دارد. در یک نمونه دیگر، قاضی دادگاه سقز سه عرضه‌کننده متخلف مرغ را به تهیه و خرید جداگانه  ماسک فیلتردار و محلول ضدعفونی، دستکش و نصب بنر در اماکن عمومی به‌منظور پیشگیری از ابتلا به ویروس کرونا محکوم کرد. داستان این حکم قضایی از این قرار بود که در سنندج، اداره‌کل دامپزشکی استان کردستان از تعدادی از عرضه‌کنندگان مرغ‌زنده در سقز، شکایت کرد و قاضی دادگاه سقز سه نفر از این افراد را به جرم تهدید علیه بهداشت عمومی جامعه محکوم و هر کدام را به تهیه و خرید جداگانه 150 عدد ماسک فیلتردار، 100 عدد محلول ضدعفونی، 150 جفت دستکش و نصب پنج عدد بنز در اماکن عمومی به‌ منظور پیشگیری از بیماری کرونا محکوم کرد.  صدور این نوع احکام  به ویژه اگر در روزهای کرونایی ملاک عمل دیگر شعب دادگاه‌های سراسر کشور نیز قرار گیرد حتی می‌تواند بخشی از امکانات ضدعفونی و نیروی انسانی این امر را به جای بطالت در زندان، جایگزین کند.