سازمان تامین‌اجتماعی در ایران بزرگ‌ترین سازمان بیمه‌ای است و قانونا می‌تواند کلیه گروه‌های اجتماعی را که مشمول هیچ‌گونه بیمه‌ای نیستند تحت پوشش خدمات بیمه‌ای خویش درآورد. پوشش بیمه‌ای اجباری که براساس اشتغال فرد صورت می‌گیرد بیمه پایه و اصلی در نظام تامین‌اجتماعی است و کسی که چنین پوششی دارد نمی‌تواند نظام بیمه‌ای دیگری داشته باشد.  بیمه حرف و مشاغل آزاد شامل کسانی است که به‌صورت آزاد و به‌تنهایی و یا با داشتن کارگر مشغول به کارند و مشمول بیمه‌های اجباری و یا سایر صندوق‌های بیمه‌ای نمی‌شوند. افرادی که به صورت خویش‌فرما یا کارفرما فعالیت اقتصادی خصوصی، قانونی و رسمی دارند مانند صاحبان شرکت‌های صنعتی، بازرگانی، خدماتی، صاحبان کارگاه‌ها و مغازه‌ها، رانندگان تاکسی، پزشکان آزاد و... می‌توانند تحت پوشش بیمه حرف و مشاغل آزاد قرار بگیرند. در حال حاضر گواهی تایید شغل اعلامی با خوداظهاری متقاضی پذیرفته می‌شود و نیازی به مدرک خاصی ندارد. این اصلاحیه از اقدامات خوبی است که سازمان تامین‌اجتماعی در خصوص بیمه صاحبان حرف و مشاغل آزاد انجام داده و به اظهارات خود متقاضی اعتماد کرده است. در این نوع بیمه شرط سنی برای آقایان و خانم‌ها 50 سال است که به ازای هرسال افزایش سن، یک سال سابقه قبلی نیاز است.

 

 درصد حق‌بیمه صاحبان حرف و مشاغل آزاد

متقاضیان بیمه حرف و مشاغل آزاد می‌توانند موضوع بیمه خود را از نظر خدمات و مزایا انتخاب کنند، بر این اساس درصد حق‌بیمه و خدمات مربوط به این‌گونه از بیمه‌شدگان به شرح زیر است:

الف) بیمه بازنشستگی با نرخ حق‌بیمه 12 درصد

ب) بیمه بازنشستگی و ازکارافتادگی و فوت با نرخ حق‌بیمه 14 درصد

ج) بیمه بازنشستگی و ازکارافتادگی و فوت با نرخ حق‌بیمه 18 درصد

د) خدمات درمانی با پرداخت سرانه درمان (سرانه درمان هرساله توسط شورای عالی درمان تعیین و اعلام می‌شود.)

تامین اعتبار دفترچه درمان بیمه‌شدگان هرسه ماه یکبار و با ارائه رسید پرداخت حق‌بیمه مقرره انجام خواهد شد. در خصوص جدول ذیل، مورد اول (بازنشستگی) حتما باید انتخاب شود.  پرداخت 2 درصد حق‌بیمه مربوط به حمایت‌های بیمه‌ای و نیز یک درصد بابت بیمه درمان (جمعا 3 درصد) براساس ماده 28 قانون تامین‌اجتماعی به عهده دولت است.

 

 مبنای پرداخت حق‌بیمه

ماخذ کسر حق‌بیمه ماهانه مشمولان بیمه حرف و مشاغل آزاد به اختیار متقاضی بین حداقل و حداکثر دستمزد قانونی خواهد بود که توسط سازمان پذیرفته شود. بیمه‌شده می‌تواند هربار با دارا بودن 2 سال سابقه پرداخت حق‌بیمه از تاریخ ثبت درخواست کتبی تا 10 درصد میزان آن را افزایش دهد. چنانچه بیمه‌شده مدتی پس از انقضای موعد مقرر (دو سال) درخواست افزایش ماخذ حق‌بیمه را کند، در این حالت نیز نسبت افزایش همان 10 درصد خواهد بود و برای مدت اضافی زائد بر دو سال افزایشی صورت نخواهد گرفت و افزایش‌های بعدی نیز موکول به گذشت دو سال پرداخت حق‌بیمه از تاریخ افزایش خواهد بود. افزایش 10 درصد حق‌بیمه آن هم با گذشت دو سال با توجه به وضعیت تورمی کشور رقم بسیار ناچیزی است و هیچ شخصی تمایل نخواهد داشت حقوق بالاتر از حداقل را برای پرداخت حق‌بیمه انتخاب کند، زیرا درنهایت پس از مدت کوتاهی حقوق پرداخت مبنای حق‌بیمه وی به حداقل خواهد رسید. اصلاح لازم در این زمینه به نفع سازمان هم هست.

 

 مهلت پرداخت حق‌بیمه

 شعب سازمان پس از دریافت تقاضا حداکثر ظرف دو ماه فرصت دارند پس از بررسی (اخذ نظریه کمیسیون پزشکی و...) مراتب را ضمن تعیین نرخ و میزان حق‌بیمه ماهانه کتبا به متقاضی اعلام کنند. متقاضی نیز مکلف است حداکثر ظرف یک ماه از تاریخ اعلام همزمان نسبت به امضای قرارداد و پرداخت حق‌بیمه متعلقه اقدام کند. چنانچه سه ماه مهلت مقرر (دو ماه واحد اجرایی و یک ماه متقاضی) سپری شود، شروع امر بیمه منوط به درخواست مجدد و رعایت شرایط مقرر است.

چنانچه پرداخت حق‌بیمه از طرف بیمه‌شده متوقف شود و بین تاریخ قطع پرداخت حق‌بیمه و پرداخت مجدد بیش از سه ماه فاصله ایجاد نشده باشد، بیمه‌شده می‌تواند حق‌بیمه معوقه را به سازمان پرداخت کند. در غیر این صورت ارتباط بیمه‌شده با سازمان قطع و ادامه بیمه وی موکول به تسلیم درخواست مجدد و موافقت سازمان خواهد بود که در این صورت مبنای کسر حق‌بیمه این قبیل متقاضیان همان مبنای قبلی خواهد بود. بیمه‌شدگان حرف و مشاغل آزاد مکلف‌اند پس از شروع بیمه، حق‌بیمه کامل هرماه را حداکثر تا آخرین روز ماه بعد پرداخت کنند. چنانچه بین آخرین پرداخت (ابتدای ماهی که حق‌بیمه متعلقه پرداخت نشده است) تا تاریخ پرداخت مجدد بیش از سه ماه فاصله بیفتد، قرارداد از تاریخ قطع پرداخت ملغی محسوب می‌شود و ادامه امر بیمه موکول به تسلیم درخواست مجدد، موافقت سازمان و عقد قرارداد جدید با رعایت شرایط مقرر (معاینه پزشکی مجدد و...) است.

 

 دو سال مرخصی بدون حقوق گرفته‌ام و در جایی نیز شاغل نیستم. می‌توانم خود را بیمه حرف و مشاغل آزاد کنم؟

بله، می‌توانید خود را بیمه صاحبان حرف و مشاغل آزاد کنید. البته در صورت سابقه قبلی (حداقل 30 روز) بیمه اختیاری توصیه می‌شود.

 

 من تحت تکفل پدرم هستم و از خدمات درمانی مربوط به بیمه وی استفاده می‌کنم. آیا می‌توانم بیمه حرف و مشاغل آزاد شوم؟

بله، بیمه کفالت و تبعی شما مانع بیمه حرف و مشاغل آزاد نیست.

 

 فرق بیمه اختیاری و صاحبان حرف و مشاغل آزاد چیست؟

در بیمه اختیاری فرد باید حداقل 30 روز سابقه قبلی داشته باشد ولی در بیمه صاحبان حرف و مشاغل آزاد شرط مذکور لازم نیست. نرخ حق‌بیمه در بیمه اختیاری با تعهدات کامل 26 درصد حقوق انتخابی است ولی در بیمه حرف و مشاغل نرخ حق‌بیمه با تعهدات متفاوت قابل انتخاب است.