نگاهی به سهگانه دروازه مردگان که تجربه ای کمنظیر در حوزه ادبیات کودک و نوجوان است
ژانر وحشت با چاشنی تاریخ ایران
کمیل انتظاری
در حالیکه این روزها کودکان و نوجوانان در معرض انواع و اقسام کتابهای ترجمهای و کارتونها و فیلمهای فانتزی و علمی-تخیلی قرار دارند، علاقه آنها به ادبیات ترس و وحشت و کتابهای دلهرهآور و ماجراجویانه دور از انتظار نیست. اما فقر آثار جذاب ایرانی و بومی حتی برای مخاطب بزرگسال نیز در این حوزهها به شدت احساس میشود، چه برسد به ادبیات کودک و نوجوان. با این همه، اتفاق مبارکی در آخرین ماه تابستان رقم خورد و نخستین جلد از سهگانه «دروازه مردگان» به قلم «حمیدرضا شاهآبادی» توسط انتشارات «افق» چاپ و روانه بازار شد. اما چرا این اتفاق را مبارک مینامیم؟ برای اینکه این کتاب برای مخاطبان نوجوان و آن هم در ژانر وحشت نوشته شده که اتفاق کمنظیری است.
حمیدرضا شاهآبادی، نویسنده توانمندی است که پیش از این، آثار متعددی برای کودکان و نوجوانان نوشته و در کنار نویسندگی، دستی هم در کار اجرایی دارد و در کانون پرورش فکری کودک و نوجوان، انتشارات مدرسه و... سمتهایی را برعهده داشته است.
«قبرستان عمودی» اولین جلد از سهگانه «دروازه مردگان» است. وقایع اصلی داستانها در دوره قاجار میگذرد و طی آنها جزئیاتی از تاریخ تهران قدیم و آدمهای آن دوران برای خوانندگان روایت میشود. در «قبرستان عمودی» دو داستان موازی روایت میشود؛ روایتی از زندگی مجید در دوران معاصر و زندگی رضاقلی میرزا و دنیای مردگان در 150 سال قبل. داستان نخست درباره پسر نوجوانی به نام مجید است که از روی دستنوشتههایی که پدرش با خود به خانه آورده با داستان زندگی رضاقلی میرزا و دروازه مردگان آشنا میشود. در این رمان، مجید دستنوشتههای قدیمی را میخواند و به دنیای مردگان سفر میکند و دستنوشتههایی را زنده میکند که در حال نابودی و از بین رفتن هستند. این گونه است که داستان دوم شکل میگیرد و طی آن، پسربچهای به اسم رضا به شکل غیرمنتظرهای از یک خانه مرموز سر در میآورد. خانهای که در دیوارهای آن، جنازههایی دفن شدهاند. در این خانه، بچههای زیادی به کار قالیبافی مشغولاند. به دنبال حادثهای، یکی از بچهها در حوض خانه غرق میشود و بعد از آن، حوادث عجیبی شکل میگیرد که بدنه رمان را خلق میکند.
ژانر وحشت ایرانی
از ویژگیهای قابل توجه سهگانه شاهآبادی، ایرانی بودن داستان است. داستان در فرهنگ ایرانی اتفاق میافتد و برای مخاطب باورپذیر است. در کنار دلهرهآور بودن داستان، نویسنده میکوشد مسائلی را بیان کند که بچهها در حالت معمول اصلا حوصله خواندن آنها را ندارند. مانند همین بخش گمشدهای در تاریخ که برمیگردد به بچههایی که در دوران قاجار گم شدهاند. بیان توضیحاتی درباره شخصیتهایی مانند «میرزاحسنخان رشدیه» نیز بسیار جذاب است و میتواند اطلاعات خوبی را به مخاطب ارائه دهد. یکی از منتقدان میگفت خواندن این کتاب به دلیل شرایط ناگواری که بچهها در آن دارند، او را به یاد کتاب «الیور توئیست» چارلز دیکنز انداخته است. او معتقد است، اگر نویسندگان ما صدسال پیش، داستانهایی درباره زندگی بچههایی مینوشتند که گم شدهاند یا در این شرایط زندگی کردهاند، شاید حقوق کودکان در ایران جدیتر گرفته میشد.
پروندههای مشکوک نظمیه ناصرالدین شاه
اما نوشتن رمانی سه جلدی در ژانر وحشت چگونه به ذهن شاهآبادی رسید؟ خود او در اینباره میگوید: «تقریبا سه سال پیش بود که در حال تهیه مقالهای درباره وضعیت کودکان ایران در دوره قاجار بودم که حین پژوهش برای نوشتن این مقاله، به گزارشهای نظمیه دوره ناصرالدین شاه برخوردم. چیزی که در این گزارشها بیشتر از همه نظرم را جلب کرد خبرهایی بود که به غرقشدن کودکان خردسال در حوضخانهها اشاره داشت. تقریبا هر هفته یک کودک در حوضخانهای خفه میشد. خواندن گزارشها حس خاصی در من ایجاد کرد. انگار این حوضها دروازهای بودند به جهانی دیگر و این مقدمه نوشتن رمان سهگانه «دروازه مردگان» شد.»
آن طور که شاهآبادی میگوید، در ابتدا قرار بوده این داستان فقط یک رمان یک جلدی باشد، اما وقتی جلد اول تمام شد میبیند که برخی شخصیتهای آن مانند سیاههای قهوهخانه قنبر، قابلیت تکرارشدن دارند و میتوانند در داستان دیگری به شکل دیگری تکرار شوند: «به همین دلیل تصمیم گرفتم دو جلد دیگر هم بنویسم و کار تبدیل به سهگانه شود. در حال حاضر جلد دوم هم تمام شده و در حال فکرکردن به جلد سوم هستم.»
جلد نخست «دروازه مردگان» با تیراژ 1500نسخه و قیمت 20هزار تومان توسط انتشارات «افق» راهی بازار شده است. به گفته نویسنده، جلدهای دوم و سوم نیز تا پایان سالجاری منتشر خواهد شد. شاهآبادی همچنین تیزری برای معرفی این کتاب در اینستاگرامش گذاشته که شاید دیدنش خالی از لطف نباشد. همچنین مخاطبانی که این رمان را خواندهاند، نظراتشان را زیر همین تیزر نوشتهاند که میتواند خوانندگان نوجوان را به خواندن این کتاب ترغیب کند.
***
معرفی بزرگان فرهنگ ایران
از ویژگیهای رمان «قبرستان عمودی» حضور میرزا حسنخان رشدیه بهعنوان یکی از شخصیتهای اصلی داستان است، به صورتی که شخصیت، اندیشهها و ذهنیت میرزا حسنخان رشدیه بهعنوان کسی که معمار آموزشوپرورش نوین در ایران است بهخوبی در این رمان تصویر میشود.
میرزا حسن تبریزی مشهور به رشدیه از پیشقدمان نهضت فرهنگی ایران در سده قبل بود. او نخستین مؤسس مدارس جدید در تبریز و دومین مدرسه در تهران (پس از دارالفنون) بود و از اینرو رشدیه را «پدر فرهنگ جدید ایران» نامیدهاند. او با توصیه و مشورت پدرش که از روحانیون بود، تصمیم گرفت بهجای رفتن به نجف و خواندن درس طلبگی، روانه استانبول، مصر و بیروت شود و آموزگاری نوین را یاد بگیرد. رشدیه به بیروت رفت و در آنجا سبک نوین آموزش الفبا و دروس جدید مانند حساب و هندسه و تاریخ و جغرافیا را آموخت.
سپس در تفلیس مشغول به کار شد. هنگام بازگشت ناصرالدینشاه از سفر فرنگ، رشدیه طرحهای آموزشی خود را ارائه کرد و شاه او را مأمور کرد که به ایران آمده و همین سبک را در شهرهای ایران راهاندازی کند.
ارسال دیدگاه
ضمیمه
تیتر خبرها
