بدون وجود آب آشامیدنی سالم و بهداشتی، همه اقدامات بهداشتی و درمانی از سوی بیمه‌های درمانی و متولیان نظام سلامت، کاملا بی‌فایده خواهد بود. نمی‌توان انتظار داشت بدون وجود آب آشامیدنی سالم، سلامت مردمان یک منطقه تضمین شود. افزایش هزینه‌های درمانی، فقط یک گوشه کوچک از تبعات مصرف آب آشامیدنی ناسالم است که می‌تواند همه تلاش‌ها برای ارتقای سلامت مردم را خنثی کند.

در چند سال اخیر، مدام بحث سلامت آب آشامیدنی در مظان اتهام بوده و هر بار در گوشه‌ای از کشور، بحث سلامت آب‌ شرب مطرح شده است. اخیرا نیز که بحث تاثیر فرسودگی شبکه آب بر افزایش بروز بیماری‌های عفونی در رسانه‌ها مطرح شد با واکنش‌های زیادی مواجه شده است.

مسعود مردانی، رئیس انجمن متخصصان بیومیکرولوژی و بیماری‌های عفونی ایران، هشدار داده است که فرسودگی شبکه لوله‌کشی آب، باعث شده گاهی فاضلاب به آب شرب ورود پیدا کند و باعث بروز بیماری‌های عفونی شود.

به گفته این متخصص بیماری‌های عفونی، در گذشته بر اثر ورود فاضلاب به آب ‌شرب در منطقه پردیس در شمال شرق تهران، بسیاری از مردم دچار اسهال‌خونی شده بودند که با اقدام سریع مسئولان بهداشت محیط، از اپیدمی این بیماری پیشگیری شد. اسهال عفونی یکی از شایع‌ترین بیماری‌های ناشی از آب آلوده است. در این بیماری با از دست رفتن سریع آب بدن که به علت آبکی‌شدن مدفوع اتفاق می‌افتد، بدن دچار کم‌آبی شده و این عامل در کودکان حتی خطر مرگ را به همراه دارد. همچنین شکستگی لوله سیستم فاضلاب و ورود محتویات آن به خاک یا لوله‌های آب شرب هم باعث بروز بیماری‌های روده‌ای، انگلی و وبا می‌شود. به گفته مردانی، وبا یا التور از جمله بیماری‌های عفونی است که از طریق آب آلوده و مصرف سبزیجاتی که با آب فاضلاب رشد کرده‌اند، به وجود می‌آید. این بیماری از طریق تخلیه فاضلاب افراد مبتلا به وبا به آب و انتقال باکتری آن به آب شرب بروز می‌کند و برای جلوگیری از انتشار این بیماری، بهترین راه، حفاظت منابع آب آشامیدنی و رعایت نکات مربوط به بهداشت فردی است.

 

هزینه‌هایی که بیمه‌ها متحمل می‌شوند

مصرف آب ناسالم، صرفا موجب بیماری‌های عفونی نمی‌شود. مصرف آب غیربهداشتی می‌تواند در بلندمدت نیز شهروندان را به بیماری‌های غیرواگیر مبتلا کند. هم‌اکنون حدود 80درصد عامل مرگ‌ومیر در کشور به بیماری‌های غیرواگیر مرتبط است که در این بین، مصرف آب و غذای ناسالم، از عوامل مهم در ابتلای افراد به بیماری‌های غیرواگیر شناخته می‌شود.

همچنین بر اساس آمارها، حدود 70درصد هزینه‌های درمانی کشور صرف درمان بیماری‌های غیرواگیر می‌شود، طوری که گفته می‌شود سالانه حدود یک‌میلیاردو400 میلیون دلار در کشور، فقط صرف تامین داروهای درمان بیماری‌های غیرواگیر می‌شود.

باید در نظر داشت که بیشتر بار هزینه‌های درمان بیماری‌های غیرواگیر بر دوش بیمه‌های درمانی است. مثلا بر اساس آمارهای رسمی، 78درصد منابع طرح تحول سلامت را بیمه‌ها تامین می‌کنند، طرح کلانی که بیشترین تمرکز آن بر حوزه درمان بوده و با کمک بیمه‌های درمانی توانسته بیش از 90درصد هزینه درمان بیماران مبتلا به سرطان را که در بخش دولتی پذیرش شده‌اند، تقبل کند. با مروری بر این آمارها به‌راحتی به این نتیجه می‌رسیم که در صورت ناسالم بودن آب شرب در یک منطقه، بیشترین بار هزینه‌های درمان در آن منطقه، به دوش بیمه‌های درمانی می‌افتد؛ بیمه‌های درمانی که با وجود تنگناهای مالی باید جور کم‌کاری در سایر بخش‌ها را نیز به دوش بکشند.

 

سلامت «آب شرب» در چرخه اماواگر

اماواگرها درباره سلامت آب شرب در برخی مناطق کشور، بیش از سایر نقاط کشور مطرح می‌شود. به‌خصوص در تهران به‌عنوان بزرگ‌ترین کلان‌شهر کشور، بحث سلامت آب شرب، بارها مورد تردید جدی قرارگرفته است.

ابهام درمورد وجود نیترات بالا در آب‌های آشامیدنی پایتخت، بحث سرطان‌زا بودن این آب‌ها را پیش کشیده است. افزایش بی‌رویه جمعیت در پایتخت، ورود فاضلاب به سفره آب‌های زیرزمینی و مشکل تامین آب در تهران، موجب شده نیترات موجود در آب شرب در برخی مناطق تهران، بیش از حد مجاز باشد. البته مسئولان وزارت نیرو، وزارت بهداشت و شهرداری تهران بارها اعلام کرده‌اند که به طور کلی، سلامت آب شرب در تهران، مطلوب است، اما در برخی مناطق تهران، گاه میزان نیترات موجود در آب، بالاتر از حد مجاز می‌شود.

چندی قبل، حسن هاشمی، وزیر بهداشت به صراحت اعلام کرد که آب شرب تهران سالم است و باید کسانی که در این‌باره صاحب‌نظر و مسئول هستند، اظهارنظر کنند تا مردم نگران نشوند. با وجود اطمینان‌بخشی برخی نهادهای رسمی مبنی بر سلامت آب شرب، هنوز هم برخی کارشناسان و بسیاری از شهروندان، نسبت به سلامت آب شرب مصرفی خود نگران هستند. برای مثال رحمت‌الله حافظی، رئیس سابق کمیسیون محیط‌زیست شورای شهر تهران، هشدار داده بود:« به واسطه حفر چاه‌های عمیق در تهران، میزان نیترات موجود در آب‌ها به 60درصد رسیده است. برای تامین آب شرب پایتخت نیز آب چاه با سد تلفیق شده، طوری که به واسطه همین کار، هم‌اکنون نیترات موجود در آب تهران به 30درصد رسیده، آن هم در حالی که آب پشت سدها زیر 10درصد نیترات دارند که برای مصرف انسانی بسیار مناسب است.»

 

چطور می‌شود سلامت آب شرب را ارتقا بخشید؟

دکتر قاسم عطاردی، متخصص بهداشت محیط در گفت‌وگو با جام‌جم، از زاویه دیگری به موضوع سلامت آب شرب نگاه می‌کند و می‌گوید: «نمی‌توان به شکل صفر و صد به بحث سلامت آب شرب در ایران نگاه کرد. در بسیاری از استان‌های غربی کشور که مملو از کوهستان است، رودخانه‌ها جریان دارند و میزان بارندگی نیز مطلوب است، سلامت آب شرب، بسیار بالاتر از مناطق جنوبی و شرقی کشور است که با کم‌آبی دست‌و‌پنجه نرم می‌کنند.»

به گفته عطاردی، در هر نقطه از کشور که آب پشت سدها کفاف نیازهای شهروندان یک منطقه را ندهد و به ناچار شبکه آب‌وفاضلاب آن منطقه مجبور شود که درصد زیادی از آب چاه‌ها را هم با آب پشت سدها ترکیب کند، در آن صورت احتمال دارد سلامت آب شرب در آن منطقه به خطر بیفتد.

از نگاه این متخصص بهداشت محیط، مدیریت مصرف آب از سوی مردم و مسئولان، افزایش دامنه نظارت‌های بهداشتی سازمان‌های متولی برای رصد سلامت آب شرب، تکمیل شبکه فاضلاب و مدیریت اصولی زباله‌ها و پسماندها می‌تواند سلامت آب شرب را افزایش دهد و بار بیماری‌های غیرواگیر در کشور را کاهش دهد.