روزهای دشواری است. بار دیگر قیمت ارز از کنترل خارج شده و بار روانی‌اش جامعه را نگران کرده است. تورم و گرانی هر روز از نقطه‌ای سر باز می‌کند و زندگی و سفره‌های مردم را تحت تاثیر قرار می‌دهد. نگرانی و فشارهای روحی قابل کتمان نیست و مردم بیش از هر چیز به همدلی و صداقت دولتمردان نیاز دارند؛ اتفاقی که به‌شدت می‌تواند بر واکنش‌های جامعه تاثیر بگذارد و گذر از این روزهای سخت را مدیریت کند. 

در هر سخنرانی و نشست این روزها، تلاش اعضای هیات دولت و رییس‌جمهوری این است که به افکار عمومی بگویند فشارها بر کشور عادی نیست اما دولت مشکلات مردم را درک می‌کند و دست روی دست نگذاشته است. باور این گزاره‌ها از سوی جامعه، کار تیم تدبیر و امید را در اجرای برنامه‌ها تسهیل خواهد کرد.

به گزارش ایرنا، سخنرانی‌های این روزهای هر یک از مسئولان دولت پیرامون دو محور مهم می‌گردد؛ نخست اعلام دستاوردها و بعد تبیین شرایط موجود. فرقی هم نمی‌کند در جمع استانداران باشد یا جلسه هیات دولت یا دیدار با سفرای خارجی. حجت‌الاسلام «حسن روحانی» از هر تریبونی برای ملموس‌سازی دستاوردهای نظام که کارنامه دولت‌های وی هم جزیی از آن است، استفاده می‌کند. وزرا و معاونان او هم در سخنرانی‌های خود شرایط دشوار و غیر‌عادی کشور را تشریح می‌کنند. نقطه مشترک همه این نشست‌ها اطمینان‌بخشی به مردم است تا به گفته رییس‌جمهوری بدانند که روز استراحتی به‌ویژه در این ۶ ماهه اخیر میان مسئولان عالی‌رتبه اجرایی کشور دیده نشده، همه شبانه‌روز تلاش و فعالیت می‌کنند، تعطیلی نمی‌شناسند، روز، روز کاری است، تا دقیقه و ثانیه آخر با همان روحیه ساعات اول کار، همه دولت پای کار خواهند بود و تلاش خواهند کرد.

 

فشار ا‌یجادشده عادی نیست

روحانی روز چهارشنبه در سخنانی در جلسه هیات دولت، به واقعیاتی که دولت‌اش با آن درگیر است، اشاره کرد و گفت: «این فشار که بر ما ایجاد شده عادی نیست. فشاری بود که دولت را بشکنند و ملت را به زانو درآورند که البته کار بزرگ را ملت با ایستادگی و مقاومت انجام داده است. کار بزرگ را رهبر معظم انقلاب با راهنمایی و هدایت‌های‌شان انجام داده اند».

با هر نوع معیار سنجش می‌توان به این نتیجه رسید که دولت دوم تدبیر و امید به‌ویژه از سال دوم خود یعنی اردیبهشت‌ماه سال ۹۷ و همزمان با خروج آمریکا از توافقنامه هسته‌ای، درگیر انواع چالش‌ها شد. تحریم‌های بی‌سابقه علیه ایران در حوزه نفت و انرژی، حمل‌ونقل و کشتیرانی، شرکت‌های فولاد، آهن، آلومینیوم، شرکت‌های پتروشیمی، بیمه، طلا، بانک‌ها، تبادلات پولی و بانکی، معدن، سوییفت، منابع ارزی ایران در جهان، دارو و غذا نمونه‌هایی از فهرست تحریم‌های آمریکاست که می‌توان آنها را نمونه‌ای از شرایط غیرعادی ایجاد شده بر دولت دانست. آمریکا و هم‌پیمانانش همچنان در مسیر تنگ‌تر ساختن عرصه بر کشور و شکستن مردم حرکت می‌کنند و تلاش‌های هفته‌های اخیر کاخ سفید به منظور تمدید تحریم‌های تسلیحاتی جمهوری اسلامی نشانه این حرکت است. این همه شواهد نشان از غیرعادی بودن فشارها بر کشور دارد و با چنین تهاجم همه‌جانبه و غیرعادی جز با همیاری و همدلی مردم نمی‌توان مقابله کرد. قطب دیگر این فشارها هم گرچه جزو بلایای طبیعی محسوب می‌شود اما پاندمی غیرعادی و جهانگیر کروناست که در شرایط تحریم و دستان خالی دولت، مقابله با آن هم در زمره فشارهای غیرعادی دسته‌بندی می‌شود. دولت با منابع ارزی بسیار محدود و خزانه خالی‌شده در اثر صفر شدن صادرات نفت، باید با بیماری کووید ۱۹ مقابله و آثار فاجعه‌آمیز رکود و بیکاری ناشی از آن را نیز جبران کند.

 

دولت، ناراحتی‌ها را می‌بیند

مفهوم مهم همدلی همانگونه که اشاره شد شرط اصلی توفیق دولت در اجرای برنامه‌های خود است اما شرایط دشوار اقتصادی این روزها در جامعه نیازمند فعالیت قوه مجریه در دو بعد عملی و روانی است. در بحث عمل به‌ویژه در حوزه اقتصاد و معیشت با وجود آنکه سیاهچاله‌های اقتصادی کشور فزونی‌ یافته اما بر اساس گفته رییس‌جمهوری، دولت هم دست روی دست نگذاشته و کار را دنبال می‌کند؛ دولتی که در سال ۹۵ بالاترین رشد اقتصادی جهانی و تورم تک رقمی را داشت و تراز صادرات و واردات آن مثبت و صادرات غیرنفتی آن بیش از واردات بود و توانست بسیاری از سرمایه‌گذاران خارجی را بین سال‌های ۹۵ تا ۹۷ به ایران آورده و اقتصاد را سامان دهد. در حوزه روانی هم ضرورت دارد قوه مجریه همراهی خود را با مردم نشان دهد و چه بسا در این حوزه با توجه به سیاه‌نمایی‌های گسترده رسانه‌های فارسی زبان و غیرفارسی زبان خارجی رسالت دشوارتری هم بر‌عهده دارد. جامعه نیازمند همراهی و درک شرایط از سوی دولتمردان در هر دو حوزه است و این امر بار روانی تحمل شرایط اقتصادی را کمتر خواهد کرد. نشانه‌های موجود در اظهارات و عملکرد اعضای دولت هم نشان می‌دهد که دشواری‌های زندگی مردم تا حد زیادی از سوی آنان درک و دیده می‌شود. عذرخواهی‌های مکرر اعضای کابینه، سخنگو و معاونان دولت نیز گواه درک شرایط از سوی آنان است.

«اسحاق جهانگیری» معاون اول رییس‌جمهوری در راستای تاکید بر این رویه دولت، سوم تیرماه در نشست با مدیران ارشد وزارت جهاد کشاورزی با اشاره به اینکه دولت از ناراحتی و نگرانی مردم نسبت به افزایش قیمت‌ها اطلاع دارد، گفت: «ما می‌دانیم که فشار اقتصادی بر مردم افزایش یافته و در حال تلاش شبانه‌روزی هستیم تا نگذاریم مردم از این بابت تحت فشار بیشتری قرار گیرند؛ در عین حال با وجود همه مسائل و مشکلات، کمبود کالایی در کشور وجود نداشته و مردم در هنگام مراجعه به مراکز خرید دغدغه‌ای از بابت نبود کالا نداشته‌اند.»

اگر بپذیریم مرحله نخست حل هر مشکل و مساله‌ای پذیرفتن وجود آن است؛ دولت روحانی دست‌کم در این موضوع برخلاف سلف خود نه تحریم‌ها و اثرش را انکار می‌کند و نه شرایط دشوار مردم را. شاید به همین دلیل است که نظرسنجی‌ها از بهبود شاخص‌های اعتماد به دولت و تصمیمات‌اش در چند‌ماه گذشته حکایت دارد.

 

زیاده‌خواهی‌های آمریکا

موضوع مهم دیگری که شاید در برخی معادلات سیاسی این روزها نادیده گرفته می‌شود، مقصر اصلی و ریشه‌ای برخی بحران‌های اقتصادی در جامعه ایران است. گرچه نمی‌توان از کاستی‌های هیچ دولتی چشمپوشی کرد اما به همان میزان هم نباید شواهد رشد اقتصادی کشور در سال‌های پس از امضای توافقنامه برجام را نادیده گرفت. واقعیت این است که همانگونه که رییس‌جمهوری هم اشاره کرد؛ بخش بزرگی از مشکلات موجود در جامعه مربوط به فرد خاص یا قوه خاص نمی‌شود.

فهمیدن و پذیرفتن این نکته که زیاده‌خواهی‌های آمریکا و خروج یکجانبه این کشور از قراردادی که قادر به حل یا کاستن از مشکلات اقتصادی کشور بود، ریشه بسیاری از نابسامانی‌های معیشتی مردم است، با توجه به شواهد غیرقابل انکار نمی‌تواند دشوار باشد. به همین دلیل است که روحانی به‌ویژه پس از بحران کرونا تلاش بسیار کرده تا مسئولان، قوا و نهادهای دیگر را برای کاستن از تبعات زیاده‌خواهی‌های آمریکا فرا‌‌بخواند. اینکه گروهی به عمد و آگاهانه در داخل و خارج، اجازه آغاز و تکمیل این پروژه فهم و پذیرش را نمی‌دهند ریشه‌ای سیاسی و نتیجه‌ای آسیب‌رسان دارد. انگشت اتهام به دولتی که دو‌‌‌بار با رای بالای مردم انتخاب شد و توانست موفقیت‌هایی در عرصه‌های مختلف ثبت کند، شاید بخشی از بار روانی مسئولیت‌های برخی افراد را بکاهد اما با واقعیت مشهود در مشکلات کشور فرسنگ‌ها فاصله دارد و به همین دلیل هم نمی‌تواند برای حل و رفع آن‌ها نسخه کامل و شفابخشی باشد.