چند صباحی است که خبر درآمدهای هنگفت در جامعه پزشکی، نقل محافل نظام سلامت شده است و پاره‌ای اظهارنظرهای فاقد مستندات کافی و غیرقابل تعمیم به بخش اعظم جامعه پزشکی، به ویژه پزشکان شاغل در بیمارستان‌های دولتی راه به رسانه‌ها برده و در میان افکار عمومی پراکنده‌شده است، اما دکتر ایرج حریرچی، سخنگوی وزارت بهداشت، در واکنش به این اظهارنظرها، پرداخت‌های میلیاردی به پزشکان شاغل در وزارت بهداشت را رد کرد و به رسانه‌ها گفت: «این اظهارات مبنای مشخصی ندارد و چندان نیز مایل نیستیم به این اظهارنظرهای بدون مبنا پاسخ دهیم، زیرا اصلا چنین پرداختی‌هایی وجود ندارد، چون چنین پرداخت‌هایی ممکن نیست و آن را به‌شدت تکذیب می‌کنیم.» البته پس از این ادعاها و تکذیب‌ها، وزارت بهداشت از افرادی که شائبه حقوق‌های میلیاردی را مطرح کردند، شکایت کرد، زیرا به گفته حریرچی، «اگر افرادی که ادعای حقوق‌های یک و دو میلیاردی در وزارت بهداشت را مطرح می‌کنند، نتوانند ادعای خود را ثابت کنند، باید آن‌ها نیز در محاکم حقوقی پاسخگوی این ادعای خود باشند.» با گذشت چندین هفته از این ماجرا، که حالا وجهه حقوقی هم پیدا کرده، همچنان افکار عمومی نتوانسته است صحت‌وسقم هیچ‌کدام از این ادعاها و تکذیب‌ها را باور کند و هنوز هم ابعاد مختلفی از این پرونده برای مردم در هاله‌ای از ابهام مانده است. در این نوشتار از منظری علمی و در گفت‌وگو با کارشناسان، ادعای پرداخت‌های میلیاردی به پزشکان در نظام سلامت را به بوته نقد و بررسی گذاشته‌ایم و این سوال را مطرح کرده‌ایم که آیا واقعا پزشکان ایرانی میلیاردی حقوق می‌گیرند؟

 

 پزشکان میلیاردی بگیر، بازی یک کلاغ و چهل کلاغ

اینکه توقع داشته باشیم همه پزشکان، بدون توجه به سطح تخصص، مهارت و تجربه‌شان، حقوق یکسانی دریافت کنند، منطقی و عادلانه نیست. دکتر محمدرضا کلانتر معتمد، رئیس انجمن جراحی عروق ایران، در گفت‌وگو با آتیه‌نو به همین مسئله اشاره می‌کند و می‌گوید: «گاهی اوقات پزشکی حاذق پیدا می‌شود که علم و توانمندی بالایی دارد، بنابراین بدیهی است که باید دستمزد بالاتری نسبت به پزشک کم‌تجربه‌تر دریافت کند، اما اینکه فکر کنیم همان پزشکان حاذق، حقوق میلیاردی می‌گیرند، کاملا غلط و به دور از واقعیت است.» معاون سابق درمان وزارت بهداشت یادآوری می‌کند: «شاید در بین پزشکان، افراد نادری پیدا شوند که با سوءاستفاده و یا از هر طریق دیگری، درآمد میلیاردی داشته باشند، اما این افراد در بین جامعه پزشکی کاملا استثنا هستند و نباید درآمد آن‌ها را به عموم جامعه پزشکی تعمیم داد.» از نگاه این کارشناس نظام سلامت، «باید در نظر داشت که در هر باغی طبیعی است که چند علف هرز هم وجود داشته باشد. جامعه پزشکی هم مصداق همین مثال است و شاید افرادی معدود در بین پزشکان پیدا شوند که بدون رعایت انصاف و انفاق، درآمد میلیاردی دریافت کنند، ولی واقعا تعداد این افراد بسیار اندک است. اینکه فکر کنیم افراد زیادی در جامعه پزشکی حقوق میلیاردی می‌گیرند، با واقعیت امروز پزشکان ایرانی تطابق ندارد و بیشتر شبیه همان مثال یک کلاغ، چهل کلاغ است.» نکته‌ای که این فوق‌تخصص جراحی عروق بر آن تاکید جدی دارد، ضرورت برخورد جامعه پزشکی با این پزشکان هنجارشکن است: «اگر تخلفی روی می‌دهد و پزشکی با قانون‌شکنی فراتر از دستمزد واقعی‌اش حقوق می‌گیرد، باید خود جامعه پزشکی با این پزشکان برخورد جدی داشته باشد تا این تخلف‌های موردی، وجهه کل جامعه پزشکی را زیر سوال نبرد. در این شرایط، نیازی به برخورد قهری از سوی گروه‌های خارج از جامعه پزشکی نیست، بلکه این خود پزشکان هستند که باید با پزشکان بی‌اخلاق برخورد کنند.» کلانتر معتمد یادآوری می‌کند: «مردم ایران سال‌های سال است که شاهد فداکاری‌های جامعه پزشکی هستند. نباید فراموش کنیم که بسیاری از پزشکان به طور داوطلبانه در مناطق محروم به مردم خدمت می‌کنندو با حداقل درآمد، دوای درد نیازمندان می‌شوند. حال نباید به خاطر زیاده‌خواهی گروهی اندک از جامعه پزشکی، زحمات خالصانه این گروه از پزشکان نیکوکار نادیده گرفته شود.»

 

 تیشه‌ای بر ریشه‌ اعتماد بیمار

تقویت بنیان‌های اعتماد بین بیماران و پزشکان و کادر درمانی، بخش اصلی فرآیند درمان است. بدیهی است که سست کردن این بنیان‌های اعتماد، بی‌شباهت به مثال نشستن بر شاخه و بن بریدن نیست. بنابراین، تقویت اعتماد بین جامعه و پزشکان، نیازمند درک متقابل است. البته این درک متقابل و اعتمادسازی نیز، هرگز به معنی نادیده گرفتن و محکوم نکردن زیاده‌خواهی‌های اقلیتی از پزشکان هنجارشکن نیست. دکتر حبیب‌الله مختاری، استاد دانشگاه و کارشناس نظام سلامت، در گفت‌وگو با آتیه‌نو از منظر دیگری به این خبرها نگاه می‌کند و می‌گوید: «به دلایل بسیار گوناگون، همچون اجرا نشدن نظام ارجاع و ضعف سیستم‌های نظارتی، اختلاف حقوق‌ها در جامعه پزشکی چندان عادلانه نیست و در پرداختی‌های نظام سلامت هماهنگی چندانی وجود ندارد، اما مطرح کردن بحث‌هایی مثل دریافتی‌های میلیاردی پزشکان هم واقعیت ندارد.» مطرح شدن این بحث‌ها در جامعه، به اعتقاد مختاری، موجب کاهش اعتماد بین بیمار و پزشک می‌شود: «هرچقدر وارد این مسائل حاشیه‌ای شویم و ادعاهای غیرقابل اثبات را مطرح کنیم، اعتماد عمومی مردم به جامعه پزشکی را خدشه‌دار می‌کنیم.» مهم‌ترین قربانی این بحث‌های حاشیه‌ای نیز، به باور این کارشناس نظام سلامت، بیماران هستند: «وقتی اعتماد بیمار به پزشک کم شود، این بی‌اعتمادی در فرآیند درمان تاثیر منفی بر جای می‌گذارد. فرض کنید وقتی بیمار احساس کند پزشکش برای گرفتن دستمزد بیشتر، درمان‌های غیرضروری برای او تجویز می‌کند، همین حس بی‌اعتمادی موجب می‌شود بیمار برای یک بیماری ساده هم به چندین پزشک مراجعه کند. درنتیجه، هزینه‌های بیمار و هزینه‌های نظام سلامت افزایش می‌یابد و کیفیت درمان نیز افت خواهد کرد.» یکسان شدن تعرفه‌های بخش دولتی و بخش خصوصی، افزایش دامنه نظارت‌ها و جلوگیری از افزایش هزینه‌های غیرضروری نظام سلامت، راهکارهایی است که به گفته مختاری می‌تواند شائبه‌های حاشیه‌ای را خنثی کند.

 

 پزشکان تامین‌اجتماعی، در خدمت اقشار زحمتکش جامعه

بخش قابل‌توجهی از اعضای خدوم جامعه پزشکی، پزشکان و کادر درمان سازمان تامین‌اجتماعی هستند که در بیش از 80 بیمارستان و حدود 300 کلینیک وابسته به این سازمان در سراسر کشور مشغول خدمت هستند. این پزشکان را باید در خط مقدم ارائه خدمات درمانی به زحمتکش‌ترین اقشار جامعه، یعنی کارگران، بیمه‌شدگان و بازنشستگان دانست. اگر دریافتی پزشکان تامین‌اجتماعی، به‌خصوص کادرهای تخصصی و فوق‌تخصصی را با درآمدهای اکثر همکاران آن‌ها در بخش خصوصی قیاس کنیم، متوجه می‌شویم که کادر درمان فعال در سازمان تامین‌اجتماعی، با دریافتی‌هایی بسیار پایین‌تر از در بخش خصوصی، حاضر به ارائه خدمت بی‌منت شده‌اند؛ آن هم در حالی که کمیت و کیفیت درمان در مراکز ملکی سازمان، تحت‌الشعاع این اختلاف دریافتی‌ها در جامعه پزشکی قرار نگرفته و تقریبا تمامی خدمات تخصصی، فوق‌تخصصی و پاراکلینیکی از سوی کادر درمان مراکز ملکی سازمان تامین‌اجتماعی در دسترس بیمه‌شدگان قرار دارد.