اتحادیه اروپا در شرایطی به اعلام خطر درباره وابستگی عمیق خود به فناوری‌های وارداتی از خارج از بلوک ۲۷ کشور رسیده است که چشم‌انداز ژئوپلیتیک و اقتصادی جهانی در حال بازتعریف مسیر رقابت صنعتی است. «هنّا ویرکونن»، معاون اجرایی کمیسیون اروپا در زمینه حاکمیت فناورانه، هفته قبل در رویدادی با عنوان «رقابت اروپا برای رهبری دیجیتال» هشدار داد که تجربه بحران‌های جهانی مانند همه‌گیری کووید‑۱۹ و تهاجم روسیه به اوکراین نشان داده است اتکا به فناوری خارجی می‌تواند «به سلاحی علیه ما تبدیل شود.»
اروپا، با وجود داشتن بازار تکنولوژی پویا، تا حد زیادی به تأمین‌کنندگان خارجی در زمینه‌های کلیدی مانند رایانش ابری، تراشه‌های نیمه‌هادی و خدمات هوش مصنوعی وابسته است. گزارش‌های اتحادیه اروپا نشان می‌دهند بخش اعظم زیرساخت‌های ابری در این بلوک در اختیار شرکت‌های آمریکایی قرار دارد و تا ۹۲ درصد داده‌های غرب در زیرساخت‌های متعلق به شرکت‌های غیراروپایی ذخیره می‌شود، وضعیتی که به‌گفته تحلیلگران نه‌تنها ریسک‌های عملیاتی ایجاد می‌کند، بلکه تهدیدهای قانونی و اطلاعاتی نیز در پی دارد.
این وابستگی در سطح استراتژیک معانی گسترده‌تری نیز دارد: اروپا در سرمایه‌گذاری‌های تحقیق و توسعه هوش مصنوعی و تراشه در مقایسه با آمریکا و چین عقب مانده است و نهایتاً سهم ناچیزش از بازار جهانی فناوری در بلندمدت می‌تواند اهرم‌های فشار خارجی را تقویت کند.

وابستگی شبکه‌ای و داده‌ای
تحولات اخیر در بازارهای فناوری، به بلوک اروپایی یادآوری کرده است که زنجیره‌های تأمین جهانی و مالکیت زیرساخت‌های دیجیتال می‌توانند به نقطه ضعف تبدیل شوند. وابستگی به ارائه‌دهندگان خدمات ابری و پلتفرم‌های نرم‌افزاری خارجی باعث شده اتحادیه در زمینه امنیت داده و حاکمیت سایبری در موقعیتی آسیب‌پذیر قرار گیرد؛ وضعیتی که انتقاداتی سیاسی و اقتصادی را نیز به دنبال داشته است.
در پاسخ به این چالش، طرح‌هایی مانند «EuroStack» پیشنهاد شده‌اند تا زیرساخت دیجیتال اروپایی را از پایه تقویت کنند و کنترل بیشتری بر سامانه‌های کلیدی ایجاد کنند؛ ایده‌ای که از سوی شرکت‌ها و گروه‌های صنعتی اروپایی نیز حمایت شده است.
با این حال، این تغییر مسیر پیچیدگی‌های زیادی دارد: نه‌تنها نیاز به سرمایه‌گذاری‌های کلان در تولید تراشه‌های پیشرفته، رایانش ابری بومی و پلتفرم‌های هوش مصنوعی وجود دارد، بلکه ایجاد یک اکوسیستم اقتصادی رقابتی بدون از دست دادن ارتباط با شرکای استراتژیک مانند آمریکا و چین نیز باید مدیریت شود.

قانون شتاب‌دهنده صنعتی
ویرکونن در این رویداد ضمن تأکید بر نقش حیاتی عدم وابستگی، از اجرای سیاست‌هایی مانند استفاده فعال از تدارکات دولتی برای حمایت از شرکت‌های فناوری اروپایی سخن گفت. رویکردی که از سوی برخی اعضای کمیسیون اروپا تحت عنوان طرح «خرید اروپایی» دنبال می‌شود و هدف آن تضمین جریان قراردادهای دولتی به کسب‌وکارهای داخلی است، اما این طرح در قالب قانون شتاب‌دهنده صنعتی بارها به تعویق افتاده است. این مقطع از تحولات، اروپا را در مسیری قرار داده است که باید میان نیاز به تعامل با قدرت‌های بزرگ فناوری و ضرورت تقویت ظرفیت‌های مستقل خود توازن برقرار کند؛ توازنی که اگر به درستی مدیریت نشود می‌تواند پیامدهای طولانی‌مدت بر رقابت اقتصادی و امنیت دیجیتال این بلوک داشته باشد.
در نهایت، پیام بروکسل روشن است: اروپا باید فناوری را نه فقط به‌عنوان ابزار اقتصادی، بلکه به‌عنوان ستون حاکمیت و امنیت استراتژیک بازتعریف کند؛ گامی که فراتر از بازار به عمق هویت دیجیتال این قاره پیوند می‌خورد.