تقریبا دو هفته‌ای است که تعطیلات تابستانی مدارس شروع ‌شده و پُرکردن اوقات فراغت فرزندان به دغدغه بیشتر پدر و مادرها تبدیل شده است. برخی از والدین کودکان را در کلاس‌های مختلفی مانند ورزشی و آموزشی ثبت‌نام کرده‌اند و برخی دیگر بازی‌های مهیج رایانه‌ای را بهترین راه برای سرگرم‌کردن فرزندانشان یافته‌اند، با این استدلال که بهتر است فرزندشان در خانه مانده و از خطرات بازی و سرگرمی در پارک و کوچه در امان بماند. این‌گونه پدر و مادرها هم خیالشان راحت است و به کارشان می‌رسند. البته ما کاری به این مسائل و پیامدهای آن نداریم. فقط قصد داریم  در این مطلب  یک انتخاب دیگر پیش‌روی والدین و بچه‌ها بگذاریم: خواندن کتاب! برای این منظور باید بچه‌ها را به خواندن کتاب ترغیب کرد، کاری که برای ما والدین کتاب‌نخوان آسان نخواهد بود.  

 

زمانه عوض‌ شده

در همین ابتدا باید تاکید کنم که قصد ما معرفی کتاب‌ها و داستان‌هایی نیست که در کودکی خوانده‌ایم یا برایمان خوانده‌اند. بله، ما با آن کتاب‌ها خیلی کیف می‌کردیم و به خیالمان این کتاب‌ها بهترین‌های تمام دوران‌هاست و همه کودکان باید آن‌ها را بخوانند! دقیقا مثل کارتون‌هایی که در دوران کودکی دیده‌ایم و تصور می‌کنیم روی دست کارتون‌هایی مثل دکتر ارنست، مهاجران، پینوکیو، پسر شجاع و چه و چه، انیمیشنی ساخته نشده است. شاید با خودمان بگوییم کتاب کودک و نوجوان فقط «شازده کوچولو»، «قصه‌های مجید»، «قصه‌های خوب برای بچه‌های خوب»، «ماهی سیاه کوچولو» یا «تام سایر و هاکلبری فین» و...! اما فراموش نکنیم که زمانه عوض شده و بچه‌ها دیگر طالب این قصه‌ها نیستند. بچه‌های این نسل داستان‌ها، قهرمان‌ها و روایت‌های خودشان را می‌خواهند و پندهای شعارگونه دستوری را برنمی‌تابند. برای همین کارتون‌هایی که می‌بینند با آنچه ما در کودکی می‌دیدیم تفاوت دارد.

 

کتاب‌های مناسب را از کجا پیدا کنیم؟

آن‌قدر کتاب برای گروه‌های مختلف سنی کودک و نوجوان زیاد است که انتخاب از میان آن‌ها کار آسانی نیست. برای همین، پیشنهاد می‌کنیم اگر قصد تهیه کتاب برای فرزندانتان دارید سری به دو، سه پایگاه اینترنتی جامع و کاملی که در این حوزه وجود دارد بزنید. سایت «کتابک» (ketabak.org) اطلاعات مفیدی در این زمینه در اختیار شما قرار می‌دهد. کتابک بر آن است که راهنما و یاوری برای گزینش مواد خواندنی مناسب برای کودکان و نوجوانان ایرانی باشد. «موسسه فرهنگی، هنری و پژوهشی تاریخ ادبیات کودکان» هم سایتی با نام «هدهد» راه‌اندازی کرده که به قول مسئولانش تارنمایی چندمنظوره برای دسترس‌پذیرکردن فرآورده‌های فرهنگی کودکان و نوجوانان است. یکی از ابتکارات جالب «هدهد» معرفی بسته‌های موضوعی کتاب برای رده‌های مختلف سنی است. اگر فرزندتان به کتاب کاغذی علاقه ندارد، کتاب الکترونیکی و صوتی را هم می‌توانید امتحان کنید. 

متأسفانه بیش از 70 درصد کتاب‌های حوزه کودک و نوجوان را آثار ترجمه‌ای شکل می‌دهند که این موضوع هم از ضعف‌های حوزه کتاب است. اگرچه ادعا می‌شود نویسندگان خارجی با دیدگاهی جهانی و بین‌المللی کتاب‌های کودک و نوجوان را خلق می‌کنند، اما هر جامعه، فرهنگ و ارزش‌های خاص خود را دارد و بهتر است این موضوع در انتخاب کتاب نیز موردتوجه خانواده‌ها قرارگیرد. اگر به دنبال کتاب‌های کودک و نوجوان با محتوایی قابل‌قبول و مناسب هستید، پیشنهاد می‌کنیم سری به فروشگاه‌های کانون پرورش فکری کودک و نوجوان در سراسر کشور بزنید. کتاب‌های انتشارات کانون معمولا از استانداردهای لازم برخوردارند. انتشارات علمی و فرهنگی نیز مجموعه خیلی خوبی از کتاب‌های حوزه کودک و نوجوان را با عنوان کتاب‌های پرنده آبی منتشر کرده است. انتشارات قدیانی نیز از بهترین‌های کتاب کودک و نوجوان به‌شمار می‌آید.

 

مجموعه داستان دگرگونی

در میان هزاران عنوان کتابی که در یکی، دو سال اخیر راهی بازار کتاب شده است، مجموعه چهار جلدی «داستان دگرگونی» را برای معرفی انتخاب کردیم. این مجموعه از کتاب‌های علمی رده سنی کودک و نوجوان به‌شمار می‌آید که اطلاعات جالبی درباره چگونگی درست‌شدن عسل، رویش گیاهان، تبدیل کرم ابریشم به پروانه و مراحل رشد قورباغه به خواننده‌ خود می‌دهد.

«از شیره گل تا عسل» نخستین کتاب این مجموعه است که به پرسشی آشنا می‌پردازد: عسل از کجا آمده است؟ کتاب با این پرسش آغاز می‌شود: «زنبورها چطور عسل درست می‌کنند؟» سپس به نحوه جمع‌آوری شهد و گرده گل‌ها توسط این حشرات پر کار، ماهیت شهد، گرده‌افشانی توسط زنبورها، کندو و ساختار آن، ساختن عسل، جانورانی که عسل می‌خورند، جانورانی که زنبورها را صید می‌کنند، رابطه زنبورها و خرس‌هایی که سراغ کندوهایشان می‌آیند، انواع رقص زنبورها و معانی آن‌ها و زنبورداری می‌پردازد. نویسنده این کتاب «هلنا رمزی» است که کتاب‌های متعددی با موضوع علوم و طبیعت برای کودکان دارد و «جنی مامفرد» کتاب را با ترکیبی از نقاشی و عکس، تصویرگری کرده است.

دومین کتاب این مجموعه، «از دانه تا گل» نام دارد که به روند کاشت، نگهداری و رشد گیاهان می‌پردازد. دختر و پسری به همراه پدرشان در باغچه در حال باغبانی‌اند. بچه‌ها دوست دارند چیزی بکارند. پدر به آن‌ها دانه‌های آفتابگردان می‌دهد و مراحل کاشت شامل زیروروکردن خاک، کندن چاله، قراردادن دانه و پوشاندن روی آن را به بچه‌ها یاد می‌دهد. بچه‌ها نمی‌دانند دانه‌ای که کاشته‌اند چیست. پدر از آن‌ها می‌خواهد صبر کنند تا بفهمند. دانه‌ها بعد از دو هفته جوانه می‌زنند و... «رزی هنکین» این کتاب را تألیف کرده و «نیک وارد» همانند دیگر جلدهای این مجموعه، کتاب را با ترکیبی از نقاشی و عکس، تصویرگری کرده است.

سومین کتاب، یعنی «از کرم تا پروانه» به چرخه زندگی پروانه می‌پردازد. پسر و پدری با همراهی گربه خانگی‌شان در باغچه خانه‌ به دنبال حشره می‌گردند. پسر تعدادی کرم روی یک گیاه می‌یابد. پدر می‌گوید این‌ها نوزاد یا کرمِ پروانه هستند. پسر یکی از کرم‌ها را برمی‌دارد و با کمک پدرش شرایط زندگی مناسب و غذای آن را فراهم می‌کند تا بتواند کرم را در خانه نگه دارد و از نزدیک، رشد آن را مشاهده کند. «الکس رمزی» این کتاب را با همراهی «پل هامفری» نوشته و «کتی اسلیت» آن را تصویرگری کرده است. 

کتاب «از تخم تا قورباغه» که به چرخه زندگی قورباغه می‌پردازد، آخرین کتاب این مجموعه محسوب می‌شود. داستان این کتاب از آنجا شروع می‌شود که دختری به همراه مادربزرگش برای گردش به اطراف برکه‌ای می‌روند. دختر در آنجا قورباغه‌هایی را در حال تخم‌گذاری می‌بیند. آن‌ها تعدادی از تخم‌ها را همراه جلبک و آب برکه به خانه می‌آورند و از آن‌ها نگهداری می‌کنند. تخم‌ها پس از مدتی تبدیل به بچه قورباغه می‌شوند. بچه قورباغه‌ها رشد می‌کنند و...  این کتاب را نیز «الکس رمزی» با همکاری «پل هامفری» نوشته‌اند «سارا یانگ» تصویرگری آن را برعهده داشته است.

این مجموعه توسط شهرام رجب‌زاده ترجمه و هر جلد آن به بهای پنج‌هزار تومان توسط انتشارات قدیانی راهی بازار نشر شده است.