به یاد همایون صنعتی
از مروارید کیش تا گلاب زهرا
نازنین مهراندیش
نامهایی هستند که همیشه جاویدان میمانند و اصرار برای فراموش کردن آنها، راه به جایی نمیبرد. یکی از این نامها در تاریخ ما «همایون صنعتی» است. شاید شما نامش را نشنیده باشید اما نبوغ و خلاقیت او در کارآفرینی تنه میزند به بسیاری از نامداران این عرصه در دنیا. همایون سال ۱۳۰۴ در تهران به دنیا آمد. پدرش، عبدالحسین صنعتی، از نخستین رماننویسان ایرانی بود، اما آنچه زندگی همایون را متحول کرد، پدربزرگش بود؛ علیاکبر صنعتی. علیاکبر صنعتی که بود؟ مردی مشروطهطلب که در دوران جنگ جهانی اول و دوم بسیاری از بچههای یتیم کرمان را از آوارگی و گرسنگی نجات داد. او اولین پرورشگاه ایران را افتتاح کرد و به بچهها آموخت که باید کنار درس خواندن، حرفهای بیاموزند. او به بچههای پرورشگاه پارچهبافی را آموخت و کلاه پوستی را، که آن زمان سربازهای روس خیلی آن را دوست داشتند، به طوری که توانستند با همان کلاه پوستی خود را از چنگال قحطی و مرگ رها کنند. همایون نوه همین پدربزرگ خلاق و انساندوست است. مادرش اما قمرتاج دولتآبادی بود، کوچکترین دختر میرزا هادی دولتآبادی و خواهر میرزا یحیی دولتآبادی. او کودکی خود را در کرمان نزد پدربزرگ و مادربزرگش گذراند، در همان پرورشگاهی که کودکان یتیم بزرگ میشدند. بعدها در دبیرستان البرز تهران مشغول به تحصیل و در همین مدرسه با ایرج افشار آشنا شد، اما همزمان با شهریور ۱۳۲۰، ایران درگیر جنگ جهانی دوم بود، او دبیرستان را ناتمام رها کرد و دوباره به کرمان بازگشت و در کار تجارت و اداره امور پرورشگاه به پدر کمک کرد. هنوز 18 سالش تمام نشده بود که بعد از مرگ پدربزرگ مسئولیت اداره پرورشگاه را به عهده گرفت و در دوره جنگ جهانی دوم توانست آن را در شرایطی ایدهآل مدیریت کند. بعدها دیپلم خود را از اصفهان گرفت ولی هرگز به دانشگاه نرفت و با وجود میل پدر و خانواده به جای دانشگاه راه بازار و تجارتخانه را برگزید. او بنیانگذار چندین موسسه فرهنگی و اقتصادی در ایران است؛ موسسه انتشارات فرانکلین (که بعد از پبروزی انقلاب اسلامی با نام شرکت انتشارات علمی فرهنگی ادامه حیات داده است)، شرکت سهامی افست، چاپخانه ۲۵شهریور، سازمان کتابهای جیبی، کاغذسازی پارس. اقدامات او در آن زمان صنعت چاپ ایران را متحول کرد. اما مهمترین کار او در عرصه تجارت و کارآفرینی، کشت مروارید کیش و احداث کارخانه گلاب زهرا در کاشان بود. او همچنین بنیانگذار شهرک خزرشهر است و اولین فردی است که کشاورزی ارگانیک را بهصورت کاربردی در ایران پایهریزی کرد. یکی دو سال قبل از انقلاب، همایون به کرمان کوچ کرده بود و در ملک پدریاش در لالهزار کرمان مشغول کاشتن گل محمدی و دایر کردن دستگاههای گلابگیری شده بود. گلاب زهرا نام کارخانه تولید گلاب و روغن گل است که در کرمان توسط همایون صنعتیزاده و همسرش شهیندخت سرلتی (صنعتی) در سال ۱۳۵۸ خورشیدی تاسیس شد. این کارخانه اولین واحد تولیدی است که موفق به دریافت گواهینامه ارگانیک در تولید گلاب و روغن گل شده است. گلاب زهرا یکی از بزرگترین صادرکنندههای گلاب و روغن گل در ایران است و محصولات آن در اروپا هم به فروش میرسد. همهساله برای تمدید گواهینامه ارگانیک (کشاورزی آلی) مزارع و کارخانجات این واحد تولیدی توسط کارشناسان انجمن خاک انگلستان Soil Association مورد بازرسی قرار میگیرد. عمده مشتریان روغن گل این کارخانه لابراتوارهای تولید لوازم بهداشتی آرایشی در اتحادیه اروپا هستند. کارخانه گلاب زهرا یکی از بزرگترین و پیشرفتهترین واحدهای صنعتی دنیا در زمینه تولید عرقیات گیاهی است و در سال ۱۳۸۲ بهعنوان واحد نمونه کشوری معرفی شد. گلاب زهرا بیش از بیست گونه محصول مختلف شامل عصارهها و عرقیات گوناگون گیاهی، بهچای، و نمکهای معطر تولید میکند. شرکت از نظر بازرگانی وابسته به بنیاد فرهنگی و تربیتی صنعتی (مجموعه پرورشگاه صنعتی) است که یک خیریه مربوط به ارتقای توسعه فرهنگی و اجتماعی به شمار میرود. این بنیاد از پروژههای اجتماعی بسیاری در استان کرمان، شامل پرورشگاه پسران و خانههای متعدد برای کودکان معلول در شهر کرمان همچنین پرورشگاه دختران در شهر بم پشتیبانی میکند و بسیاری از مردان و زنان پرورشگاه در کارخانههای متعلق به خانواده صنعتی مشغول به کار شدهاند.




