ارز تکنرخی، راهگشای توسعه صادرات
فرشاد عزیزی
قرار نیست فقط به صنایع کشور وام و تسهیلات داده شود تا اقتصاد کشور از رکود خارج شود. راههای دیگری هم هست. نمونهاش تکنرخی شدن ارز. شاید در گام اول، این دو به هم ربطی نداشته باشد اما متخصصان و فعالان بازار و صنعت بهخوبی از رابطه مستقیم این دو خبر دارند. دولت یازدهم از زمان آغاز به کار خود در تابستان 1392، بارها و بارها از لزوم تکنرخی شدن ارز سخن گفته است؛ از رئیسجمهور بگیرید تا وزیر اقتصاد و به طور موازی، اغلب کارشناسان اقتصادی. اما تا این لحظه خبری از ارز تکنرخی نشده است. منتقدان دولت را به کمکاری و پشت گوش انداختن وعدهها متهم میکنند. اما به نظر میرسد دلایل و موانع زیادی پیش پای این پروژه بزرگ وجود دارد. گویا روابط بانکی نصفه و نیمه ماههای بعد از برجام بزرگترین مانع این امر بوده است. دلارهای زیادی در خارج از کشور داریم که نمیتوانیم قسمت بزرگی از آنها را به خزانه بانک مرکزی بیاوریم. با تصمیم اخیر آمریکا مبنی بر روانسازی مبادلات دلاری ایران با کشورهای دیگر، مانع بزرگی از سر راه پروژه تکنرخی شدن ارز برداشته شده است. کارشناسان اقتصاد در صفحه این هفته «گذران» از این پروژه و تاثیر قطعی آن بر رونق تولید کشور میگویند.
تا پایان امسال، ارز تکنرخی میشود
دکتر اکبر کمیجانی، قائممقام رئیسکل بانک مرکزی و از استادان اقتصاد با تخصص اقتصاد کلان است. او در دولت یازدهم به این سمت منصوب شده و تاکنون اقدامات مختلفی در زمینه سیاستگذاری پولی کشور انجام داده است. اخیرا به اجلاس صندوق بینالمللی پول رفته و آنجا توضیحات کاملی درباره سیاستگذاری تکنرخی شدن ارز در ایران داده است. او در این باره بهصراحت وعده داده که در طول 155 روز باقیمانده از سال 1395، ارز در ایران تکنرخی خواهد شد. پیش از این بسیاری از مقامات دولتی از تکنرخی شدن ارز خبر داده بودند. آخرینباری که رئیسجمهور وعده تکنرخی شدن ارز را داد، 24 بهمن سال گذشته بود که اعلام کرد ارز باید در ششماهه اول سال 1395 تکنرخی شود. وزیر اقتصاد نیز همین دهم مهرماه از تکنرخی شدن ارز در ادامه سال 1395 خبر داد. ولیالله سیف هم یک روز بعد از آن اعلام کرد تا پایان امسال نرخ ارز یکسان خواهد شد.
تکنرخی شدن ارز یعنی چه؟
در حال حاضر در کشور ما دو منبع برای عرضه ارز به متقاضیان وجود دارد؛ یکی بانک مرکزی با عنوان «ارز دولتی» و دیگری بازار ارز با عنوان «ارز آزاد». هردو اینها به متقاضیان ارز میفروشند. بین این دو نرخ همواره فاصله وجود دارد و ارز دولتی با نرخی پایینتر از نرخ آزاد فروخته میشود. در کشور ما ارز دولتی بیشتر به کالاها و نهادههای اساسی تولید ارائه میشود تا کالا با قیمت کمتری وارد کشور شود. این مسئله باعث میشود تا در صورت نبود نظارت، افراد ارز دولتی را با نرخی ارزانتر از بانک مرکزی بگیرند و در بازار آزاد با قیمت بالاتر بفروشند. این یعنی فساد. دولت برای جلوگیری از فساد، به دنبال تکنرخی کردن ارز است. در حال حاضر ارز دولتی توسط بانک مرکزی 3160 تومان و ارز آزاد با قیمت 3600 تومان فروخته میشود. این فاصله 440 تومانی منشا فساد است. دولت توانست یکبار در فروردین 1372 به مدت هفت ماه ارز را تکنرخی کند. این روند متوقف شد اما در سال 1381 بانک مرکزی توانست به مدیریت زندهیاد محسن نوربخش ارز را دوباره تکنرخی کند. اما دوباره این روند در سال 1389 قطع شد. از آن روز دیگر ارز تکنرخی نبوده است.
الزامات تکنرخی شدن ارز
تکنرخی شدن ارز الزاماتی دارد که باید فراهم شود. احمد حاتمی یزد، مدیرعامل اسبق بانک صادرات، در این باره به آتیهنو میگوید: «در حال حاضر مشکل ما بیشتر مربوط به خارج از کشور است.» او با بیان اینکه برای انتقال وجوه بانکی باید ارتباطات لازم بانکی را داشته باشیم ادامه میدهد: «در حال حاضر به دلیل نداشتن حساب بانکی توسط بانک مرکزی، در بسیاری از کشورها قادر به نقلوانتقال پول نیستیم.» حاتمی یزد با تاکید بر اینکه رقمهای میلیون و یا میلیارد دلاری به صورت اسکناس در نظام بینالمللی جابهجا نمیشوند توضیح میدهد: «اگر آن بانک خارجی امکان نقلوانتقال ارز را به ما ندهد، ارز تکنرخی نمیتوانیم داشته باشیم.» او اضافه میکند: «اگر اروپا و آمریکا برجام را بهدرستی اجرا کنند، میتوانیم ارز را تکنرخی کنیم.» این کارشناس بانکی با اشاره به وضعیت موجود بعید میداند که بتوان ارز را تکنرخی کرد. وی اضافه میکند: «دولتمردانی که برای تکنرخی کردن ارز تا پایان امسال برنامهریزی کرده بودند، احتمالا روی اجرای برجام حساب باز میکردند، اما واقعا تا این لحظه برجام بهدرستی در نظام بانکی اجرا نشده است.» او با اشاره به قانون FATF میگوید: «اتصال به سامانه FATF ازجمله اقداماتی است که دولت باید حتما آن را انجام دهد. بدون FATF نمیتوانیم ارز تکنرخی داشته باشیم.» حاتمی یزد در پاسخ به این سوال که چرا بدون اتصال به FATF توانستیم در سال 1381 ارز را تکنرخی کنیم توضیح میدهد: «در سال 80 که ارز تکنرخی شد، FATF تازه بنیان گذاشته شده بود و آن زمان کشورهای معدودی به FATF پیوسته بودند.» او با تاکید بر اینکه طی این سالها نظام بانکداری جهانی تغییر کرده و مقررات جدیدی وضع شده است عنوان میکند: «اگر بخواهیم با دنیا ارتباط داشته باشیم، باید FATF را اجرا کنیم.» مدیرعامل اسبق بانک صادرات اضافه میکند: راه دیگر این است که اقتصادی داشته باشیم که هیچ ارتباطی با خارج از کشور نداشته باشد و این برای ما ممکن نیست. وقتی 20 درصد درآمد ما صادرات است و 20 درصد هم واردات داریم، بنابراین تقریبا نیمی از اقتصاد ما به خارج از کشور وابسته است. پس باید به وسیله بانکها با دنیا ارتباط داشته باشیم.
حاتمی یزد با تاکید بر اینکه برای تکنرخی شدن ارز، بانک مرکزی باید موجودی انبار ارزی داشته باشد تا اگر ارز در بازار گران شد، بتوان از انبار ارز به بازار تزریق کرد، عنوان میکند: «باید چند میلیارد دلار را به این موضوع اختصاص داد. دولت این مبلغ را در کشورهای دیگر مانند هند، چین، کره جنوبی و مقداری هم در ژاپن دارد. بنابراین باید مبادلات بانکی تسهیل شود تا بتوانیم به این پولها دسترسی پیدا کنیم.»
ارز تکنرخی تولید را تکان میدهد
یکی از مهمترین نتایج ارز تکنرخی به حرکت افتادن تولید ملی است. ممکن است در نگاه نخست ارتباط این دو بهوضوح مشخص نباشد. اما باید گفت وقتی ارز تکنرخی میشود، بهاحتمال فراوان قیمت دولتی به قیمت آزاد آن نزدیک میشود. علاوه بر این احتمال افزایش تقاضای ارز در بازار کم نیست. در این صورت خودبهخود قیمت ارز بالا میرود. همواره با افزایش قیمت ارز، پول ملی ما یعنی ریال افت میکند. به این ترتیب قیمت تمامشده کالاهای خارجی افزایش مییابد و هزینه واردات بیشتر میشود.
بنابراین دیگر واردات صرفه اقتصادی نخواهد داشت. این میشود که اقتصاد کشور به سمت تولید و درنتیجه صادرات میرود. این اتفاقی است که حاتمی یزد، کارشناس ارشد بانکی، هم آن را قبول دارد و توضیح میدهد: «با ارز آزاد میتوان بعضی از کالاها را که صرف میکند وارد کرد. اما در مقابل بعضی دیگر را که صرفه اقتصادی ندارند باید تولید کرد.»
حرکت از واردات به سمت تولید
دولت یازدهم و همه مسئولان عزم خود را برای رونقبخشی به اقتصاد کشور جزم کردهاند. تکنرخی شدن ارز یکی از راههای شکستن قفل رکود است. جایگزینی صادرات به جای واردات میتواند یکی از مهمترین موفقیتهای دولت یازدهم باشد. شاید انگیزه خروج از رکود بتواند دوباره ما را به سالهای قبل از 1389 و مهمتر از آن به سال 1381 بازگرداند که ارز تکنرخی بود.
ارسال دیدگاه
ضمیمه
تیتر خبرها
