رشد بیمهشدگان و چالشهای نسبت پشتیبانی
مهناز بیرانوند روزنامه نگار
در دنیای امروز، نهادهای بیمهای بهعنوان ارگانهای کلیدی در ساختار اقتصادی و اجتماعی کشورها شناخته میشوند. در ایران، سازمان تأمیناجتماعی بهعنوان یکی از مهمترین ارکان رفاهی کشور، در شش دهه گذشته توانسته است نقش تعیینکنندهای در تأمین امنیت اجتماعی ایفا کند. این سازمان که از روزهای ابتدایی تأسیس خود، همواره بهدنبال گسترش دامنه پوشش بیمهای و ارائه خدمات مختلف به اقشار مختلف جامعه بوده، اکنون به یکی از بازیگران اصلی در عرصه اقتصادی کشور تبدیل شده است. امروزه، بیش از 56 درصد از جمعیت ایران تحت پوشش خدمات تأمیناجتماعی قرار دارند که این خود نشاندهنده رشد چشمگیر بیمهشدگان در طول سالها است. این سازمان با بیش از 16 میلیون و 800 هزار بیمهشده اصلی، توانسته بخش زیادی از شاغلان کشور را تحت پوشش قرار دهد و از این طریق سهم قابل توجهی در رفاه اجتماعی و اقتصادی مردم داشته باشد. روند افزایشی تعداد بیمهشدگان در دهههای اخیر، علاوه بر تأثیرات مثبت بر امنیت اجتماعی، چالشهای جدیدی نیز برای تأمین منابع مالی و نسبت پشتیبانی این سازمان بهوجود آورده است. در حالی که سازمان تأمیناجتماعی در این سالها توانسته خود را بهعنوان یک نهاد اقتصادی مهم معرفی کند، همزمان با افزایش بیمهشدگان، چالشهای نسبت پشتیبانی و تأمین منابع مالی برای ارائه خدمات بیشتر به جمعیت تحت پوشش، به یک موضوع کلیدی و چالشبرانگیز تبدیل شده است. در این مسیر، هرگونه تغییر در ساختار اقتصادی و روند رشد اشتغال میتواند تأثیرات مستقیمی بر پایداری این نهاد و خدمات آن داشته باشد.
رشد بیمهشدگان در 6 دهه
روند افزایشی جمعیت نیروی کار تحت پوشش تأمیناجتماعی از همان ابتدا آغاز شد و بهسرعت مسیر خود را هموار کرد. ضریب نفوذ بیمهای در ایران از سال 1340 بهطور مداوم در حال افزایش بوده است. در آن سالها، تنها 4.73 درصد از شاغلان کشور تحت پوشش بیمه تأمیناجتماعی بودند. اما در ادامه، طی شش دهه گذشته، این رقم به 66.58 درصد در سال 1402 رسیده که این رشد 65 درصدی نشانگر گسترش عظیم بیمههای اجتماعی در کشور است. به عبارت دیگر، نیروی کار بیمهشده در این مدت بیش از دو برابر رشد کرده و چتر پوششی تأمیناجتماعی بهطور تصاعدی گسترش یافته است. این رشد نهتنها بهدلیل افزایش جمعیت کشور، بلکه ناشی از اقدامات تأثیرگذار در ساختار نهادهای بیمهای نیز بوده است. رشد اقتصادی، سیاستهای تأمین اجتماعی مناسب، و توجه به نیازهای مختلف جامعه ازجمله عواملی بودهاند که باعث شدهاند سازمان تأمیناجتماعی امروز به یکی از ارکان اصلی سیستم رفاهی کشور تبدیل شود. طبق اصل 29 قانون اساسی و ماده یک قانون تأمیناجتماعی، این سازمان مسئولیت تأمین نیازهای اقتصادی و اجتماعی مردم را برعهده دارد و موفقیت در گسترش چتر بیمهای، یکی از برجستهترین دستاوردهای آن محسوب میشود.
از اقلیت تا اکثریت
تاریخچه تأسیس سازمان تأمیناجتماعی در ایران به سال 1354 بازمیگردد؛ زمانی که نام این سازمان از «سازمان بیمههای اجتماعی کارگران» به «سازمان تأمیناجتماعی» تغییر یافت و رسماً بهعنوان نهادی مستقل فعالیت خود را آغاز کرد؛ اما ریشههای آن به دهههای پیش از آن نیز بازمیگردد. در این مدت، سازمان تأمیناجتماعی در تلاش بود تا بیمهشدگان خود را از اقلیتی محدود به اکثریتی وسیع تبدیل کند؛ فرایندی که نهتنها با رشد تعداد بیمهشدگان بلکه با توسعه پوششهای بیمهای مختلف برای گروههای شغلی مختلف همراه بوده است. نکته جالب توجه این است که افزایش بیمهشدگان تأمیناجتماعی بهگونهای شتابان بوده که از میزان رشد جمعیت کشور نیز پیشی گرفته است. از سال 1357 تاکنون، جمعیت ایران بهطور تقریبی 2.3 برابر افزایش یافته، در حالی که تعداد بیمهشدگان این سازمان در این مدت بیش از 9 برابر شده است. در نتیجه پوشش بیمهای سازمان تأمیناجتماعی که در سالهای پس از 1357 حدود 20 درصد جمعیت کشور را شامل میشد، امروز به بیش از 73 درصد از جمعیت کل کشور افزایش یافته است. این گسترش تصاعدی بهویژه در شرایطی که شرایط اقتصادی و اجتماعی کشور بهطور مداوم دستخوش تغییرات بوده، دستاوردی چشمگیر است. در حال حاضر، بیمهشدگان اجباری حدود 70 درصد از جمعیت تحت پوشش سازمان تأمیناجتماعی را شامل میشوند و بیمهشدگان خاص، صاحبان مشاغل آزاد و گروههای توافقی نیز سهم بزرگی از این جمعیت را به خود اختصاص دادهاند.
از صندوق بیمهای تا بازیگر اقتصادی
سازمان تأمیناجتماعی با گسترش روزافزون تعداد بیمهشدگان و خدمات ارائهشده، تنها به یک نهاد بیمهای محدود نمیشود بلکه بهعنوان یک بازیگر کلیدی اقتصادی-اجتماعی در کشور شناخته میشود. تأمیناجتماعی در سالهای اخیر نهتنها بهعنوان یک سازمان بیمهای، بلکه بهعنوان یک سازمان اقتصادی با ساختاری پیچیده و منابع مالی گسترده، توانسته نقش تأثیرگذاری در اقتصاد کشور ایفا کند. ساختار منابع مالی تأمیناجتماعی بهگونهای است که عمده درآمدهای آن از محل حقبیمههایی تأمین میشود که از بیمهشدگان مختلف جمعآوری میگردد. در مقابل، عمده مصارف این سازمان به پرداخت مستمریهای بلندمدت، خدمات درمانی، و تعهدات کوتاهمدت مربوط به بیمهشدگان اختصاص دارد. بنابراین، تأمیناجتماعی ماهیتی بیننسلی و اقتصادی دارد که در آن، منابع موجود از نسل کنونی بیمهشدگان بهمنظور تأمین رفاه نسلهای آینده مورد استفاده قرار میگیرد. توسعه این خدمات، بهویژه در بین صاحبان مشاغل غیررسمی، ازجمله آزادکاران، مشاغل کوچک و خوداشتغالها، بهطور مستقیم با وضعیت اشتغال و تولید در کشور مرتبط است. کارشناسان بر این باورند برای حفظ و توسعه پوشش بیمهای و در نتیجه پایداری تأمیناجتماعی، باید توجه ویژهای به ایجاد فرصتهای شغلی پایدار و مناسب در کشور داشته باشیم. غلامحسین عابدیروش، کارشناس بیمههای اجتماعی، در این زمینه میگوید: «ایجاد فرصتهای شغلی جدید و حمایت از بخش خصوصی در این عرصه باید از اولویتهای دولتها قرار گیرد.» او همچنین افزود که افزایش بیمهشدگان تحت پوشش، بهویژه در شرایط اقتصادی نامساعد، بهطور طبیعی با رشد اشتغال و بهبود وضعیت اقتصادی کشور ارتباط تنگاتنگی دارد.
نسبت پشتیبانی و کاهش منابع
در عین حال که تأمیناجتماعی در سالهای اخیر شاهد رشد قابل توجه بیمهشدگان و منابع خود بوده، با چالشهایی نیز مواجه است. یکی از اصلیترین چالشهای پیش روی این سازمان، کاهش نسبت پشتیبانی است. به عبارت دیگر، به ازای هر یک نفر مستمریبگیر، تعداد کمتری بیمهشده وجود دارد. در حال حاضر، ضریب پشتیبانی تأمیناجتماعی به حدود 4 درصد کاهش یافته، به این معنا که به ازای هر چهار نفر بیمهشده، تنها یک نفر مستمریبگیر وجود دارد. این وضعیت، بهویژه در شرایطی که تعداد بازنشستگان در حال افزایش و در عین حال رشد اقتصادی کشور نیز با کندی مواجه است، میتواند به کاهش منابع و عدم تعادل در درآمدها و هزینههای این سازمان منجر شود. عابدیروش در این خصوص بیان میکند که کاهش بیمهپردازیها و رشد بیکاری میتواند فشار زیادی به تأمیناجتماعی وارد کند و توازن این سازمان را به هم بریزد.
یک دستاورد برجسته
با توجه به دادههای موجود، ضریب نفوذ بیمهای تأمیناجتماعی در 62 سال گذشته بهطور مداوم افزایش یافته است. در سال 1340، تنها 306 هزار نفر از شاغلان کشور تحت پوشش این سازمان بودند، در حالی که در پایان سال 1402، این رقم به 16 میلیون و 305 هزار نفر رسید. به عبارت دیگر، در این مدت بیش از 9 برابر تعداد بیمهشدگان افزوده شده است.
رشد بیمهشدگان در 6 دهه
روند افزایشی جمعیت نیروی کار تحت پوشش تأمیناجتماعی از همان ابتدا آغاز شد و بهسرعت مسیر خود را هموار کرد. ضریب نفوذ بیمهای در ایران از سال 1340 بهطور مداوم در حال افزایش بوده است. در آن سالها، تنها 4.73 درصد از شاغلان کشور تحت پوشش بیمه تأمیناجتماعی بودند. اما در ادامه، طی شش دهه گذشته، این رقم به 66.58 درصد در سال 1402 رسیده که این رشد 65 درصدی نشانگر گسترش عظیم بیمههای اجتماعی در کشور است. به عبارت دیگر، نیروی کار بیمهشده در این مدت بیش از دو برابر رشد کرده و چتر پوششی تأمیناجتماعی بهطور تصاعدی گسترش یافته است. این رشد نهتنها بهدلیل افزایش جمعیت کشور، بلکه ناشی از اقدامات تأثیرگذار در ساختار نهادهای بیمهای نیز بوده است. رشد اقتصادی، سیاستهای تأمین اجتماعی مناسب، و توجه به نیازهای مختلف جامعه ازجمله عواملی بودهاند که باعث شدهاند سازمان تأمیناجتماعی امروز به یکی از ارکان اصلی سیستم رفاهی کشور تبدیل شود. طبق اصل 29 قانون اساسی و ماده یک قانون تأمیناجتماعی، این سازمان مسئولیت تأمین نیازهای اقتصادی و اجتماعی مردم را برعهده دارد و موفقیت در گسترش چتر بیمهای، یکی از برجستهترین دستاوردهای آن محسوب میشود.
از اقلیت تا اکثریت
تاریخچه تأسیس سازمان تأمیناجتماعی در ایران به سال 1354 بازمیگردد؛ زمانی که نام این سازمان از «سازمان بیمههای اجتماعی کارگران» به «سازمان تأمیناجتماعی» تغییر یافت و رسماً بهعنوان نهادی مستقل فعالیت خود را آغاز کرد؛ اما ریشههای آن به دهههای پیش از آن نیز بازمیگردد. در این مدت، سازمان تأمیناجتماعی در تلاش بود تا بیمهشدگان خود را از اقلیتی محدود به اکثریتی وسیع تبدیل کند؛ فرایندی که نهتنها با رشد تعداد بیمهشدگان بلکه با توسعه پوششهای بیمهای مختلف برای گروههای شغلی مختلف همراه بوده است. نکته جالب توجه این است که افزایش بیمهشدگان تأمیناجتماعی بهگونهای شتابان بوده که از میزان رشد جمعیت کشور نیز پیشی گرفته است. از سال 1357 تاکنون، جمعیت ایران بهطور تقریبی 2.3 برابر افزایش یافته، در حالی که تعداد بیمهشدگان این سازمان در این مدت بیش از 9 برابر شده است. در نتیجه پوشش بیمهای سازمان تأمیناجتماعی که در سالهای پس از 1357 حدود 20 درصد جمعیت کشور را شامل میشد، امروز به بیش از 73 درصد از جمعیت کل کشور افزایش یافته است. این گسترش تصاعدی بهویژه در شرایطی که شرایط اقتصادی و اجتماعی کشور بهطور مداوم دستخوش تغییرات بوده، دستاوردی چشمگیر است. در حال حاضر، بیمهشدگان اجباری حدود 70 درصد از جمعیت تحت پوشش سازمان تأمیناجتماعی را شامل میشوند و بیمهشدگان خاص، صاحبان مشاغل آزاد و گروههای توافقی نیز سهم بزرگی از این جمعیت را به خود اختصاص دادهاند.
از صندوق بیمهای تا بازیگر اقتصادی
سازمان تأمیناجتماعی با گسترش روزافزون تعداد بیمهشدگان و خدمات ارائهشده، تنها به یک نهاد بیمهای محدود نمیشود بلکه بهعنوان یک بازیگر کلیدی اقتصادی-اجتماعی در کشور شناخته میشود. تأمیناجتماعی در سالهای اخیر نهتنها بهعنوان یک سازمان بیمهای، بلکه بهعنوان یک سازمان اقتصادی با ساختاری پیچیده و منابع مالی گسترده، توانسته نقش تأثیرگذاری در اقتصاد کشور ایفا کند. ساختار منابع مالی تأمیناجتماعی بهگونهای است که عمده درآمدهای آن از محل حقبیمههایی تأمین میشود که از بیمهشدگان مختلف جمعآوری میگردد. در مقابل، عمده مصارف این سازمان به پرداخت مستمریهای بلندمدت، خدمات درمانی، و تعهدات کوتاهمدت مربوط به بیمهشدگان اختصاص دارد. بنابراین، تأمیناجتماعی ماهیتی بیننسلی و اقتصادی دارد که در آن، منابع موجود از نسل کنونی بیمهشدگان بهمنظور تأمین رفاه نسلهای آینده مورد استفاده قرار میگیرد. توسعه این خدمات، بهویژه در بین صاحبان مشاغل غیررسمی، ازجمله آزادکاران، مشاغل کوچک و خوداشتغالها، بهطور مستقیم با وضعیت اشتغال و تولید در کشور مرتبط است. کارشناسان بر این باورند برای حفظ و توسعه پوشش بیمهای و در نتیجه پایداری تأمیناجتماعی، باید توجه ویژهای به ایجاد فرصتهای شغلی پایدار و مناسب در کشور داشته باشیم. غلامحسین عابدیروش، کارشناس بیمههای اجتماعی، در این زمینه میگوید: «ایجاد فرصتهای شغلی جدید و حمایت از بخش خصوصی در این عرصه باید از اولویتهای دولتها قرار گیرد.» او همچنین افزود که افزایش بیمهشدگان تحت پوشش، بهویژه در شرایط اقتصادی نامساعد، بهطور طبیعی با رشد اشتغال و بهبود وضعیت اقتصادی کشور ارتباط تنگاتنگی دارد.
نسبت پشتیبانی و کاهش منابع
در عین حال که تأمیناجتماعی در سالهای اخیر شاهد رشد قابل توجه بیمهشدگان و منابع خود بوده، با چالشهایی نیز مواجه است. یکی از اصلیترین چالشهای پیش روی این سازمان، کاهش نسبت پشتیبانی است. به عبارت دیگر، به ازای هر یک نفر مستمریبگیر، تعداد کمتری بیمهشده وجود دارد. در حال حاضر، ضریب پشتیبانی تأمیناجتماعی به حدود 4 درصد کاهش یافته، به این معنا که به ازای هر چهار نفر بیمهشده، تنها یک نفر مستمریبگیر وجود دارد. این وضعیت، بهویژه در شرایطی که تعداد بازنشستگان در حال افزایش و در عین حال رشد اقتصادی کشور نیز با کندی مواجه است، میتواند به کاهش منابع و عدم تعادل در درآمدها و هزینههای این سازمان منجر شود. عابدیروش در این خصوص بیان میکند که کاهش بیمهپردازیها و رشد بیکاری میتواند فشار زیادی به تأمیناجتماعی وارد کند و توازن این سازمان را به هم بریزد.
یک دستاورد برجسته
با توجه به دادههای موجود، ضریب نفوذ بیمهای تأمیناجتماعی در 62 سال گذشته بهطور مداوم افزایش یافته است. در سال 1340، تنها 306 هزار نفر از شاغلان کشور تحت پوشش این سازمان بودند، در حالی که در پایان سال 1402، این رقم به 16 میلیون و 305 هزار نفر رسید. به عبارت دیگر، در این مدت بیش از 9 برابر تعداد بیمهشدگان افزوده شده است.
ارسال دیدگاه
ضمیمه
تیتر خبرها
