آتیه نو بررسی کرد:
عملکرد مسئولان اتاق عمل بیمارستانهای تأمیناجتماعی در 3 مرکز ملکی
سازمان تأمیناجتماعی با دارا بودن بیش از 400 مرکز درمانی ملکی، پاسخگوی نیازهای درمانی بیمهشدگان به طور رایگان است و حدود یکسوم خدمات سرپایی و یکچهارم خدمات بستری بیمهشدگان در مراکز ملکی تأمیناجتماعی اتفاق میافتد. حمایت تأمیناجتماعی از جمعیت تحت پوشش در حالی رخ میدهد که هزینههای درمان ارقام سرسامآوری؛ بهویژه در بخشهای خصوصی را دربر دارد و این ارقام برای انجام عملهای جراحی بیشتر میشود. اما بخشهای جراحی بیمارستانهای تأمیناجتماعی با برخورداری از امکانات و تجهیزات مناسب، دسترسی بیمهشدگان را به خدمات جراحی در شرایط سخت اقتصادی و گرانی درمان، فراهم کرده و نهتنها هزینههای جراحی بلکه وسایل و ملزومات گران جراحی را از جمله لنزهای چشمی و پروتزهای ارتوپدی که در بخشهای خصوصی بعضاً 100 میلیون تومان قیمت دارد، به طور رایگان برای بیمهشدگان فراهم میکند. در سال 1401 تعداد 469هزار و 887 عمل جراحی در مراکز ملکی تأمین اجتماعی انجام شده است. برای بررسی بهتر امکانات و تجهیزات اتاق عمل، تهیه وسایل مصرفی و ملزومات جراحی، نیروی انسانی و چالشهای این حوزه با چند تن از مسئولان اتاق عمل بیمارستانهای تأمیناجتماعی گفتوگو کردیم که پیش رو دارید.
سلاله صدرایی روزنامه نگار
الهه عبداللهی با بیان اینکه بخش جراحی این مرکز، بزرگترین در استان است، افزود: «این بخش از هشت اتاق تشکیل شده که هرکدام اختصاص به جراحی یک رشته تخصصی دارد؛ در اتاق شماره یک، جراحی (ENT)، اتاق (2) جراحی زنان، اتاق (3) ارتوپدی، اتاق (4) جراحی عمومی، اتاق (5) مغز و اعصاب، اتاق (6) چشم، اتاق (7بیماران اورژانسی و اتاق (8) ارولوژی انجام میشود.»
او اتاق عمل را از بخشهای بسیار مهم یک مرکز درمانی برشمرد و گفت: «اتاق عمل مانند قلب در بدن آدمی است و خدمات این بخش سبب تداوم حیات شده و به بیماران جانی دوباره میبخشد؛ از اینرو بسیاری از مسئولان بیمارستان از حوزه ریاست تا کارکنان بخش برای رفع نیازهای اتاق عمل در تلاش هستند.»
عبداللهی اعلام کرد: «آمارها نشاندهنده میزان بالای استقبال از خدمات جراحی این بیمارستان است؛ در سال گذشته 11 هزار و 882 عمل در بیمارستان رازی انجام شد و امسال تنها در یک ماه آبان حدود هزار و 100 عمل به ثبت رسیده است.» او مهمترین مسئولیت حرفهای خود را شامل هماهنگی نیروی انسانی، فراهم کردن تجهیزات مورد نیاز اتاقهای عمل، نوبتدهی عملها و هماهنگی با جراحان بیان کرد و افزود: «علاوه بر وظایفی مانند برنامهریزی «واشینگ» اتاق عمل، بررسی ایمنی و کنترل عفونت و آموزش نیز برعهده ماست.»
مسئول اتاق عمل بیمارستان رازی قزوین، تعداد نیروی انسانی فعال در این بخش را 60 نفر اعلام کرد و گفت: «این افراد شامل کارشناسان اتاق عمل، کارشناسان هوشبری و پرستاران هستند. با توجه به اینکه واحد ریکاوری دارای 9 تخت است، چهار نیروی پرستاری در این واحد به صورت شیفت در گردش فعالیت دارند در هر شیفت علاوه بر یک پرستار، یک کارشناس بیهوشی نیز حضور دارد. همچنین 30 جراح در رشتههای تخصصی گوناگون، انجام عملها را برعهده دارند.» عبداللهی با اشاره به تجهیزات و امکانات بخش جراحی بیمارستان، ادامه داد: «در هر یک از اتاقهای عمل بر اساس زمینه تخصصی، تجهیزات مناسبی فراهم شده است. برای مثال در اتاق مغز و اعصاب دو میکروسکوپ برای انجام جراحیهای اعصاب وجود دارد. اتاق جراحی عمومی مجهز به دستگاه لاپاراسکوپی برای جراحیهای غیرتهاجمی مانند کیسه صفرا است. اتاق (ENT) دارای دستگاههای آندوسکوپی سینوسی و شیور است. در اتاق چشم، دستگاههای فیکو و میکروسکوپهای مخصوص عمل وجود دارد و اتاق ارتوپدی مجهز به دستگاه ارتروسکوپی برای تعویض مفصل است. امروزه با استفاده از این تجهیزات، مدت زمان جراحیها از دو سه ساعت به حدود یک ساعت کاهش یافته است.» مسئول اتاق عمل بیمارستان رازی قزوین، یکی از مهمترین مسائل بخش اتاق عمل را کمبود نیروی انسانی برشمرد و افزود: «با توجه به بازنشسته شدن تعدادی از همکاران؛ بهویژه کارشناسان اتاق عمل و بیهوشی در این حیطه با کمبود مواجه هستیم که با تمهیدات مسئولان، کارشناسان مذکور از بیمارستان تاکستان دعوت به همکاری شدهاند؛ اما منتظریم تا با برگزاری آزمون استخدام، نسبت به جذب نیروهای مورد نیاز اقدام شود.» عبداللهی توسعه تجهیزات اتاق عمل را در قالب برنامه تدوین شده دانست؛ به نحوی که با نظرسنجی سالانه از سرگروههای تخصصی، تجهیزات مورد نیاز اتاقهای عمل ارزیابی شده و در روند تهیه و تأمین قرار میگیرد.
مسئول اتاق عمل بیمارستان تأمیناجتماعی حضرت رسول اکرم (ص) رشت (استان گیلان)، بخش جراحی این مرکز را شامل پنج اتاق عمل برشمرد که در ماه حدود 600 عمل جراحی انجام میشود و تجهیزات و دستگاههای جراحی این مرکز را از نوع پیشرفته توصیف کرد که بسیاری از جراحیها بدون نیاز به عمل باز انجام میشود.
محمودرضا مشکوری با بیان اینکه این مجموعه تنها مرکز بستری تأمیناجتماعی در شهرستان است که نیازهای جراحی بیمهشدگان را پوشش میدهد، افزود: «هرچند تأمیناجتماعی متولی درمان نیست؛ اما برای بیمهشدگان تأمیناجتماعی امکانات مناسبی را در زمینه خدمات رایگان درمانی و جراحی مهیا کرده است. در این بیمارستان پنج اتاق عمل فعال برای جراحیهای مغز و اعصاب، زنان، ارولوژی، ارتوپدی، چشم و گوش، حلق و بینی وجود دارد.» مسئول اتاق عمل بیمارستان حضرت رسول اکرم (ص) رشت با اشاره به فعالیت 25 نیروی انسانی در بخش جراحی، گفت: «از این تعداد، 15 نفر در بخش بیهوشی و ریکاوری و یک نفر در واحد استریلیزاسیون همکاری دارند. در واحد ریکاوری هشت تخت فعال وجود دارد و طبق نظام پرستاری برای هر دو تخت، یک پرستار در نظر گرفته شده؛ در نتیجه در هر شیفت چهار پرستار مشغول به فعالیتند که به دلیل محدودیت نیرو، خدمات سایر شیفتها با اضافهکاری پوشش داده میشود.» مشکوری با اعلام اینکه در این بیمارستان ماهانه بین 500 تا 600 عمل جراحی انجام میشود، تأکید کرد: «این میزان سالانه حدود 6 تا 7 هزار مورد جراحی را شامل میشود. هرچند این تعداد عمل بسیار قابل توجه است؛ اما با توجه به بالا بودن تعداد مراجعهکننده، برخی بیماران برای دسترسی بهموقع به درمان خدمات خود را از بیمارستانهای دانشگاهی و بخشهای خصوصی دریافت میکنند.»
او درباره وضعیت تجهیزات و امکانات اتاقهای عمل گفت: «ادعای ما این است که در تأمیناجتماعی وسایل مناسبی تهیه میشود؛ اما با توجه به پیشرفت فناوری همواره نیازمند روزآمدسازی تجهیزات هستیم. در حال حاضر بخش جراحی عمومی مجهز به دستگاه لاپاراسکوپی است. در بخش زنان دستگاه هیستروسکوپی وجود دارد. بخش ارولوژی، دارای دستگاه رزکتوسکوپی است و در بخش چشم دستگاه فیکو مهیا است و نیز در این بخش میکروسکوپ سقفی وجود دارد که جزو بهترین برندهای دنیا به شمار میرود.» مسئول اتاق عمل بیمارستان حضرت رسول اکرم (ص) رشت با اشاره به کاستیها و تجهیزات مورد نیاز اتاق عمل، اعلام کرد: «در حال حاضر دستگاه (CRM) از نوع آنالوگ دیجیتال است و در نظر داریم تا دستگاه مذکور تنها از نوع دیجیتال تهیه شود. همچنین در حوزه خدمات ارتوپدی، تهیه پروتزهای ارتوپدی بعضاً روند طولانی را طی میکند. پروتزهای خارجی به دلیل تحریمها در دسترس نیست و باید از تولیدات داخلی استفاده شود. پروتزهای توتالنی (مفصل زانو) و توتالهیپ (مفصل لگن و ران) در جراحیهای ارتوپدی و نیز لنزهای چشم از جمله این تجهیزات به شمار میرود، اما اخیراً تولیدات داخلی با اقبال فروش در شرکتهای خصوصی مواجه شده و فراهم کردن نوع ایرانی نیز دشوار شده است. از طرفی با توجه به مناسب نبودن کیفیت برخی از اقلام، استقبال از این محصولات از سوی جراحان؛ بهویژه بیماران با کاهش مواجه شده است. این در حالی است که از منظر قانونی نیز امکان استفاده از تولیدات خارجی وجود ندارد.»
مشکوری یکی دیگر از مسائل حوزه جراحی را محدودیت ورود وسایل مصرفی تجهیزات اتاق عمل که پیش از این از نوع خارجی تهیه شده بود، برشمرد و افزود: «برخی از تجهیزات اتاق عمل در سنوات گذشته از نوع خارجی تهیه شده که وسایل مصرفی دارند. در حال حاضر به دلیل تحریمها امکان فراهم کردن قطعات مصرفی میسر نیست و این دستگاهها غیرفعال ماندهاند. برای مثال دستگاه فیکو برای جراحی آبمروارید وسیله استریلی دارد که یکبار مصرف است و ما با کمبود این وسیله مواجه هستیم. در نتیجه بهرغم اینکه قابلیت انجام عمل ماهانه 250 جراحی آبمروارید را داریم؛ اما اکنون انجام این عملها به صد مورد تقلیل یافته است.» او در پایان، یکی از طرحهای توسعه جراحی قلب را راهاندازی بخش جراحی قلب باز و جراحی شبکیه چشم همراه با تجهیزات و دستگاههای مربوطه توصیف کرد.
مسئول اتاق عمل بیمارستان تأمیناجتماعی فاطمهالزهرا (س) نجفآباد، این مرکز را تنها بیمارستان در غرب استان اصفهان برشمرد که علاوه بر مردم منطقه، بسیاری از ساکنان شهرها و مناطق اطراف نیز از خدمات آن بهرهمند و با توجه به استقرار پد بالگرد در این مرکز، بیماران اورژانسی و نیازمند به جراحی به این مرکز منتقل میشوند.
فرزانه رستمی با بیان اینکه اتاق عمل به عنوان یک مکان محفوظ، ایزوله و تخصصی برای انجام عملهای جراحی مختلف و فوریتهای پزشکی برای بیماران در سنین متفاوت تجهیز و شناخته میشود، افزود: «در این بخش پزشکان جراح، متخصصان بیهوشی، کارشناسان و کاردانان اتاق عمل، منشی و کمکبهیار به عنوان تیمی منسجم وظایف حرفهای و حیاتبخش خود را ارائه میدهند.»
مسئول اتاق عمل بیمارستان فاطمهالزهرا (س) با اشاره به جایگاه خدمترسانی بخش جراحی بیمارستان گفت: «این مرکز به عنوان تنها بیمارستان تأمیناجتماعی در غرب استان اصفهان به شمار میرود که علاوه بر پذیرش بیماران منطقه، بسیاری از ساکنان شهرها و مناطق اطراف را نیز در حوزه جراحی پوشش میدهد. برخورداری از پد بالگرد مزیت دیگری است که این مرکز را به محلی برای انتقال بیماران نیازمند رسیدگی فوریتهای پزشکی و جراحی؛ بهویژه در سوانحی مانند تصادفات جادهای تبدیل کرده است.»
رستمی اعلام کرد: «بخش جراحی بیمارستان دارای چهار اتاق عمل فعال است و 30 جراح، چهار متخصص بیهوشی و 35 نیروی بیهوشی و اتاق عمل در این بخش مشغول به فعالیت هستند. در این بخش روزانه به طور میانگین 30 تا 35 بیمار پذیرش میشوند که این میزان ماهانه حدود 900 بیمار و سالانه حدود 11 هزار بیمار را شامل میشود.»
او با اشاره به نوع عملهای جراحی بیمارستان، افزود: «در بخش جراحی عمومی عملهایی مانند کیسه صفرا به شیوه لاپاراسکوپی، تومورهای گوارشی و «هرنیا» (باد فتق) انجام میشود. در بخش ارتوپدی، ترمیم انواع شکستگیها، تعویض مفصل زانو و ران، آرتروسکوپی و ترمیم تاندونهای صلیبی زانو ارائه میشود. اعمال جراحیهای زنان نیز شامل سزارین، میومکتومی (جراحی تودههای رحم) و هیسترکتومی (برداشتن رحم) است. در بخش چشم بیماران میتوانند از عملهای فیکو و در بخش ارولوژی، عملهای سنگشکن درون اندامی (TUL) و جراحی پروستات باز و بسته برخوردار شوند. عملهای نفرکتومی (جراحی برداشتن کلیه یا بخشی از کلیه) نیز از دیگر خدمات جراحی بهشمار میرود. در بخش مغزواعصاب نیز عملهای فیوژن (اتصال مهرهها به یکدیگر) کمری و گردنی و تومورهای نخاعی و مغزی ارائه میشود.»
مسئول اتاق عمل بیمارستان فاطمهالزهرا (س)، انجام بسیاری از عملهای جراحی را به شیوه غیرتهاجمی (عملهای بسته) بیان کرد و گفت: «در حوزه جراحیهای عمومی، زنان، ارتوپدی و ارولوژی تقریباً تجهیزات کامل اسکوپیها مانند آرتروسکوپی، هیستروسکوپی و لاپاراسکوپی فراهم است که جراح را بینیاز از عملهای باز میکند. نکته مهم اینکه کیفیت دستگاهها در شرایط خوب و ایمن قرار دارد و با انجام کالیبراسیون به صورت دورهای، عملکرد دستگاهها پایش میشود.»
رستمی یکی از مهمترین مسائل بخش جراحی را کمبود نیروی انسانی برشمرد و افزود: «با توجه به عواملی مانند بازنشستگی تعدادی از همکاران، محدودیت فارغالتحصیلان و مهاجرت کادر پرستاری، جذب نیرو به سختی میسر میشود و از طرفی با استعلاجیهای مکرر نیروها به دلیل حجم بالای کار مواجه هستیم. در حال حاضر در زمینه تکنسین بیهوشی این کمبود برای ما محسوستر است. نکته مهم اینکه با توجه به سیاستهای افزایش جمعیت، فراهم کردن امکاناتی برای زایمان طبیعی، امن و بیدرد بسیار ضروری است که لازمه آن حضور متخصص یا تکنسین بیهوشی در کنار تیم درمان است و تحقق این امر با انجام شیفتهای اضافه همکاران میسر میشود.»
او ادامه داد: «یکی دیگر از چالشها، قوانین متغیر بازنشستگی است که سبب نگرانی کادر درمان؛ بهویژه کارکنان اتاق عمل شده است. مسأله بعد به مجهول بودن سختی کار کارکنان اتاق عمل مرتبط است. سختی کار این گروه برابر با سختی کار پرستاری دیده نشده است؛ حال اینکه خدمات اتاق عمل بسیار خطیر بوده و نیازمند دقت و مراقبتهای ویژه است.»
مسئول اتاق عمل بیمارستان فاطمهالزهرا (س) با اشاره به طرحهای توسعه بخش جراحی، بیان کرد: «یکی از جدیدترین این طرحها تبدیل واحد استریلیزاسیون به بخش مستقل طی دو ماه گذشته است. همچنین اضافه شدن دو اتاق عمل جراحی در دست اجرا قرار دارد.»




