تا همین چند دهه قبل شاهد بودیم که پزشکان هندی، پاکستانی و فیلیپینی به کشور ما می‌آمدند و به ارائه خدمات درمانی به مردم می‌پرداختند، اما خوشبختانه پس از انقلاب، شاهد جهش علمی فوق‌العاده‌ای در حوزه آموزش پزشکی بودیم؛ به طوری که نه‌تنها دیگر نیازی به حضور پزشکان خارجی در کشور نیست، بلکه حتی پزشکان ایرانی در نقاط مختلف جهان می‌درخشند و دانش و توان آنها زبانزد است. در این بین، به دلیل مدیریت غلطی که طی سالیان سال اعمال شده، شاهد هستیم که هزاران پزشک از حرفه و شغل خود دل بریده‌اند و وارد فضای کاری دیگری شده‌اند. اختلاف درآمد زیاد بین پزشکان باعث شده عده‌ای از پزشکان دلخور و سرخورده شوند و راهی کشورهای دیگر شوند. فرسایش جسمی و روحی بین گروهی از پزشکان که درآمد کافی ندارند، اما در صف اول ارائه خدمات درمانی به مردم هستند، موجب شده آنها برای مهاجرت از کشور انگیزه بالایی داشته باشند. البته مهاجرت پزشکان ایرانی برای ارتقای دانش و تجربه به خودی خود مسئله بدی نیست، اما اگر این مهاجرت به دلیل نارضایتی و نبود فضای کاری مناسب باشد، اتفاق ناخوشایندی است که نیاز به ریشه‌یابی علمی دقیق دارد.

فشار کاری زیاد، رعایت نشدن عدالت در پرداختی‌ها و همچنین رواج تخصص‌گرایی افراطی در نظام سلامت ازجمله عواملی است که موجب به وجود آمدن این حس یاس و دلسردی در بین پزشکان عمومی شده است. بی‌شک اگر نظام ارجاع و پزشک خانواده در کشور جان می‌گرفت و مسیر اجرای علمی و کامل این قوانین مهیا می‌شد، الان هم میزان رضایت پزشکان بالاتر بود و هم دیگر کمتر پزشکی به مهاجرت برای فرار از شرایط ناگوار فکر می‌کرد.

به تعبیر دیگر، با اجرای دقیق نظام ارجاع، هم آمار مهاجرت و نارضایتی پزشکان فروکش می‌کرد و هم ترمز هزینه‌های هنگفت و غیرضروری در نظام سلامت کشیده می‌شد. در صورت تحقق این شرایط، هم بیمار به خدمات باکیفیت‌تر درمانی دسترسی داشت و هم از ظرفیت بالای پزشکان عمومی بهره‌مند می‌شدیم، اما در حال حاضر هیچ‌کدام از این شرایط محقق نشده است. به همین دلیل، هرچقدر فرآیند اجرای نظام ارجاع را جدی نگیریم، به همان نسبت باید انتظار داشته باشیم که نارضایتی و مهاجرت پزشکان افزایش یابد.