فیلم سینمایی «تنگه‌ ابوقریب» به کارگرانی بهرام توکلی و تهیه‌کنندگی سعید ملکان توانست ظرف یک هفته، به فروش یک میلیاردی برسد. این فیلم یکی از پرهزینه‌ترین فیلم‌های تاریخ سینمای ایران است که تصویری مستند و واقعی از جبهه‌های جنگ تحمیلی ارائه می‌کند. جواد عزتی، امیر جدیدی، حمیدرضا آذرنگ، مهدی صباغی و مهدی پاکدل از جمله بازیگرانی هستند که در این فیلم نقش‌آفرینی می‌کنند.

«تنگه ابوقریب» توانست شش سیمرغ بلورین و عنوان بهترین فیلم سی‌وششمین جشنواره فجر را از آن خود کند.

این فیلم، روایتی است از دفاع گردان عمار یاسر لشکر 27 محمد رسول‌الله در برابر لشکرکشی رژیم بعث در روزهای پایانی جنگ. اگر دوست دارید با اطلاعات بیشتری به تماشای «تنگه ابوقریب» بنشینید با این گزارش همراه شوید.

 

نمایش خشونت جنگ

عبارت «نگاه متفاوت به جنگ» را این‌قدر به کار برده‌اند که خودش تبدیل به کلیشه شده است. همه فیلم‌سازان دفاع مقدس مدعی هستند که به جنگ از زاویه جدیدی نگاه کرده‌اند. از کنار بسیاری از ادعاها می‌شود به سادگی گذشت. اما شعار تبلیغاتی فیلم «تنگه ابوقریب» را باید جدی گرفت. تفاوت نگاه، این‌بار در نمایاندن خشونت و بی‌رحمی جنگ، خودش را نشان می‌دهد. دشمن روبه‌روی ایران، آن حریف دست‌وپا بسته‌ای نیست که در بیشتر فیلم‌های دفاع مقدس دیده‌ایم. آنجا انگار با یک مشت انسان خنگ و ناتوان طرف بودیم که توسط رزمندگان ایرانی در چشم به‌هم زدنی تارومار می‌شدند. اما در این فیلم، مقابل دلاورمردان ایرانی، لشکری ایستاده که تا بن‌دندان مسلح است. عزمش را جزم کرده تا خاک ایران را اشغال کند و به اهداف پلیدش برسد. این رویکرد، جنگی را پیش‌روی ما می‌گذارد که بیش از تصور ما خشن و بی‌رحم است. قرار نیست بازیگران خودشان را عاشق جنگیدن نشان بدهند. آن‌ها برای رسیدن به هدفی مقدس مجبور می‌شوند که جنگ و درگیری را انتخاب کنند.

 روی پوستر فیلم، نام هیچ بازیگر زنی نیامده است. زنان در چند نما حضور کم‌رنگی به‌عنوان پرستار دارند، اما نه در آن حد که بتوان اسمش را بازیگری گذاشت. زمان تماشای فیلم حس حضور در خط‌مقدم جبهه به مخاطب دست می‌دهد. جبهه‌ای که همه چیزهای ترسناک را در خودش جمع کرده. از قطع عضو گرفته تا مجروحیت، تشنگی، انفجار و موج‌گرفتگی و ... از چنین فیلمی بوی ترویج جنگ و خشونت به مشام نمی‌رسد. انگار در ثانیه ثانیه‌اش یک نفر دارد فریاد می‌زند که جنگ زشت و خشن و وحشتناک است، ولی وقتی انتخاب شدی باید تا ته خط بروی و چاره دیگری نداری.

 

دیالوگ‌های یک فیلم پرسروصدا

اینجا از دیالوگ‌های شعاری حاجی و سید خبری نیست. چند دیالوگ تاثیرگذار دارد که به خوبی در ذهن مخاطب می‌نشیند. این دیالوگ که «جنگ برنده نداره. برنده‌های جنگ فروشنده‌های اسلحه هستن.» در پاسخ به سوال علی، پسر نوجوان جبهه گفته می‌شود. این دیالوگ کاملا هم‌راستا با مضمون ضدجنگ فیلم است. اصلی‌ترین پیام فیلم در دل این دیالوگ نهفته شده. پیامی که بیانش جسارت می‌خواهد و گفتنش کار هر کسی نیست. 

در کنار عبارت بالا باید به این دیالوگ خوب هم اشاره کنیم: «هر کی بیشتر بترسه زودتر میمیره!» جمله‌ای که قاعده جنگ را بیان می‌کند و تفسیری منفعت‌طلبانه از جنگ دارد. 

از فیلم «تنگه ابوقریب» نباید انتظار دیالوگ‌های بیشتری را داشته باشیم. آدم‌ها در زمینی که گرفتار خون و آتش‌شده، فرصت گفت‌وگو را پیدا نمی‌کنند. صدای توپ و آتش و خمپاره آن‌چنان غالب است که صدای دیگری شنیده نمی‌شود. 

 

نگاه مستندگونه

 فیلم بیشتر قالبی مستند دارد تا داستانی. این جمله را از بیشتر مخاطبان اثر خواهید شنید. نگاهی به شدت مستندگونه کارگردان، فرصت شخصیت‌پردازی و داستان‌گویی را از بین برده است. با آدم‌هایی طرف هستیم که جانانه می‌جنگند و ایستادگی می‌کنند. ویژگی مشترک همه آن‌ها غیرت و مردانگی‌شان است. کارگردان فرصت نزدیک‌شدن به آدم‌ها را از خودش سلب کرده است. تفاوت بازی امیر جدیدی کاملا مشخص است. امیر جدیدی شمایل یک شخصیت نترس، بامعرفت و جوانمرد را اجرا می‌کند. اما این تفاوت در بین دیگر نقش‌ها دیده نمی‌شود. آدم‌ها هویت مستقل ندارند و انگار در اشکال مختلف تکثیر شده‌اند. علاوه بر این، قصه، اوج و فرود دراماتیک ندارد. فردی که فیلم را ندیده اگر خلاصه داستان را از شما بپرسد به او چه خواهید گفت؟ رزمندگان ایرانی می‌جنگند، شهید می‌شوند و در نهایت راه دشمن را سد می‌کنند. خرده داستان‌هایی که بتواند این روایت را رنگ و لعاب ببخشد وجود ندارد.

 

پیشینه کارگردان

شهرت «بهرام توکلی» به ساخت فیلم‌های روشنفکرانه است. او تا پیش از «تنگه ابوقریب» فیلم‌هایی ساخته که بیشتر مورد توجه منتقدان و جشنواره‌های سینمایی قرارگرفته و ارتباطی با مخاطب عام برقرار نکرده است. در بین همه آثارش «اینجا بدون من» به خاطر بازی نگار جواهریان و صابر ابر در گیشه موفقیت بهتری داشته است. «آسمان زرد کم‌عمق» به قدری چندلایه و پیچیده بود که بسیاری اعتراف کردند از آن چیزی نفهمیده‌اند. بهرام توکلی علاوه بر این‌ها فیلم‌های پابرهنه در بهشت، پرسه در مه، بیگانه و من دیه‌گو مارادونا هستم را در کارنامه دارد. «تنگه ابوقریب» اولین فیلم او در ژانر دفاع مقدس محسوب می‌شود.

 

کنایه بازیگران به ژن‌های خوب

این فیلم می‌تواند حس وطن‌دوستی ایرانیان را تقویت ‌کند. در شرایطی که کشور ما درگیر مشکلات ریز و درشت اقتصادی است، تماشای فیلم منجر به اتحاد و همبستگی بیشتر ایرانیان خواهد شد. در «تنگه ابوقریب» شاهد جان‌فشانی انسان‌هایی هستیم که غیرت و مردانگی را معنایی دوباره بخشیدند. بازیگران فیلم همگی در صحبت‌ها و نوشته‌های خود به این نکته اشاره کرده و تلنگری هم به مسئولان فراموش‌کار زده‌اند.

مهدی پاکدل بازیگر «تنگه ابوقریب» با انتشار تیزر این فیلم در صفحه شخصی خود، نوشت: «پیشنهاد می‌کنم به مسئولانی که خیلی درگیرن، حتما حتما فیلم تنگه‌ابوقریب رو وقتی اکران شد ببینن. ببینید ایرانی‌ها برای حفظ شرف و غرورشون چه کردند، ببینید شاید شاید شاید خجالت بکشید...»

حمیدرضا آذرنگ نیز در مراسم اکران فیلم در پردیس سینمایی «کوروش» شرکت کرد و گفت: «امیدوارم تمام کسانی که این روزها باعث حال بدی ما شدند، کسانی که ژن‌های خوب هستند، اختلاسگرانی که دستشان در جیب ماست و پُزشان مال خودشان است بیایند و با دیدن این فیلم شرمنده شوند،گرچه شرمندگی به قیافه آن‌ها نمی‌آید.»