مبارزات انتخاباتی ریاست‌جمهوری آمریکا در جریان است. در نتیجه بار دیگر توجه‌ها به تبعات غلبه‌ تکنولوژی‌های اینترنتی بر تمامی ابعاد زندگی روزمره و حتی میدان سیاست جلب شده است. «فیس‌بوک» صفحه‌ «من آمریکا را دوست دارم» را حذف کرده است؛ صفحه‌ای که در تلاش برای حمایت از دونالد ترامپ در انتخابات ریاست‌جمهوری گذشته آمریکا، توسط اوکراینی‌ها اداره می‌شد و با روس‌هایی مرتبط بود که سعی داشتند بر روند انتخابات گذشته تأثیر بگذارند. اداره‌کنندگان اوکراینی این صفحه اعلام کرده بودند که این کار را برای به‌‌دست آوردن پول حاصل از تبلیغات صفحه انجام داده‌اند. در مورد مشابه دیگر، صفحه‌ای با نام «جان پلیس‌ها اهمیت دارد» از «کوزوو» اداره می‌شود و درآمدهای قابل‌توجهی از محل تبلیغات به‌دست می‌آورد.

این دو صفحه‌ جعلی در «فیس‌بوک»، به‌خوبی می‌توانند بحران‌های موجود بر سر راه فعالیت مطبوعات آزاد و حاکمیت دموکراسی را نشان دهند. درآمد حاصل از تبلیغات و بازاریابی که در گذشته به روزنامه‌نگاری باکیفیت کمک می‌کرد، در حال حاضر به شرکت‌های اینترنتی بزرگ اختصاص یافته و در بعضی از موارد، صرف تولید اخبار جعلی با اهداف نادرست می‌شود. این اولین انتخابات ریاست‌جمهوری در آمریکا پس از سقوط مدل تجاری سنتی روزنامه‌نگاری در این کشور است. درآمدهای حاصل از تبلیغات در روزنامه‌های کاغذی، به دوسوم میزان سال 2006 رسیده است. از سال 2008 تا 2018، تعداد روزنامه‌ها حدود 47درصد کاهش یافته است و دوسوم ایالت‌ها در آمریکا فاقد روزنامه‌های کاغذی هستند، البته این مشکل را می‌توان در سراسر جهان ردیابی کرد. به‌طور مثال، در استرالیا و بین سال‌های 2014 تا 2018، تعداد روزنامه‌نگاران شاغل در روزنامه‌های کاغذی، 20 درصد کاهش یافته است.

امروزه انحصار درآمدهای حاصل از تبلیغات در اختیار دو قدرت مطلق در این حوزه، یعنی «گوگل» و «فیس‌بوک» قرار گرفته است، موضوعی که باعث شده این دو شرکت، نقش اصلی در شکل‌دهی به فضای عمومی ایفا کنند. در فاصله سال‌های 2004 تا 2014، شرکت «گوگل» حدود 23 میلیارد دلار برای خرید 145 شرکت بزرگ هزینه کرد که در میان آن‌ها، یکی از غول‌های بازاریابی و تبلیغات آمریکا به اسم «دابل کلیک» قرار داشت. در اقدامی مشابه، «فیس‌بوک» نیز 66 شرکت را خریداری کرده است تا بتواند بر بازاریابی شبکه‌های اجتماعی قابل‌استفاده در گوشی‌های تلفن همراه تسلط یابد. اطلاعات، سهم قابل‌توجهی در تبلیغات دارد، به‌ویژه، دانستن اینکه چه کسانی مخاطب تبلیغات هستند، بسیار ارزشمند است. این امکانی است که «گوگل» و «فیس‌بوک» در اختیار خود دارند، اما روزنامه‌های چاپی از آن بی‌بهره هستند.

انحصاری‌شدن قدرت و پول نزد شرکت‌های بزرگ اینترنتی و نامشخص‌بودن حدود اخلاقی چگونگی جمع‌آوری اطلاعات برای تهیه‌ منابع مالی حاصل از تبلیغات اینترنتی، به بحرانی برای فعالیت مطبوعات آزاد و مستقل تبدیل شده است. معمول است که برای تحلیل این موضوع، تقصیرها را متوجه گسترش اینترنت بدانند، اما واقعیت این است که قوانین، قدرت لازم برای شکل‌دادن به تکنولوژی و اصلاح آن را دارند. وضعیت موجود، بسیاری از سیاست‌گذاران را وادار کرده که برای حفاظت و نجات مطبوعات آزاد، سیاست‌ها و برنامه‌های خود را تغییر دهند.

در یکی از معروف‌ترین اعتراضات به‌نحوه‌ فعالیت و سازمان‌دهی شرکت‌های بزرگ اینترنتی، الیزابت وارِن، سناتور آمریکایی و کاندیدای حزب دموکرات برای انتخابات ریاست‌جمهوری، بارها اعلام کرده که در صورت پیروزی در انتخابات، قدرت انحصاری شرکت‌های «گوگل»، «آمازون» و «فیس‌بوک» را در هم خواهد 

شکست.  الیزابت وارن در مصاحبه‌ای اعلام کرده، سیطره و کنترل این شرکت‌ها بر جامعه، اقتصاد و دموکراسی، بسیار بیشتر از حد قابل قبول است. این شرکت‌ها بازار رقابتی را به مخاطره انداخته و از اطلاعات شخصی افراد برای کسب سود استفاده کرده‌اند. همچنین آن‌ها کسب‌وکارهای کوچک را از میان برده‌اند و موانع جدی بر سر راه نوآوری‌های جدید ایجاد می‌کنند. این شرکت‌ها، تمامی کسب‌وکارهای بدیل و کوچک را خریداری کرده و عملا امکان رقابت را از شرکت‌های کوچک سلب کرده‌اند. چنین وضعیتی، قطعا به ضرر آزادی‌بیان تمام خواهد شد. امروزه به نظر می‌رسد، قدرت و سیطره‌ این شرکت‌ها، از مقیاس دولت‌-ملت‌ها نیز فراتر رفته است. برنامه‌ وارن برای اعمال محدودیت بر این شرکت‌ها، مستلزم تصویب قوانینی است که آن‌ها را از فعالیت تجاری در بازارهایی که خودشان ایجاد کرده‌اند، منع می‌کند. بسیاری از تحلیلگران، همین برنامه را به‌عنوان عامل اصلی ارتقای جایگاه وی در نظرسنجی‌های انتخاباتی تلقی می‌کنند.

حدود هفت ماه پس از اظهارنظر وارن در مورد لزوم شکستن انحصارطلبی شرکت‌های بزرگ اینترنتی، فایلی صوتی از صحبت‌های مارک زاکربرگ، مدیر‌عامل شرکت فیس‌بوک، در جمع کارکنان این شرکت منتشر شده است. او در این صحبت‌ها، ضمن ابراز نگرانی از اظهارنظرهای الیزابت وارن، از اینکه توانسته ابزاری را در اختیار همه قرار دهد تا صدای خود را به گوش دیگران برسانند، دفاع کرده است. این اظهارنظر مارک زاکربرگ، واکنش‌های منتقدان را برانگیخته است. از نگاه منتقدان، «فیس‌بوک» به 5/2 میلیارد نفر کاربر خود، نه ابزاری برای اظهارنظر آزادانه، بلکه ابزاری برای دسترسی بهتر به مخاطب و حتی تحریف افکارعمومی ارائه کرده است.

با وجود تمامی انتقادات، بسیاری معتقدند، جهان ارتباطات در زمان حاضر بهتر از دو قرن گذشته عمل می‌کند. در واقع، مردم در بسیاری از کشورهای جهان می‌توانند بدون نگرانی از تبعات احتمالی به بیان نظرات و عقاید خود بپردازند. متخصصان در هر حوزه‌ای امکان دسترسی بهتر و جامع‌تری به منابع مختلف و اعضای جامعه‌ علمی خود دارند. با این همه، تصمیم‌های شرکت‌های بزرگ اینترنتی در مورد سیستم انحصاری تبلیغات خود، دموکراتیک نیست و می‌تواند به ضرر آزادی‌بیان تمام شود، به‌ویژه اینکه شرکت‌هایی مانند «فیس‌بوک»، با حذف تبلیغات سیاسی گمراه‌کننده‌شان (نظیر آنچه در انتخابات ریاست‌جمهوری گذشته آمریکا رخ داد) موافقت نمی‌کنند و این امر، به‌طور مستقیم به نفع قدرتمندان و سیاست‌مداران است.