دیابت نوع دو در سال‌های اخیر از یک تشخیص پزشکی محدود به یکی از مهم‌ترین چالش‌های سلامت عمومی تبدیل شده است و دامنه تأثیر آن فراتر از اتاق معاینه به سبک زندگی روزمره رسیده است. افزایش چاقی، کاهش تحرک، تغذیه نامتوازن و فشار روانی مزمن زمینه ابتلا را در سنین پایین‌تر فراهم کرده و ضرورت تشخیص زودهنگام را به اولویتی جدی برای نظام درمان تبدیل ساخته است. در این میان آزمایش هموگلوبین HbA1C به دلیل ارائه تصویری میانگین و قابل اتکا از قند خون در طول زمان جایگاهی ویژه یافته و به ابزاری تعیین‌کننده در برآورد خطر ابتلا، کنترل بیماری و پیش‌بینی عوارض آتی تبدیل شده است.
هموگلوبین پروتئینی در گلبول‌های قرمز خون است که وظیفه اصلی آن انتقال اکسیژن به بافت‌ها محسوب می‌شود اما همین مولکول توانایی اتصال به گلوکز را نیز دارد. وقتی سطح قند خون بالا می‌رود بخشی از گلوکز به هموگلوبین می‌چسبد و ترکیبی پایدار می‌سازد که تا پایان عمر گلبول قرمز در جریان خون باقی می‌ماند. همین پایداری سبب می‌شود HbA1C بازتابی واقعی‌تر از میانگین قند سه ماه گذشته ارائه دهد و از نوسان‌های روزانه مصون بماند.
این تفاوت آزمایش  HbA1Cبا سنجش معمول قند خون است که کارکرد آنها را مکمل یکدیگر می‌کند. آزمایش قند خون وضعیت لحظه‌ای بدن را نشان می‌دهد و برای تنظیم روزانه دارو و رفتار غذایی ضروری است اما  HbA1Cروند آرام و تدریجی تغییرات متابولیک را آشکار می‌سازد و به پزشک امکان می‌دهد پیش از تثبیت دیابت درباره مداخله تصمیم بگیرد. همین نگاه طولی این آزمایش را به شاخصی قابل اعتماد در پایش درمان و سنجش کیفیت کنترل بیماری تبدیل کرده است.
کاربرد HbA1C محدود به تشخیص نیست و نقشی پیشگیرانه نیز ایفا می‌کند. برای افرادی که در مرز پیش‌دیابت قرار دارند این آزمایش هشداری زودهنگام است تا پیش از افزایش پایدار قند خون سبک زندگی خود را اصلاح کنند. در بیماران دیابتی نیز نتایج آن نشان می‌دهد آیا درمان فعلی مؤثر بوده یا نیازمند بازبینی است. مزیت عملی دیگر این آزمایش امکان انجام در هر ساعت از روز و بی‌نیازی از ناشتا بودن است که پایش منظم را برای بیمار و پزشک ساده‌تر می‌کند.
در تفسیر اعداد HbA1C چارچوب روشنی وجود دارد. مقادیر کمتر از پنج ممیز هفت درصد نشانه وضعیت طبیعی و نبود دیابت است. بازه پنج ممیز هفت تا شش ممیز چهار درصد پیش‌دیابت محسوب می‌شود و هشداری جدی برای تغییر وزن، تحرک و الگوی تغذیه به شمار می‌آید. رسیدن به عدد شش ممیز پنج درصد یا بیشتر ورود به محدوده دیابت را نشان می‌دهد و هرچه این عدد بالاتر برود خطر عوارض طولانی‌مدت بیشتر می‌شود. با این حال این عوارض معمولاً تدریجی هستند و فرصت مداخله را فراهم می‌کنند. کنترل پیوسته قند خون، فشار خون و چربی خون در کنار اصلاح پایدار سبک زندگی مؤثرترین راه برای پیشگیری از پیامدهایی است که می‌تواند کیفیت زندگی فرد دیابتی را در سال‌های آینده تحت تأثیر قرار دهد و همزمان به سیستم درمان امکان می‌دهد با هزینه کمتر و کارآمدی بیشتر بر بار فزاینده دیابت در سطح جامعه غلبه کند.