بازارهای هند و اروپا به هم گره خوردند
مسعود علیپور اقدم روزنامه نگار
پس از ۱۸ سال مذاکرات دشوار، متناوب و گاه متوقفشده، هند و اتحادیه اروپا در ۲۷ ژانویه ۲۰۲۶ سرانجام یک توافقنامه تجارت آزاد جامع را نهایی کردند که به گفته طرفین، «مادر همه معاملات تجاری» است. این پیمان نهتنها تعرفههای گمرکی را در مقیاسی بیسابقه کاهش میدهد، بلکه چارچوب همکاری اقتصادی میان دو اقتصاد بزرگ و در حال رشد جهان را بازطراحی میکند. تحلیلهای رسمی و صنعتی حاکی از آن است که این توافق میتواند تا سال ۲۰۳۲ صادرات اتحادیه اروپا به هند را دوبرابر کند و در کنار آن، هند را به یکی از قطبهای جذب سرمایهگذاری و تولید صادراتمحور در زنجیره عرضه جهانی تبدیل سازد. همزمان، این توافق پیامهای عمیق اقتصادی و راهبردی در یک جهان پر تلاطم تجارت جهانی ارسال میکند.
بازارها با تعرفه کمتر
این توافق سطح بیسابقهای از آزادی تعرفهها را برای تجارت دوجانبه ایجاد میکند. بر اساس متن موافقتنامه، اتحادیه اروپا بخش اعظم تعرفههای گمرکی خود را بر واردات کالا از هند حذف خواهد کرد، بهطوری که بیش از ۹۶ درصد ارزش صادرات اروپاییها زیر پوشش حذف یا کاهش تدریجی تعرفه قرار میگیرد. تحلیل رسمی نشان میدهد که این «آزادی تعرفه» میتواند سالانه تا حدود ۴ میلیارد یورو صرفهجویی برای صادرکنندگان اروپایی ایجاد کند و رقابتپذیری آنها را در بازار پرجمعیت هند به طور قابل توجهی تقویت نماید. این سطح از کاهش تعرفه در تاریخی که بسیاری از کشورهای بزرگ جهان به سمت سیاستهای حمایتی حرکت کردهاند، نوعی بازگشت به اصول تجارت آزاد در عرصه جهانی تلقی میشود.
برای هند نیز کاهش تعرفهها بسیار معنادار است. یکی از برجستهترین محورهای توافق کاهش تعرفه بر خودروهای وارداتی است؛ تعرفههایی که پیش از این تا حدود ۱۱۰ درصد میرسید، اکنون در قالب یک مقررات مرحلهای کاهش مییابد و در نهایت به حدود ۱۰ درصد میرسد. این کاهش تحت سهمیههای محدود سالانه اجرا میشود و هدف آن نه فقط تحریک مصرف، بلکه ادغام بازار هندی با تولیدکنندگان صنعتی خارجی است. همزمان تعرفه بر کالاهای مصرفی دیگر مانند نوشیدنیهای الکلی نیز به طور محسوسی کاهش مییابد. در مقابل، بخشهایی مانند عمده محصولات کشاورزی حساس (شکر، گوشت گاو، برنج و لبنیات) در این توافق باقی میمانند تا از معیشت بخشهای روستایی محافظت شود.
علاوه بر کالا، توافق حوزه خدمات را نیز شامل میشود؛ دسترسی شرکتهای اروپایی به بخشهای مالی، دریانوردی، فناوری اطلاعات و خدمات حرفهای در هند تسهیل میشود، موضوعی که میتواند بخش خدمات را به یکی از محورهای رشد تجارت دوجانبه تبدیل کند.
فرصتهای صنعتی و اقتصادی
پیامد اقتصادی این توافق در سطح کلان، به چشمانداز افزایش قابل توجه حجم تجارت دوجانبه منجر میشود. با توجه به حجم فعلی تجارت کالا (بیش از ۱۳۶ میلیارد دلار در سال مالی اخیر) و اجزای خدمات، تحلیلهای اقتصادی نشان میدهد که این رقم میتواند به بیش از ۲۰۰ میلیارد دلار در کمتر از یک دهه برسد. حذف تعرفهها به معنای کاهش قیمت واردات برای مصرفکنندگان، افزایش رقابت و تسهیل دسترسی کالاهای با کیفیت بالاتر است؛ اما این تغییرات ابعاد عمیقتری دارند. برای هند، یکی از اصلیترین برندگان این توافق، صنعت منسوجات و پوشاک است که سالها تحت بار تعرفههای متوسط تا ۱۲–۱۶ درصد در بازار اروپا قرار داشته و از رقابتپذیری در مقابل کشورهای رقیب مانند بنگلادش و ویتنام عقب مانده بود. اکنون، با حذف تدریجی تعرفهها، این صنعت با دسترسی بدون تعرفه به یکی از بزرگترین بازارهای مصرف جهانی مواجه میشود. تحلیلهای صنعتی محافظهکارانه حاکی از آن است که صادرات منسوجات هند میتواند سالانه ۱۵–۲۰ درصد رشد کند و در بلندمدت حتی به دو برابر یا بیشتر برسد.
در بخش صنایع سرمایهبر مانند ماشینآلات، شیمیاییها، داروسازی و ابزارهای صنعتی، حذف یا کاهش تعرفهها دسترسی شرکتهای اروپایی را به بازار هند بهبود میبخشد و به نوبه خود هزینه تولید در هند را کاهش میدهد؛ موضوعی که میتواند به رونق بخش تولید و افزایش بهرهوری در زنجیرههای عرضه منجر شود. همچنین، کاهش تعرفه بر قطعات خودرو میتواند به کاهش هزینههای تولید داخلی کمک کرده و صنایع داخلی را ترغیب به ادغام با زنجیرههای تولید جهانی نماید.
با این حال، موازنههای اقتصادی خاصی نیز وجود دارد. به عنوان مثال، سازوکار تنظیم مرزی کربن اتحادیه اروپا (CBAM) هنوز اجرا میشود و بخشهایی مانند فولاد، آلومینیوم و کالاهای با شدت کربن بالا را تحت فشار قرار میدهد. این موضوع میتواند بخشی از منافع تعرفهای را کاهش دهد، مگر اینکه طرفین مبادرت به سازوکاری برای تعدیل این هزینهها نمایند. این مسئله، در کنار چالشهای تطابق با استانداردهای جدید، میتواند به عنوان یک پرداخت هزینه سازگاری محیطزیستی برای صادرکنندگان در بلندمدت مطرح شود.
از سوی دیگر، ملاحظات سیاسی و اجتماعی در داخل دو طرف نیز نقش دارد. بخشهای حساس کشاورزی در هند، بهعنوان مثال، تولیدکنندگان محلی را تحت فشار قرار میدهند تا تعرفههای حفاظتی حفظ شود؛ از همینرو، بسیاری از این محصولات از دامنه حذف تعرفهها خارج شدهاند تا از بروز شوکهای اجتماعی جلوگیری کنند.
جهان چندقطبی و تجارت
این توافق در سطح ژئوپلیتیک تجارت جهانی نیز بار قابل توجهی دارد. در دورهای که سیاستهای تعرفهای و فشارهای اقتصادی میان قدرتهای بزرگ، بهویژه میان ایالات متحده و اتحادیه اروپا، موجب عدم قطعیت در بازارها شدهاند، این پیمان به مثابه حرکتی راهبردی برای تنوعبخشی شرکای تجاری تلقی میشود. اتحادیه اروپا با تثبیت روابط تجاری با هند، تلاش میکند وابستگی به چند بازار قدرتمند را کاهش دهد و در عوض به یک شبکه چندجانبه از شرکای اقتصادی متکی شود.
رهبران اروپایی همچنین این توافق را نه صرفاً یک معامله اقتصادی، بلکه پیامی به جامعه جهانی درباره بازگشت به مقررات تجارت آزاد و تقویت نظام چندجانبه تفسیر میکنند. در جهانی که تنشهای اقتصادی، تعرفههای تهاجمی و رقابتهای منطقهای افزایش یافته، ایجاد چارچوبهای قابل پیشبینی برای تجارت میتواند به ثباتبخشی و تقویت همکاریهای فرامرزی کمک کند. هند نیز این توافق را به عنوان یک پیمان راهبردی برای عمق بخشیدن به حضور خود در اقتصاد جهانی و ارتقای نقش خود در زنجیرههای تولید میبیند، به ویژه در حوزههایی که مزیتهای نسبی تاریخی داشته و اکنون میتواند در سطح جهانی رقابت کند.
توافق تجارت آزاد میان هند و اتحادیه اروپا بیش از یک قرارداد تجاری است. این تحولی ساختاری در نحوه تعامل اقتصادی دو بلوک بزرگ در اقتصاد جهانی است که پیامدهایش نه فقط برای اقتصاد دو طرف، بلکه برای ساختار تجارت جهانی در دهه آینده تعیینکننده خواهد بود. از کاهش تعرفهها و تسهیل جریان کالا و خدمات گرفته تا پیامهای راهبردی در یک جهان چندقطبی، این توافق نشان میدهد که حتی در شرایط تنشهای اقتصادی، مسیر به سمت همکاری و گسترش تجارت آزاد همچنان قابل تحقق است. اما همچنان چالشهای عملی، اجرایی و محیطزیستی در مسیر تحقق کامل این توافق باقی است و سنجههای موفقیت آن وابسته به نحوه مدیریت این چالشها در آینده خواهد بود.
بازارها با تعرفه کمتر
این توافق سطح بیسابقهای از آزادی تعرفهها را برای تجارت دوجانبه ایجاد میکند. بر اساس متن موافقتنامه، اتحادیه اروپا بخش اعظم تعرفههای گمرکی خود را بر واردات کالا از هند حذف خواهد کرد، بهطوری که بیش از ۹۶ درصد ارزش صادرات اروپاییها زیر پوشش حذف یا کاهش تدریجی تعرفه قرار میگیرد. تحلیل رسمی نشان میدهد که این «آزادی تعرفه» میتواند سالانه تا حدود ۴ میلیارد یورو صرفهجویی برای صادرکنندگان اروپایی ایجاد کند و رقابتپذیری آنها را در بازار پرجمعیت هند به طور قابل توجهی تقویت نماید. این سطح از کاهش تعرفه در تاریخی که بسیاری از کشورهای بزرگ جهان به سمت سیاستهای حمایتی حرکت کردهاند، نوعی بازگشت به اصول تجارت آزاد در عرصه جهانی تلقی میشود.
برای هند نیز کاهش تعرفهها بسیار معنادار است. یکی از برجستهترین محورهای توافق کاهش تعرفه بر خودروهای وارداتی است؛ تعرفههایی که پیش از این تا حدود ۱۱۰ درصد میرسید، اکنون در قالب یک مقررات مرحلهای کاهش مییابد و در نهایت به حدود ۱۰ درصد میرسد. این کاهش تحت سهمیههای محدود سالانه اجرا میشود و هدف آن نه فقط تحریک مصرف، بلکه ادغام بازار هندی با تولیدکنندگان صنعتی خارجی است. همزمان تعرفه بر کالاهای مصرفی دیگر مانند نوشیدنیهای الکلی نیز به طور محسوسی کاهش مییابد. در مقابل، بخشهایی مانند عمده محصولات کشاورزی حساس (شکر، گوشت گاو، برنج و لبنیات) در این توافق باقی میمانند تا از معیشت بخشهای روستایی محافظت شود.
علاوه بر کالا، توافق حوزه خدمات را نیز شامل میشود؛ دسترسی شرکتهای اروپایی به بخشهای مالی، دریانوردی، فناوری اطلاعات و خدمات حرفهای در هند تسهیل میشود، موضوعی که میتواند بخش خدمات را به یکی از محورهای رشد تجارت دوجانبه تبدیل کند.
فرصتهای صنعتی و اقتصادی
پیامد اقتصادی این توافق در سطح کلان، به چشمانداز افزایش قابل توجه حجم تجارت دوجانبه منجر میشود. با توجه به حجم فعلی تجارت کالا (بیش از ۱۳۶ میلیارد دلار در سال مالی اخیر) و اجزای خدمات، تحلیلهای اقتصادی نشان میدهد که این رقم میتواند به بیش از ۲۰۰ میلیارد دلار در کمتر از یک دهه برسد. حذف تعرفهها به معنای کاهش قیمت واردات برای مصرفکنندگان، افزایش رقابت و تسهیل دسترسی کالاهای با کیفیت بالاتر است؛ اما این تغییرات ابعاد عمیقتری دارند. برای هند، یکی از اصلیترین برندگان این توافق، صنعت منسوجات و پوشاک است که سالها تحت بار تعرفههای متوسط تا ۱۲–۱۶ درصد در بازار اروپا قرار داشته و از رقابتپذیری در مقابل کشورهای رقیب مانند بنگلادش و ویتنام عقب مانده بود. اکنون، با حذف تدریجی تعرفهها، این صنعت با دسترسی بدون تعرفه به یکی از بزرگترین بازارهای مصرف جهانی مواجه میشود. تحلیلهای صنعتی محافظهکارانه حاکی از آن است که صادرات منسوجات هند میتواند سالانه ۱۵–۲۰ درصد رشد کند و در بلندمدت حتی به دو برابر یا بیشتر برسد.
در بخش صنایع سرمایهبر مانند ماشینآلات، شیمیاییها، داروسازی و ابزارهای صنعتی، حذف یا کاهش تعرفهها دسترسی شرکتهای اروپایی را به بازار هند بهبود میبخشد و به نوبه خود هزینه تولید در هند را کاهش میدهد؛ موضوعی که میتواند به رونق بخش تولید و افزایش بهرهوری در زنجیرههای عرضه منجر شود. همچنین، کاهش تعرفه بر قطعات خودرو میتواند به کاهش هزینههای تولید داخلی کمک کرده و صنایع داخلی را ترغیب به ادغام با زنجیرههای تولید جهانی نماید.
با این حال، موازنههای اقتصادی خاصی نیز وجود دارد. به عنوان مثال، سازوکار تنظیم مرزی کربن اتحادیه اروپا (CBAM) هنوز اجرا میشود و بخشهایی مانند فولاد، آلومینیوم و کالاهای با شدت کربن بالا را تحت فشار قرار میدهد. این موضوع میتواند بخشی از منافع تعرفهای را کاهش دهد، مگر اینکه طرفین مبادرت به سازوکاری برای تعدیل این هزینهها نمایند. این مسئله، در کنار چالشهای تطابق با استانداردهای جدید، میتواند به عنوان یک پرداخت هزینه سازگاری محیطزیستی برای صادرکنندگان در بلندمدت مطرح شود.
از سوی دیگر، ملاحظات سیاسی و اجتماعی در داخل دو طرف نیز نقش دارد. بخشهای حساس کشاورزی در هند، بهعنوان مثال، تولیدکنندگان محلی را تحت فشار قرار میدهند تا تعرفههای حفاظتی حفظ شود؛ از همینرو، بسیاری از این محصولات از دامنه حذف تعرفهها خارج شدهاند تا از بروز شوکهای اجتماعی جلوگیری کنند.
جهان چندقطبی و تجارت
این توافق در سطح ژئوپلیتیک تجارت جهانی نیز بار قابل توجهی دارد. در دورهای که سیاستهای تعرفهای و فشارهای اقتصادی میان قدرتهای بزرگ، بهویژه میان ایالات متحده و اتحادیه اروپا، موجب عدم قطعیت در بازارها شدهاند، این پیمان به مثابه حرکتی راهبردی برای تنوعبخشی شرکای تجاری تلقی میشود. اتحادیه اروپا با تثبیت روابط تجاری با هند، تلاش میکند وابستگی به چند بازار قدرتمند را کاهش دهد و در عوض به یک شبکه چندجانبه از شرکای اقتصادی متکی شود.
رهبران اروپایی همچنین این توافق را نه صرفاً یک معامله اقتصادی، بلکه پیامی به جامعه جهانی درباره بازگشت به مقررات تجارت آزاد و تقویت نظام چندجانبه تفسیر میکنند. در جهانی که تنشهای اقتصادی، تعرفههای تهاجمی و رقابتهای منطقهای افزایش یافته، ایجاد چارچوبهای قابل پیشبینی برای تجارت میتواند به ثباتبخشی و تقویت همکاریهای فرامرزی کمک کند. هند نیز این توافق را به عنوان یک پیمان راهبردی برای عمق بخشیدن به حضور خود در اقتصاد جهانی و ارتقای نقش خود در زنجیرههای تولید میبیند، به ویژه در حوزههایی که مزیتهای نسبی تاریخی داشته و اکنون میتواند در سطح جهانی رقابت کند.
توافق تجارت آزاد میان هند و اتحادیه اروپا بیش از یک قرارداد تجاری است. این تحولی ساختاری در نحوه تعامل اقتصادی دو بلوک بزرگ در اقتصاد جهانی است که پیامدهایش نه فقط برای اقتصاد دو طرف، بلکه برای ساختار تجارت جهانی در دهه آینده تعیینکننده خواهد بود. از کاهش تعرفهها و تسهیل جریان کالا و خدمات گرفته تا پیامهای راهبردی در یک جهان چندقطبی، این توافق نشان میدهد که حتی در شرایط تنشهای اقتصادی، مسیر به سمت همکاری و گسترش تجارت آزاد همچنان قابل تحقق است. اما همچنان چالشهای عملی، اجرایی و محیطزیستی در مسیر تحقق کامل این توافق باقی است و سنجههای موفقیت آن وابسته به نحوه مدیریت این چالشها در آینده خواهد بود.
ارسال دیدگاه
ضمیمه
تیتر خبرها
