انتشار بسته جدید ارزی به‌ویژه با فرصتی که در اختیار پتروشیمی‌ها برای عرضه ارز در بازار آزاد قرارگرفته است، خوش‌بینی بسیاری برای رشد بورس و جذب سرمایه‌های جدید به وجود آورده است. به‌طوری که  در هفته‌های اخیر شاهد رشد بی‌سابقه شاخص بورس و ارزش سهام شرکت‌ها بودیم. همان طور که افزایش نرخ دلار نیز سهم ملموسی در رشد ارزش سهام شرکت‌های بورسی به‌ویژه شرکت‌های صادرات‌محور داشته است. از آنجایی که نرخ دلار تا به حال در قیمت‌های نزدیک به 10هزار تومان در بازار تثبیت شده است و از این نظر فاصله کمی میان نرخ‌های بازار آزاد و بازار رسمی است، از این پس وضعیت مثبتی پیش‌روی سهام‌داران بورس به‌ویژه شرکت‌های سهامی وابسته به کالاها از فلزی-معدنی‌ها گرفته تا پتروشیمی‌ها، پالایشی‌ها و سیمانی‌ها، خواهد بود که به گفته برخی از تحلیلگران بورسی، با توجه به نوع واکنش و عکس‌العمل شرکت‌ها در برابر تحریم‌ها و میزان صادراتی که به کشورهای همسایه  دارند، امیدوارکننده است. به بیانی دیگر سیر مثبت شاخص بورس در شرایط تحریمی نیز قابل تداوم است.

به اعتقاد برخی از کارشناسان، اگرچه ورود به بازار سرمایه نیازمند ملزوماتی چند هم از جانب خود بازار سرمایه و هم از طرف سرمایه‌گذاران است، اما افزایش جریان سرمایه‌گذاری در بورس می‌تواند چرخه معیوب سرمایه‌گذاری در بازارهای موازی مثل سکه، ارز و... را به نفع بورس تغییر دهد و از آنجایی که ورود نقدینگی به بورس تورم چندانی ایجاد نمی‌کند، همچنین مشمول مالیات اندکی است، جذابیت این بازار را هم برای مسئولان به منظور هدایت نقدینگی به آن و هم برای سرمایه‌گذاران افزون می‌کند. به اعتقاد کارشناسان، تاثیر مثبت افزایش نرخ دلار و تثبیت آن در قیمت‌های 10هزارو400 و 10هزارو500، فرصت مناسبی است که می‌توان از آن برای ترغیب بیشتر سرمایه‌گذاران بهره برد و مهم‌تر آنکه به واسطه آن، معضل نقدینگی را با ورود سرمایه‌های سرگردان به بورس، مرتفع کرد. رشد شاخص بورس و عرض‌اندام شرکت‌های پتروشیمی، پالایشی و... طی مدت اخیر و جذب سرمایه‌های جدید به بورس، گواه این امر است.

از ابتدای سال‌جاری شاخص بورس در اغلب روزها سیر صعودی داشته و از رکوردهای تاریخی خود فراتر رفته است. اما آیا تنها بازار مولد پررونق در ماه‌های اخیر به روند رو به رشد خود ادامه خواهد داد؟ پاسخ به این سوال به آسانی ممکن نیست، چراکه آشفتگی‌ای که نوسانات نرخ ارز در بازارهای سکه و طلا ایجاد کرده است، بازار سرمایه را نیز تحت‌تاثیر قرار داده به‌طوری که گاهی بورس با رشد و افت شاخص مواجه می‌شود. زمانی که نرخ دلار بالا می‌رود طبیعتا شاخص بورس به‌ویژه در بخش‌های صادرات‌محور افزایش پیدا می‌کند و همین موضوع باعث شده بود یک هفته قبل از اعلام بسته جدید ارزی بانک مرکزی، شاخص بورس رکوردهای بی‌سابقه‌ای  را  در افزایش ارزش سهام تجربه کند. البته این مسئله برای سهام‌داران خُرد به‌خصوص کسانی که سهام آن‌ها متعلق به شرکت‌های کوچک بورسی است، چندان ملموس نبود. البته باید این نکته را نیز از نظر دور نداشت که برخی از سهام‌داران به دلیل سودی که سایر بازارهای موازی داشت، از سرمایه‌گذاری در بورس منصرف شده‌اند. افزایش اقبال سرمایه‌گذاران نسبت به بازار سرمایه اگر به دلیل بازدهی واقعی این بازار باشد، هم برای سرمایه‌گذاران و هم برای اقتصاد و تولید کشور مفید است، اما چنانچه رشد شاخص بورس تحت‌تاثیر نوسانات ارزی و بی‌ثباتی اقتصادی و هجوم مقطعی نقدینگی به بازار سرمایه باشد، به سود سهام‌داران بورس نخواهد بود و همین موضوع  در ماه‌های اخیر باعث شده که خیلی از سهام‌داران خرد به‌ویژه کسانی که نسبت به ریسک‌های بورس ترس و واهمه بیشتری دارند، از بورس به سمت بازارهای دیگر بروند و میزان سرمایه سهام‌داران خرد در بورس در فضای بی‌ثبات اقتصادی در نوسان باشد. بر همین اساس تنها بخش اندکی از فعالان بازار سرمایه ریسک بورس را به جان خریده‌اند و آن نیز به دلیل اطلاعاتی است که در اختیار دارند و به آن‌ها در کاهش این ریسک کمک می‌کند. از جمله این اطلاعات، آگاهی از وضعیت آینده بازار است که بعضا به دلیل تجربه زیاد و سابقه آن‌ها از فعالیت در بورس حاصل شده است. این سهام‌داران البته جزء سهام‌داران کلان بورس هستند و پذیرش ریسک بورس یکی از  بارزترین ویژگی‌های آن‌هاست. از آنجایی که ورود سهام‌داران جدید به بورس، در رشد شاخص و وضعیت سودآوری سهام این سهام‌داران بزرگ نیز موثر است، یکی از دغدغه‌های همیشگی بازار سرمایه، ورود این دسته از سرمایه‌گذاران به بورس است که متاسفانه شرایط بی‌ثبات اقتصادی به اضافه ریسکی که در این شرایط چشمگیرتر می‌شود، از تعداد آن‌ها نیز می‌کاهد. 

 

افزایش ریسک بورس در شرایط بی‌ثبات اقتصادی

علیرضا باغانی، کارشناس بازار سرمایه در این رابطه با تاکید بر اینکه سیاست‌گذاران بورسی باید رونق بورس را بیشتر مورد توجه قرار دهند، به «آتیه‌نو» می‌گوید: «موانعی چند مانند قوانین به‌روز نشده، مقررات سلیقه‌ای سازمان بورس، نظارت ضعیف این سازمان و کم‌عمق بودن بازار سرمایه از نظر حجم سهام شناور نیز مانع از شفافیت هرچه بیشتر این بازار است. بر همین اساس کمترین توجه در میان همه بازارها به سمت بورس است و این برای وضعیت فعلی کشور که نیاز دارد سرمایه‌ها و نقدینگی‌ها را از بازارهای غیرمولد دور کند موقعیت خوبی نیست. سهام‌داران خردی نیز که به دلیل ناآگاهی از ورود به بورس زیان دیده‌اند، در نگرش منفی به بورس، اثر مهمی دارند، اما آنچه بورس را در کنار این عوامل متاثر می‌کند، وضعیت بی‌ثبات اقتصادی است که عزم سهام‌داران کم‌رغبت به بورس را برای سرمایه‌گذاری ضعیف‌تر می‌کند. به‌طور کلی سرمایه‌گذاری در این وضعیت کاهش پیدا می‌کند و از آنجایی که بازار سرمایه طبق روال معمول سهم اندکی در سرمایه‌گذاری دارد، این سهم در شرایط آشفته، کمتر می‌شود و برعکس ریسک بورس برای آن‌ها افزایش پیدا می‌کند.

در حالی که در کشورهای توسعه‌یافته نگرش به بورس بر محور سرمایه‌گذاری مقطعی تعریف نمی‌شود. به همین دلیل هم هست که مردم در کشورهای توسعه‌یافته بالای 60 درصد سرمایه‌های خود را در بورس سرمایه‌گذاری می‌کنند، اما در کشور ما نسبت نابرابر سرمایه‌گذاری در بورس در قیاس با سایر بازارها به سود شبکه بانکداری تمام شده است. شبکه‌ای که بازدهی ندارد، در تامین سرمایه و تامین مالی صنعت و تولید هم موفق نبوده است.»

وی با اشاره به اینکه برای ورود به بورس باید اطلاعات کافی در اختیار داشت، ادامه می‌دهد: «در شرایطی که نوسانات نرخ ارز بازارها را به هم ریخته بود، سهام‌داران بزرگ بورس و کسانی که با تکیه بر اطلاعات به فعالیت می‌پرداختند از این شرایط بیشترین سود را بردند در حالی که عمده زیان متوجه سهام‌داران کمتر مطلع و ناآگاه بود. از آنجایی که در کشورهای در حال توسعه به اهمیت بازار سرمایه در کنار سایر بازارها توجهی نمی‌شود، سهام‌داران خُرد نیز برای سرمایه‌گذاری در بورس، به‌ صورت دوره‌ای یا مقطعی و هیجانی در آن حضور دارند به همین دلیل اهداف سرمایه‌گذاری در بورس نه تنها محقق نمی‌شود، بلکه با افزایش ریسک بورس برای همین دسته، ترس از پذیرش بورس بیشتر می‌شود.»

 

جذابیت سودآوری بازارهای غیرمولد باید به نفع بورس تغییر کند

مهدی طهانی، کارشناس بازار سرمایه نیز با تاکید بر اینکه فضای اقتصاد کشور باید مردم را تشویق به سرمایه‌گذاری و ورود به بورس کند، به «آتیه‌نو» می‌گوید: «هر کشور توسعه‌یافته‌ای اول از همه بورس رشدیافته‌ای دارد در حالی که در کشور ما نه تنها از رشد بورس، استقبالی نمی‌شود، بلکه به ابهامات بازار سرمایه و کمبود اطلاعات شفاف، مردم را از این بازار فراری می‌دهد. جذابیت سودآوری سایر بازارها که بیشتر از بُعد دلالی موردتوجه است، مردم را از ورود به بورس منع کرده و همین  امر است که سودآوری شاخص بورس را نامطمئن کرده است. خیلی‌ها برای سرمایه‌گذاری در بورس، نگران ضرر آن هستند در حالی که بورس به مشتری حق انتخاب می‌دهد و افراد برحسب ریسک‌پذیری که دارند همان‌قدر که ممکن است متحمل زیان شوند، همان‌قدر هم شانس سودآوری دارند.» وی در ادامه می‌افزاید: «بازار سرمایه با وجود آنکه تنها 50سال عمر دارد، اما 600 نهاد مالی داشته که این نشان از ارزش و اهمیت این بازار دارد در حالی که درصد ورود سرمایه به آن، ناچیز بوده و حجم این بازار در قیاس با آن چیزی که در واقعیت باید باشد، کوچک است. در رابطه با همین نوسانات ارزی ملاحظه شد که تنها درصد کمی از شرکت‌ها مثل پتروشیمی‌ها و فولادسازها که جزء سهام‌داران کلان بورس بودند از تلاطمات بازار بهره جستند و مابقی نتوانستند سهم واقعی خود را از بازار به دست آورند، چراکه درصد سهام‌داران بورس به آن میزان نیست که از سهام شرکت‌های کوچک استقبال شود.»

طهانی با اشاره به اینکه تثبیت نرخ ارز شرایط بهتری را برای بورس رقم می‌زند، می‌گوید: «با وجود رشدی که شاخص بورس طی مدت اخیر داشت، پیش‌بینی می‌شود این بازار شاهد ورود بیشتر سرمایه‌گذاران در زمان تثبیت قیمت ارز باشد و اگر این اتفاق بیفتد شاخص بورس رشد بیشتری را تجربه می‌کند.»