همین پشت‌میزنشینی‌های روزمره، بی‌حالی و تکان نخوردن، حالا به نقطه حادی رسیده که اقتصاد سلامت را با چالشی جدی مواجه کرده است. بر اساس آمارهای رسمی وزارت بهداشت، 13 درصد تولید ناخالص داخلی، صرف درمان بیماری‌های غیرواگیر می‌شود که یکی از عمده دلایل ابتلا به این بیماری‌ها، بحران بی‌تحرکی است.

می‌گوییم بحران، چون هم‌اکنون بر اساس آمارهای رسمی، 75 درصد علت مرگ‌ومیرها در کشور ما به بیماری‌های غیرواگیر برمی‌گردد؛ بیماری‌هایی که ریشه همه آن‌ها مستقیم و غیرمستقیم به بی‌تحرکی برمی‌گردد.

در حال حاضر، 10 میلیون ایرانی به فشارخون مبتلا هستند، به طوری که سالانه 92 هزار ایرانی سکته قلبی و 43 هزار نفر سکته مغزی می‌کنند. همچنین بیش از 7 میلیون نفر هم از قند خون بالا رنج می‌برند و 24 میلیون نفر هم اضافه‌وزن و چاقی دارند. در این بین، سالانه 90 هزار ایرانی نیز به بیماری سرطان گرفتار می‌شوند.

اگر پای صحبت کارشناسان نظام سلامت بنشینید، آن‌ها یک‌صدا بر این موضوع تاکید دارند که اگر بی‌تحرکی از زندگی روزمره حذف شود، ترمز ابتلا به این بیماری‌های مزمن هم کشیده می‌شود. پیش‌تر ناصر کلانتری، قائم‌مقام معاون بهداشتی وزیر بهداشت، نیز در جمع رسانه‌ها، بی‌تحرکی را در زمره 10 عامل اول خطر سلامت در ایران معرفی کرد.

 

 هزینه 67 میلیارد دلاری، سوغات کم‌تحرکی

گفته می‌شود که هر 10 درصد افزایش مرگ‌ومیر بر اثر بیماری‌های مزمن، 5 درصد از رشد اقتصادی کشور کم می‌کند. به همین دلیل است که در کشورهای توسعه‌یافته، برای کاهش هزینه‌های سلامت هم که شده، مردم را به سمت تحرک بیشتر تشویق می‌کنند تا شهروندان کمتری به بیماری‌های غیرواگیر مبتلا شوند. مثلا چندی قبل اعلام شد که کشور استرالیا با افزایش فعالیت بدنی شهروندانش به مدت 30 دقیقه در روز توانسته حدود یک و نیم میلیارد دلار از هزینه‌های درمانی کشور بکاهد.

جالب است بدانید که در سال ۲۰۱۳، نداشتن تحرک فیزیکی هزینه 5/67 میلیارد دلاری را در سطح جهان برای بخش سلامت به همراه داشته است. این تحقیق را محققان دانشگاه سیدنی استرالیا انجام داده‌اند و جامعه آماری آن هم ۱۴۲ کشور جهان است که 2/93 درصد جمعیت جهان را تشکیل می‌دهند.

بر اساس نتایج این تحقیق علمی، 8/53 میلیارد دلار این هزینه‌ها در بخش هزینه‌های مستقیم (مخارج مراقبت و درمان) و 7/13 میلیارد دلار در بخش هزینه‌های غیرمستقیم (از بین رفتن کارایی) صرف شده است.

 

 افزایش هشداردهنده بی‌تحرکی در کشور

بر اساس آمارهای سازمان غذا و دارو، در کشور ما سالانه 4/1 میلیارد دلار صرف هزینه دارویی بیماری‌های غیرواگیر می‌شود. این آمار قابل‌تامل، فقط یک چشمه از خسارت‌هایی است که کم‌تحرکی و بیماری‌های مزمن، دست در دست همدیگر به نظام سلامت تحمیل می‌کنند.

دکتر سیدحسن هاشمی، وزیر بهداشت هم چند ماه قبل در اهمیت تحرک و ورزش در کاهش ابتلا به بیماری‌های مزمن تاکید کرد: «اگر افراد وزن خود را 5 تا 7 درصد کاهش دهند، احتمال ابتلای آن‌ها به دیابت تا 50 درصد کاهش می‌یابد، ضمن اینکه 150 دقیقه ورزش در هفته به صورت پیاده‌روی مداوم نیز می‌تواند احتمال ابتلا به دیابت را 20 درصد کاهش دهد.» به گفته وزیر بهداشت، «بیش از 25 درصد مرگ‌ومیرهای کشور به دلیل کم‌تحرکی و استفاده از مواد غذایی مضر مانند نمک و روغن است.»

دکتر علی‌رضا استقامتی، فوق‌تخصص غدد و متابولیسم و عضو هیئت‌علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران، در گفت‌وگو با آتیه‌نو به واقعیتی تلخ‌تر اشاره می‌کند و می‌گوید: «بی‌تحرکی و چاقی در بین ایرانی‌ها شایع شده و در حال افزایش است. همین کم‌تحرکی با تغذیه نامناسب ترکیب ‌شده و آمار ابتلا به بیماری‌های مزمن را در جامعه تشدید کرده است.»

استقامتی تاکید دارد: «گسترش روزافزون زندگی شهرنشینی نیز بر کم‌تحرکی شهروندان افزوده و آن‌ها را بیشتر از گذشته در معرض ابتلا به بیماری‌های غیرواگیر قرار داده است.»

ورزش و داشتن تحرک موجب می‌شود که به قول این استاد دانشگاه «با چاقی هم مبارزه شود، زیرا چاقی، بی‌تحرکی و رژیم‌های غذایی ناسالم، مثل مصرف فست‌فودها، عوامل مهمی هستند که به افزایش آمار بیماری‌های مزمن در جامعه دامن می‌زنند.»

دکتر علی‌رضا اسپید، نایب‌رئیس مجمع عمومی نظام پزشکی کشور در گفت‌وگو با آتیه‌نو از منظر دیگری به موضوع نگاه می‌کند و یادآور می‌شود: «بهترین راه جلوگیری از کم‌تحرکی و مقابله با بیماری‌های غیرواگیر، آموزش و فرهنگ‌سازی گسترده در جامعه است.»

اینکه در بیماران نهادینه شود که تغییر سبک زندگی و داشتن تحرک، عامل مهم مقابله با بیماری‌های غیرواگیر به حساب می‌آید، نکته‌ای است که اسپید بر آن تاکید جدی دارد.

از نگاه این مقام مسئول، در این بین باید متولیان نظام سلامت و نهادهای فرهنگ‌ساز نیز به شکل جدی‌تری به میدان بیایند و عوارض کم‌تحرکی را به مردم توضیح دهند: «اینکه فردی منتظر بماند تا عوارض کم‌تحرکی ظاهر شود و پس از بیمار شدن به پزشک مراجعه کند، فرآیند غلطی است که نشان می‌دهد در جامعه ما همچنان هزینه کردن برای درمان، بر مباحث پیشگیری، بهداشت و ورزش کردن غلبه دارد. تا وقتی چنین نگاهی در بین بیماران و نظام سلامت حاکم باشد، آمار ابتلا به بیماری‌های مزمن هم کمتر نخواهد شد.»

 

 بی‌تحرکی، اعتبارات بیمه‌ها را هم می‌بلعد

سازمان تامین‌اجتماعی به‌عنوان بزرگ‌ترین خریدار خدمت درمانی و دومین ارائه‌دهنده خدمات درمان، به طور مستقیم و غیرمستقیم از بی‌تحرکی ضربه می‌خورد. براساس آمارهای ارائه‌شده از سوی سازمان تامین‌اجتماعی، این سازمان در سال گذشته بیش از 200 میلیارد تومان به صورت مستقیم برای پیشگیری و درمان بیماری دیابت هزینه کرده است. این هزینه‌های هنگفت در حالی از منابع درمانی سازمان تامین‌اجتماعی صرف می‌شود که دکتر محمدعلی همتی، معاون درمان سازمان تامین‌اجتماعی، تاکید دارد: «متاسفانه با کم شدن تحرک و تغییر در سبک زندگی و تغذیه و بالا رفتن وزن افراد، تعداد مبتلایان به دیابت در کشور افزایش یافته، به طوری که از 30 سال پیش تاکنون، بیماری دیابت در کشور حدود چهار برابر شده است.»

به گفته همتی، «بروز این بیماری بیشتر ناشی از سبک زندگی و کم‌تحرکی افراد است و 80 درصد بیماران به دلیل رژیم غذایی نامناسب و کم‌تحرکی به این بیماری مبتلا می‌شوند و چنین بیماری پیشرفته‌ای با ورزش روزانه و مستمر و تغییر سبک زندگی و نوع تغذیه قابل‌پیشگیری و درمان است.»

پیش‌بینی می‌شود بیش از 2 میلیون نفر از بیمه‌شدگان سازمان تامین‌اجتماعی به بیماری دیابت مبتلا باشند. وقتی فقط از ناحیه یک بیماری که ریشه در بی‌تحرکی و سبک غلط زندگی دارد، سالانه 200 میلیارد تومان به سازمان تأمین‌اجتماعی تحمیل می‌شود، می‌توان به‌راحتی تحلیل کرد که این سازمان بیمه‌گر، سالانه چه بهای هنگفتی را برای مقابله با کم‌تحرکی در جامعه پرداخت می‌کند.